Robinson Crusoe ve Yeniden Çevirileri

Posted by on Şubat 5, 2009 in Kuram, Manşet

Robinson Crusoe çevirilerini “yeniden çeviri” kavramı ışığında ele alan yeni bir çalışma Aslı Ekmekçi tarafından yapıldı.

Aslı Ekmekçi, Dokuz Eylül Üniversitesi İngilizce Mütercim Tercümanlık Yüksek Lisans Programı’nda, Dr. Müge Işıklar Koçak danışmanlığında yazdığı “The Shaping Role of Retranslations in Turkey: The  Case of Robinson Crusoe” (Aralık  2008) adlı yüksek lisans tezinde ünlü romanın yeniden çevirilerinin Türk kültür repertuarı içindeki şekillendirici rolünü göstermeyi amaçlıyor.

Ekmekçi, bu doğrultuda öncelikle Robinson Crusoe‘nun 1864-2006 yılları arasında yayınlanan Türkçe çevirilerini listeleyerek kapsamlı bir veri tabanı oluşturmuş. Yayınlandığı günden beri farklı okumalarla  farklı anlamlandırılan, çeşitli açılardan incelenen Robinson Crusoe ve yazarı Daniel Defoe üzerine yapılan çalışmaları eleştirel ve çözümleyici bir şekilde tartışan Ekmekçi, roman ve yazar ilgili Türkiye’de yapılan çalışmalar üzerinde de ayrıntılı olarak duruyor. Kitabın Türkçe’ye çevirilerinin sayısal fazlalığına rağmen Türkiye’de yeterli derecede eleştirilmediğinin altını çiziyor.

Robinson - Şükrü Kaya

Çalışmada, “yeniden çeviri” kavramı ışığında Robinson Crusoe‘nun yeniden çevirilerinin Türk yazın çoğuldizgesinde değişken bir pozisyonda olduğunun ve farklı çevirilerin üç ana başlık altında toplanabileceğini ileri sürülüyor. Bu üç ana başlık: çocuklar için yapılmış olan kısaltılmış çeviriler, yetişkinler için yapılan kısaltılmış çeviriler ve birer yazın klasiği olarak yapılmış tam çeviriler. Listedeki yeniden çeviriler üzerine genel  bir çözümlemeden sonra Ekmekçi özellikle 1950, 1968 ve 2005 yıllarında basılmış kısaltılmamış üç yeniden çeviri üzerinde odaklanıp, iki kısaltılmış çeviri üzerinde de karşılaştırma amaçlı duruyor.

Bu kapsamlı incelemeye göre,  yeniden çeviri yapılmasının neden ve amaçları, kültür planlama çalışmalarına bir katkı sağlamak, ideolojik sebeplerle değişiklikler yapmak ve yeniden çevirilerin birer yazın klasiği konumuna sahip olması için çalışmak olarak sıralanabilir. Ekmekçi farklı amaçlarla yeniden çeviri yapılmasının sonucu olarak  romanın Türk kültür repertuarında değişken bir pozisyona sahip olduğunu öne sürüyor. Romanla ilgili farklı okuma ve görüşlerin hem yan-metine ait öğeleri hem de çeviri metinleri etkilediğini gösteriyor. Ekmekçi’nin başarılı çalışması ayrıca  romanın yeniden çevirilerinin kültür repertuarını çeşitli yollarla etkilemiş olduğunu ve yeni seçenekler olarak diğer ıssız ada romanlarının çevrilmesine ve benzer yerli telif eserler üretilmesine sebep olduğunu ortaya koyuyor.

Robinson Crusoe (yeniden) çevirilerini “yeniden çeviri” kavramı ışığında ele alan bu yeni çalışmanın alanda yapılan çalışmalara katkı sağlayacağını ve özellikle çeviri tarihi alanındaki araştırmalara yeni bir açılım getirdiğini düşünüyorum.

Teze elektronik ortamda ulaşmak isteyenler için:

The Shaping Role of Retranslations in Turkey: The  Case of Robinson Crusoe

(A. Selin ERKUL, Dokuz Eylül Üniversitesi, Mütercim Tercümanlık Bölümü üyesidir.)

(1923 tarihli Şükrü Kaya çevirisinin ön ve arka kapak resimleri, Aslı Ekmekçi’nin tezinin ekler kısmından alınmıştır.)

Daha fazla Kuram, Manşet
Sorun Acımasız Liberal Kapitalizm Değil, İsrailmiş Meğer

1988 yılında Leonard Binder, Chicago Üniversitesi Yayınevi tarafından yayınlanan "Islamic Liberalism: A Critique of Development Ideologies" adlı kitabını neden yazdı?

Kapat