Yeniden: “Toplatılan Kitaplardan Seçmeler”

Posted by on Haziran 21, 2006 in Kitap, Tarih

M.E.B. tavsiyeli klasiklerin çevirilerinin intihallerinin olağanlaştığı, kitapların dava konusu olduğu, yazar, yayıncı, çevirmen ve gazetecilerin hazırlanan yasalara karşı ortak açıklama yapma ihtiyacı duyduğu bir dönemde, geçmişe bakmak yararlı olabilir. 1976 yılında Türkiye Yazarlar Sendikası’nın ilk yayını olarak çıkmış, Aziz Nesin, Bekir Yıldız, Adnan Özyalçıner, Ataol Behramoğlu, Haşmet Zeybek, Kemal sülker, Orhan Apaydın, Tomris Uyar, Kemal Özer, Sennur Sezer ve Alpay Kabacalı’nın hazırladığı bir kitap var: Toplatılan Kitaplardan Seçmeler.

Bu kitap dönemin M.E.B.’nın okul kütüphanelerinden bazı kitapları toplatma kararı alması sonrasında hazırlanmış, olayla ilgili yazı ve haberleri, ayrıca toplatılan kitaplardan alıntıları içeren bir kitap. Birçok çeviri eser toplatılmış: Dostoyevski, Gogol, Dickens.. Yani günümüzde, bandrolden muaf tutulan ve intihalleri yaygınlaşan eserler!

Bu kitapta yer alan Aziz Nesin’in şu sözleri gerçekten çarpıcı: “Bizler, Türkiye Yazarlar Sendikası’nm üyeleri olarak, kitaplarımızın ‘ahlâk, aile ve cemiyet değerlerimizi yıkmaya matuf’ ol­duğunu söyleyenlere, kem söz sahibinindir, de­yip, bu aşağılayıcı sözleri aynen, hayır aynen de­ğil, lâyık oldukları ve hak ettikleri çok daha ağırıyla yüzlerine çarparak geri çeviriyoruz. İyice bilsinler ki, kitap kıyımıyla, kitap düşmanlığı yaparak, yurdumuzu dünyanın gözünde utançlı duruma, insanlarımızı da barbar durumuna düşüremiyeceklerdir. Ve onlar, ancak toplattıkları kitapların sayesinde uygar bir ülkenin kimliğini taşıyabilmektedirler. Unutmasınlar ki, onların çocukları ve torunları bugün ‘ahlak, aile ve cemiyet değerlerini yıkmaya matuf’ kitaplar yazdıklarını söyledikleri yazarların yaşamlarını okullarda ders olarak okuyacak, kitaplarından sınav vereceklerdir.”

Aşağıda, 1976 tarihli kitaptan bazı yazılar yer alıyor (9-33):

 

ÖNSÖZ

Kitap toplatmak, kitap yasaklamak, faşizmin başlıca belirtisidir. Yurdumuzda öteden beri kitap toplatılması kitap yasaklanmasının sürmesi, de­mokrasinin kâğıt üstünde kaldığını, yaşama ge­çemediğini gösteriyor. Oysa demokrasi, halkın bir yaşam biçimidir. Demokrasi yaşanmadıkça demok­rasi değildir.

Son olarak, Millî Eğitim Bakanlığı yerli ve yabancı kimi yazarların kitaplarını, okul kitaplık­larından toplatmıştır. Bu sonuncu kitap toplatma işlemi, bundan öncekilerden çok daha ağır, çok daha gerici bir davranıştır. Bu kez, Türk kültürü­nün değerlerinden biri olan ve yüzyıllardan beri Türk halkının sözlü edebiyat olarak ağızdan ağıza söyleyerek günümüze dek yaşattığı «Kerem ile As­lı» nın kitabı da toplatılmıştır. Yaşar Kemal’in yazısında belirttiği gibi, Kerem ile Aslı’nın topla­tılması, ırkçı bir davranıştır.

Okul kitaplıklarından kitap toplatılması tek başına bir olay değildir, kültür düşmanlığının yal­nızca bir bölümüdür. Kitap toplatılmasının arka­sından, TV’deki dizi film İnsanlığın Yücelişi‘nin [Jacob Bronowski] gösterilmesi de yasaklanmıştır. Bu filmin yasak­lanmasının nedeni, yasakçıların, insanlık tarihi­nin doğabilimlerine uygun oluşmasına, yani bilim­selliğe karşı olduklarını gösterir.

Ayrıca, Millî Eğitim Bakanlığı’nın okul ki­taplıklarından kimi kitapları toplama buyruğun­da, toplanan kitapların yazarları aşağılanmıştır. Türkiye Yazarlar Sendikası Yönetim Kurulu, ba­kanlığın bu davranışına karşı, doğal hakkını kul­lanarak, bakanlığa gereken karşılığı vermiştir.

İşte bu kitabı, kitap toplatma kararını protes­to etmek ve kitap toplatanları halkımız önünde açıkça kınamak amacıyla ve günümüz yönetimi­nin gerici davranışını saptayarak gelecek kuşak­lara bir belge olması için yayımlıyoruz.

  Türkiye Yazarlar Sendikası Yönetim Kurulu

 

KARAR

T. C. Millî Eğitim Bakanlığı Orta Öğretim Genel Müdürlüğü

Şubesi: Eğitim ve Öğretim

Sayı: 379-23642 Konu: Okul Kitaplıkları

16 Ekim 1975

 

 

… Valiliğine:

Bazı okullarımızın sınıf ve okul kitaplıkların­da mizah edebiyatı adı altında veya memleket gerçeklerini aksettirdiği iddiası ile yayımlanan, fakat gerçekte millî terbiyemize aykırı, ahlâk, aile, hatta cemiyet değerlerimizi yıkmaya matuf kitapların bulunduğu müşahede edilmektedir.

Bu kitapların, gayeleri kurulu düzeni yıkmak olan istikameti belli bazı yazarlara ait oluşu da dikkatten kaçmamaktadır.

Dağıtımı yasaklanmış olmamakla beraber bu türlü yayınların okullarımızın takibetmekte bulunduğu eğitim ve öğretim ilkeleriyle bağdaş­madığı da bir gerçektir.

Bu sebeple:

1) Sınıf ve okul kitaplıklarında Bakanlıkça tavsiye edilerek Tebliğler Dergisinde yayımlanan, Okul müdürünün uygun göreceği üç öğ­retmenden kurulu (Asil öğretmen bulunmaması halinde ücretli öğretmen olabilir)  bir komisyon tarafından incelenerek,  1739 sayılı Millî Eğitim Temel Kanunu’nda öngörülen millî eğitim amaç­

larına aykırılık taşımadığı ve yazımızın başında açıklanan nitelikte olmadığı, dolayısı ile öğren­cilerin okumasında mahzur bulunmadığı tesbit edilen,

Millî Eğitim Bakanlığı Klâsikleri arasında yayımlanan eserler dışındaki kitapların sınıf ve okul  kitaplıklarında  bulundurulmaması  gerekli görülmüştür.

Millî Eğitimimizin maksat ve gayesine aykı­rı, yukarıda bahsi geçen nitelikteki kitaplar ise toplanarak Yayımlar ve Basılı Eğitim Malzeme­leri Genel Müdürlüğüne gönderilecektir.

Okul müdürleri, konu üzerinde gerekli has­sasiyet ve sürati göstereceklerdir.

Bu yolda işlem yapılması husususunun ilgi­lilere tebliğini önemle rica ederim.

Millî Eğitim Bakanı, Ahmet Nihat Akay, Müsteşar

 

…VE TOPLATILAN KİTAPLAR

Millî Eğitim Bakanlığı’nın genelgesine göre, haklarında hiçbir mahkeme karan olmadığı hal­de, okul kitaplıklarından toplatılan kitapların listesi:

Çemberler – Çetin Altan, Karayar Köprüsü-Refik Erduran, Mor Defter – Çetin Altan, Çilli -Fakir Baykurt, Baba Evi – Orhan Kemal, Kap­lumbağalar – Fakir Baykurt, Hababam Sınıfı -Rıfat Ilgaz, Baba Ocağı – Parden Deay, Suçumuz İnsan Olmak – Oktay Akbal, Gecekondu – Mu­zaffer İzgü, Müfettişler Müfettişi – Orhan Kemal, Avare Yıllar – Orhan Kemal, Kara Vagon – Bekir Yıldız, Toprak Ana – Cengiz Aytmatov, İnce Memed – Yaşar Kemal, Başörtülüler – Afet Muhteremoğlu, Duvar – Jean Paul Sartre, Bozukdüzen Okulu – Halil Beyhangil, Buzlar Çözülmeden -Cevat Fehmi Başkut, Küçücük – Orhan Kemal, Ekmekçi Kadın – Xavier de Montepin, Onbinlerce Kağnı – Fakir Baykurt, Bizim Köy – Mahmut Makal, Taras Bulba – Gogol, Kerem ile Aslı – Ef­latun Cem Güney, Kerem ile Aslı – Muharrem Zeki Korgunal, Son Hudut – Maclean, Esirler -Sabahattin Ali, Ekmek Kavgası – Orhan Kemal, Tırpan – Fakir Baykurt, Gurbet Kuşlan – Orhan Kemal, İlyas Efendi – Muzaffer İzgü, Dağlan Bek­leyen Kız – Esat Mahmut Karakurt, Ev Sahibesi – Dostoyevski, İş İşten Geçti – Jean Paul Sartre,. Bağrıyanık Ömer ile Güzel Zeynep – Tank Dur­sun K., Sağır Dere – Kemal Tahir, Namus Gazı -Aziz Nesin, Sıra Sıra Deliler – İsa Ayhan, Cep Dergisi – Varlık Yayınları, Kalkınma Masalı -Mahmut Makal, Öğretmenimize Sevgilerimizle -E. R. Braitwaite, Bereketli Topraklar Üzerinde – Orhan Kemal, Oliver Twist – Charles Dickens, Beyazlı Kadın – Vickie Collins, Uyumsuz Yaşa­mak – Albert Camus, Cemo – Kemal Bilbaşar, Yılanların Öcü – Fakir Baykurt.

 

TÜRKİYE YAZARLAR SENDİKASI BASIN BÜLTENİ

17.1.1976

Millî Eğitim Bakanlığı’nın Türkiye’deki bü­tün orta öğretim kurumlarına göndermiş ve ay­rıca Tebliğler Dergisi’nde yayınlatmış olduğu 16 Ekim 1975 tarihli ve 379-23642 sayılı buyruğu üze­rine, Bakanın anlayışına, daha doğrusu anlayış­sızlığına uygun kafa yapısında olan okul görev­lileri eliyle, ancak kırk yıl önce Nazi Almanya-sı’nda ve faşist İtalya’da benzerleri görülmüş olan kitap düşmanlığı ve kitap kıyımı başlatılmıştır.

Türkiyemizin eğitim tarihinde, utancı bu buyruğu verenlerin olan ve kara sayfada yer alan bu buyruğunda Bakanlık şöyle demektedir:

“Bazı okullarımızın sınıf ve okul kitaplıkla­rında mizah edebiyatı adı altında veya memleket gerçeklerini aksettirdikleri iddiası ile yayımla­nan, fakat gerçekte millî terbiyemize aykırı, ah­lâk, aile, hatta cemiyet değerlerimizi yıkmaya matuf kitapların bulunduğu müşahede edilmek­tedir.

Bu kitapların, gayeleri kurulu düzeni yık­mak olan istikameti belli bazı yazarlara ait olu­şu da dikkatten kaçmamaktadır.

(…) Bu sebeple:

1 —- Sınıf ve okul kitaplıklarında Bakanlık ça tavsiye edilerek Tebliğler Dergisi’nde yayım­lanan,

— Okul müdürünün uygun göreceği üç öğ­retmenden kurulu bir komisyon tarafından in­celenerek, 1739 sayılı Millî Eğitim Temel Kanunu’nda öngörülen millî eğitim amaçlarına aykı­rılık taşımadığı ve yazımızın başında açıklanan nitelikte olmadığı, dolayısıyla öğrencilerin oku­masında mahzur bulunmadığı tesbit edilen,

— Millî Eğitim Bakanlığı klasikleri arasın­da yayımlanan eserler dışındaki kitapların sınıf ve okul kitaplıklarında bulundurulmaması gerek­li görülmüştür.

Millî Eğitimimizin maksat ve gayelerine ay­kırı, yukarıda bahsi geçen nitelikteki kitaplar ise toplanarak Yayımlar ve Basılı Eğitim Malzeme­leri Genel Müdürlüğü’ne gönderilecektir.

Okul müdürleri konu üzerinde gerekli has­sasiyet ve sürati göstereceklerdir.

Bu yolda işlem yapılması hususunun ilgilile­re tebliğini önemle rica ederim. Millî Eğitim Bakanı adına”

Bu buyruktan sonra, şimdilik, okul ve sınıf kitaplıklarından kaldırılmış ve toplatılmış kitap­lar şunlardır:

Büyük İngiliz klasiklerinden Charles Dickens’in, Nobel ödüllü büyük Fransız yazarı Albert Camus’un, büyük Rus klasiklerinden Dostoyevski’nin ve Gogol’ün kitapları.

Türk kültürüne onur vermiş ve Türk Edebi­yatının klasikleri arasına girmiş bulunan ölmüş yazarlarımızdan Cevat Fehmi Başkut’un, Sabahattin Ali’nin, Orhan Kemal’in, Kemal Tahir’in kitapları.

Günümüz yazarlarından ve Türk edebiyatı­nı dünyaya tanıtarak Türkiye’mizi dünyada, ki­tap düşmanı Bakan Ali Naili Erdem’den çok da­ha iyi temsil eden ve bu temsile lâyık olan, kül­tür bayrağımızı bütün dünyada dalgalandıran yazarlarımızdan Oktay Akbal’m, Refik Erduran’m, Afet Muhteremoğlu’nün, Tarık Dursun K. mn, Rıfat İlgaz’ın, Kemal Bilbaşar’ın, Mahmut Makal’m, Bekir Yıldız’m, Fakir Baykurt’un, Çe­tin Altan’m, Yaşar Kemal’in, Aziz Nesin’in kitap­ları da okul ve sınıf kitaplıklarından toplatılmıştır.

Kitaplarını toplama sırası, romanları Türki­ye’de en büyük basımlara ulaşan ve halkın be­nimsediği yazar olan Esat Mahmut Karakurt’a, yıllardan beri halk edebiyatımız üzerine değerli yapıtlar vermiş olan emekli öğretmen Eflatun Cem Güney’e dek varmış ve onların kitapları da toplatılmıştır. Bu durum, hiçbir yazarın, giderek hiçbir aydının bu faşistçe baskıdan kurtulamıyacağını göstermektedir.

Gerek şimdiki eğitim Bakanının, gerek or­tağı bulunduğu hükümetin koşmakta olduğu çıkmaz yolun yolcuları olan öteki bakanların Türk kültürünü kıyıma uğratma ve yok etme ça­balarının örneği salt yukarıya aldığımız buyruk değildir.

Üç büyük kentimizin dışında kalan kent ve ilçelerimizde, resmi olmayan, ama iktidarda des­teklenen gerici kişiler, örgütler ve kurumlar yo­luyla komando denilen kişiler ve Türkiye’mizin ocağına incir ağacı dikmek isteyen Ülkü Ocaklılarca kitapçı dükkânlarına yapılan baskınlar, yasaya aykırı baskılar, korkutmalarla, gözdağı vermelerle kitapların dağıtımı önlenmektedir.

Rejisör Metin Erksan’m, beş Türk yazarının hikâyelerinden kendisine ısmarlanarak yapmış bulunduğu beş televizyon filminden son ikisinin TV’de gösterilmesi yasaklanmıştır. İster Saba­hattin Ali’nin hikâyesinden yapılmış filmin TV’­de gösterilmemesi için olsun, ister Bakanlıkça ileri sürülen uydurma nedenden ötürü olsun, hangi neden yüzünden olursa olsun, Türkiye Ya­zarlar Sendikası, bu filmlerin gösterilmesinin ya­saklanmasına sonuna dek karşıdır.

Çağdaş Türk kültürüne büyük emeği geçmiş bulunan Vedat Nedim Tör’ün, Devlet Tiyatrosu yetkililerince, edebî kurulunca kabul edilip sah­neye konulan oyununun da, hem de ahlâk dışı olduğu uydurma gerekçesiyle kaldırılmış olma­sı, yasakçıların 79 yaşındaki yazarı, edebî kurul üyelerini, Devlet Tiyatroları yönetimini, ahlâk adına aşağılamaya yeltenmeleri demektir.

Eğitim Bakanı yukarıya aldığımız buyruğun­da toplatılan kitapların “Millî terbiyemize aykırı, ahlâk, aile, hatta cemiyet değerlerimizi yıkma­ya matuf kitaplar” olduğunu söylemiştir. Bizler, o kitapların yazarları olarak, kitaplarımızın mil­lî terbiyeye aykırı olduğunu söyleyenlerin en azından terbiyesizlik etmiş olduklarını halkı­mıza ilân ediyoruz. Bizler, Türkiye Yazarlar Sendikası’nm üyeleri olarak, kitaplarımızın “ahlâk, aile ve cemiyet değerlerimizi yıkmaya matuf” ol­duğunu söyleyenlere, kem söz sahibinindir, de­yip, bu aşağılayıcı sözleri aynen, hayır aynen de­ğil, lâyık oldukları ve hak ettikleri çok daha ağırıyla yüzlerine çarparak geri çeviriyoruz. İyice bilsinler ki, kitap kıyımıyla, kitap düşmanlığı yaparak, yurdumuzu dünyanın gözünde utançlı duruma, insanlarımızı da barbar durumuna düşüremiyeceklerdir. Ve onlar, ancak toplattıkları kitapların sayesinde uygar bir ülkenin kimliğini taşıyabilmektedirler. Unutmasınlar ki, onların çocukları ve torunları bugün “ahlak, aile ve cemiyet değerlerini yıkmaya matuf” kitaplar yazdıklarını söyledikleri yazarların yaşamlarını okullarda ders olarak okuyacak, kitaplarından sınav vereceklerdir.

Buyrukta “Bu kitapların gayeleri kurulu düzeni yıkmak olan istikameti belli yazarlara ait oluşu da dikkatten kaçmamaktadır” deniliyor. Eğitim Bakınının “kurulu düzen” dediği düzenin, sayelerinde nasıl bir düzensizlik olduğunu ve bu düzensizliği kimlerin kurduğunu bugün artık bilmeyen kalmamıştır. Başları, hükümetin ortaklarından olan komandoların cinayetleri midir kurulu düzen dedikleri? Dokuz ayda cinayete kurban giden 20 öğrencimizin, 7 öğretmenimizin, 5 işçimizin katillerinin bulunamaması mıdır kurulu düzen dedikleri? Üniversiteleri çalışamaz, işlemleri yürümez duruma getirmeleri midir kurulu düzen dedikleri? Kurulu düzen sandıkları bu düzensizlikleri yıkmak Türk yazarının baş görevidir. Ali Naili Erdem ve onun gibilerine karşı bu görevimizi yapmaya çalışmaktan övünç duyuyoruz.

Türk halkının büyük tarihsel talihsizliği Ali Naili Erdem ve onun gibiler, kitaplarımızı yalnız bir süre için okul kitaplıklarından toplatsalar bile, yazarlarımızın adlarını ve yapıtlarını Türkiye insanlarının gönüllerinden kazımaya güçleri yetmeyecektir! Bizler, hükümetlerin yazarı değiliz, halkımızın yazarıyız. Şunu iyice bilsinler ki, kitap toplatanlar en büyük yargıç olan tarih önünde suçludurlar ve öz soylarından gelen kendi çocukları ve torunları, kitap toplatan zorbalar olarak, onların adlarını anmaktan utanç duyacaklardır.

Türkiye Yazarlar Sendikası’nın ulusuyla bütünleşmiş olan yazarları, ne yazık ki bugün Eğitim Bakanı yerinde bulunan Ali Naili Erdem’i ve ortak üyesi bulunduğu hükümeti kültür düşmanı ilan ediyor ve kitap toplatma ve benzeri çağdışı eylemlerden ötürü sorumluları suçladığımızı ve kınadığımızı halkımıza bildiriyoruz.

Türkiye Yazarlar Sendikası Genel başkanı, Aziz Nesin

 

 

 

GÜN GÜN KİTAP TOPLATMA OLAYI

Derleyen: ALPAY KABACALI

Kitap toplatma olayının gelişimini, kronolojik olarak gazetelerden aktarıyoruz:

* 25 Ekim 1975, Cumhuriyet: “Millî Eğitim Bakanlığı, eğitici kadrolardaki kıyımdan sonra, şimdi de okul kitaplıklarına el atmıştır. Valiliklere, Müsteşar Ahmet Nihat Akay imzasıyla gönderilen genelgede, sınıf ve okul kitaplıklarında bulunan ve zararlı olarak damgalanan Türk sanat ve düşün yaşamının yapıtlarının toplanarak Yayınlar ve Basılı Eğitim Malzemeleri Genel Müdürlüğü’ne gönderilmesi istenmiştir.” (Genelgenin tam metni)

* 7 Ocak 1976, Milliyet: Yasaklanan kitapların tam listesi yayımlandı.

* 12 Ocak 1976, Cumhuriyet: “CHP Genel Başkanı Bülent Ecevit, dün verdiği demeçte, “Okul kitaplıklarından dünya klasikleri arasına giren kitaplar bile toplatılmaktadır”, demiş. “Bu çağ dışı, Anayasa dışı, uygarlık dışı bakanlık buyruğuna uymak, Türkiye’yi yüz yıl önceye, Abdülhamit çağına götürmeye razı olmak demektir”, diye eklemiştir.” Ecevit’in demecinde şu cümleler de yer alıyor: “Yer yer buna karşı bazı okul yöneticilerinin ve öğretmenlerin direndiğini kıvançla öğreniyoruz. Bu kültür düşmanlığına karşı yaygın ve etkin bir direnişin gerçekleşmemesi, Türkiye’de demokrasinin geleceğini tehlikeye düşürecektir ve dünyada Türkiye’nin saygınlığını ağır biçimde zedeleyecektir. Böyle bir kültür düşmanlığına boyun eğmek, demokratik bir ülkede öğretmenlikle bağdaşamaz.”

* 17 Ocak 1976: T. Yazarlar Sendikası’nın basın toplantısı.

* 19 Ocak 1976, Cumhuriyet: “Sabaha kadar süren Bütçe Plan Karma Komisyonunda önceki gece Millî Eğitim Bakanlığı Bütçesi kabul edilmiş, eleştirileri cevaplayan Milli Eğitim Bakanı Ali Naili Erdem (…) Bakanlıktaki kitap toplatma konusuna da değinerek, kendisinden önce bir 1954, bir 1966 ve bir de 1974 yılında benzeri genelgelerle okul kitaplıklarındaki kitaplara el atıldığını açıklamış, ‘Realizm adı altında çeşitli konuların işlendiği kitapların okullardan çıkarılmasından yanayız’ demiştir.”

* Aynı gazeteden Yalçın Doğan’ın “Sartre’a mektup” başlıklı “Bütçe Komisyonundan izlenimler”!: “Sayın Sartre, … İlginç bir rastlantı, sizin protestonuz burada yankılanırken, biz Ankara’da Eğitim Bakanlığı bütçesini izliyorduk. Bütçe görüşülürken, sizin yanılgınız açık seçik ortaya çıktı. Kitapların toplatılmasını eleştiren size cevap verdi sanki AP’li komisyon üyesi Müfit Bayraktar. Eğitimin geliştirilmesini ilişkin bizim anayasamızda bazı bölümler vardır. Milletvekilleri de bu ilkeleri yerine getirmekle yükümlüdürler. İşte Bayraktar hem bu yükümlülüğün sorumluluğu içinde, hem de size cevap olarak şunları söyledi: “Kitapsız da olur. Kitap okumadan da olur. Kitap çok mu önemli? Barbaros Hayrettin Denizcilik Okulundan mı mezun olmuş da, o kadar ünlü bir denizci olmuş? Mimar Sinan hangi Güzel Sanatlar Akademisinden mezun olmuş da, ünlü bir mimar olmuş?”

* Aynı tarihli Bizim Anadolu gazetesindeki “Okuma Bakan Bey, bu kitaplar bizi bütün dünyaya rezil eder!…” başlığını taşıyan haberden: “Bakan, bu arada Bekir Yıldız, Çetin Altan ve Yılmaz Güney’in bazı kitaplarından pasajlar okumuştur. Bakanın okuduğu pasajlar, komisyon üyeleri tarafından tepkiyle karşılanmıştır. Tokat AP milletvekili Feyzullah Değerli, ‘Yeler sayın Bakan, bunlar bizi bütün dünyaya rezil eder’ demiştir. Komisyon Başkanı İsmet Sezgin de bakandan kitaplardan örnek vermemesini rica etmiş ve ‘Bunların tutanaklara geçmesi bile doğru değildir’ şeklinde konuşmuştur.”

* 23 Ocak 1976, Cumhuriyet: Kitap toplatma emrinin uygulanması sürüyor. “Millî Eğitim Bakanlığı Müsteşarı Ahmet Nihat Akay’m valilikler aracılığıyla okul müdürlüklerine gönderdiği genelgede, okul kitaplıklarındaki kitapların incelenmesi ve zararlı kitapların (!) çıkarılmasını sağlamak üzere kurulmasını istediği ‘komisyonlardan ilki, Artvin Öğretmen Lisesi’nde kurulmuş ve 21 ‘Zararlı’ (!) kitap saptanmıştır.” Klişesi yayımlanan “Sakıncalı kitaplar” listesi şöyle: 1. İhtilâlin Mantığı (Ş. S. Aydemir), 2. Kör Duman (K. Tahir), 3. Kelleci Memet (K. Tahir), 4. Kölelerin İsyanı (Zühal Avcı), 5. Tırpan (F. Baykurt), 6. Efendilik Savaşı (Baykurt), 7. İçerdeki Oğul (Baykurt), 8. Onbinlerce Kağnı (Baykurt), 9. Egemen Devlet (A. Simpson), 10. Kazan Töreni (A. Nesin), 11. Namus Gazı (Nesin) , 12. Harran (B. Yıldız), 13. Beyaz Türkü (Yıldız), 14. Kaçakçı Sahan (Yılıdız), 15. Suyu Arayan Adam (Ş. S. Aydemir), 16. Türkiye’de Geri Kalmışlığın Tarihi (İ. Cem), 17. Millî Kurtuluş Tarihi (D. Avcıoğlu), 18. Türk Halk Hareketleri ve Devrim (Çetin Yetkin), 19. Yaralısın (E. Öz), 20. Halo Dayı (M. İzzet İzgü) 21. Gecekondu (M. İzgü).

* 27 Ocak 1976, gazeteler: İstanbul Belediye Başkanı Ahmet İsvan, Millî Eğitim Bakanlığı tarafından okullarda okunması yasaklanan ve toplatılan kitaplardan bir kısmını satın alarak Beyazıt Belediye Kütüphanesine verdi. İsvan, okul kitaplıklarında artık bu kitapları bulamayacak öğrencilerin ve İstanbulluların yararlanmaları için bunları Belediye Kitaplığı’na malettiğini açıkladı.

* 31 Ocak 1976, Yeni Ortam: “CHP İçel Milletvekili Çetin Yılmaz ve CHP’li on arkadaşı, Millet Meclisi Başkanlığına bir önerge vererek MC iktidarının ‘Kültür, sanat, düşün, ulusal dil kırımına’ ilişkin Meclis araştırması açılmasını istemişlerdir.

* Aynı tarihli Milliyet: “Kültür Bakanlığı Kütüphaneler Genel Müdürlüğü, il ve ilçe kütüphanelerine bir genelge göndererek kütüphanelerce 1967 yılından önce sağlanmış bulunan kitapların bir listesini istemiştir. (…) Bazı il kütüphane müdürleri, genelgeyi sürdürülmekte olan kitap kıyımının yeni bir örneği olarak nitelendirmişler ve asıl amacın 1967’den önce kütüphanelere girmiş olan yapıtlardan okuyucuyu uyandıracak, çıkarcıların işine gelmeyecek olan toplatmak olduğunu ifade etmişlerdir.”

* Aynı tarihli Orta Doğu gazetesinde, “CHP’li Eğitim Bakanı 1963’de yüzlerce kitap yasaklamıştı” manşeti altında, o dönemin Millî Eğitim Bakanı İbrahim Öktem’in yüz elli kitap toplattığı ileri sürülerek listeler veriliyor.

* 8 Şubat 1976, Güneş: “Cumhuriyet Senatosu Genel Kurulu’nun geceki toplantısında bakanlığı bütçesine yönelik eleştirileri cevaplandıran Millî Eğitim Bakanı Ali Naili Erdem … özetle şunları söylemiştir: “… Kitap düşmanlığı diye bir şey yoktur. Vitrinde gördüğümüz her kitabı okul kitaplığında görmek ister misiniz? Temel Eğitim Kanunu, gençlerin nasıl yetiştirileceğini yazmış. Buna uygun her kitap., okul kitaplığına, girer. Bazı insanlar, kendi durumlarının, düşüncelerinin ortaya çıkmadığını anlayınca kıyameti kopardılar. Çünkü gördüler ki, basıldılar suç üstü basıldılar. Biz bir tesbit yapılmasını istedik, hepsi bu kadar. Daha önce birçok vesilelerle söyledim, bunu ilk defa ben de yapmıyorum. 1930’dan bu yana çeşitli zamanlarda görev alan Milli Eğitim Bakanları da, benim tamimime benzer tamimlerle bu sorunu disiplin altına almaya çalışmışlardır.”

* 9 Şubat 1976, Son Havadis: “Geçen gün, Millî Eğitim Bakanı Sayın Ali Naili Erdem, daha önce gündem dışı bir konuşma yapan CHP Hatay Milletvekili Sayın Mehmet Sönmez’in iddialarını cevaplandırdı. Sayın Millî Eğitim Bakanı’nın konuşmalarının son kısmını ve bunlara yapılan müdahaleleri zabıtlardan açıklıyorum:

“… Hüseyin Deniz (Malatya CHP) — Hem kendi gönlünce hareket edeceksin, hem de bunu yapmayacağım, diyeceksin. Sana ne diye hitap etmek lâzım? (Gürültüler) (CHP sıralarından “Kitap düşmanı” sesleri).

Millî Eğitim Bakanı (Devamla) — Kitabın dostuyuz, dostu.

Necati Cebe (Balıkesir CHP) — Düşmanısın düşmanı…

Osman Aykul (Burdur CHP) — Öğretmenin düşmanısın sen.

Necati Cebe (Balıkesir CHP) — Eğitim tarihimizin yüz karasısın. Kitap düşmanı Milli Eğitim Bakanısın..

Başkan — Sayın Cebe, rica ediyorum.

Necati Cebe (Balıkesir CHP) — Eğitim tarihimizin yüz karası…

 Başkan — Sayın Cebe, rica ediyorum, rica ediyorum lütfen efendim… (Gürültüler) Sayın Cebe rica ediyorum…

Osman Aykul (Burdur CHP) — Öğretmen ve öğrenci düşmanı böylesine bir bakan görülmedi.

Nihan İlgün (Tekirdağ AP) — Sayın Başkan, niçin konuşturuyorsunuz?

Başkan — Sayın İlgün, ne yapayım istiyorsunuz?

Nihan İlgün (Tekirdağ AP) — Müdahale ettirmeyin efendim, susturunuz.

 Başkan —- Devamlı ihtar ediyorum, görüyorsunuz.

 Davut Aksu (Kars CHP) — Bakan, orada oyun artistliği yapıyor.

 Başkan — Çok rica ederim efendim, çok rica ederim Sayın Aksu.

Millî Eğitim Bakanı (Devamla) — Benim ağzımdan çirkin kelime çıkmıyor sayın Başkan, ama bazı arkadaşların neler söylediğini siz de duyuyorsunuz. Vitrininde özgürlükçü demokrasi, mutfağında devlete, millet ve rejime düşman malzemeleri yığan anlayışa itibar etmeyeceğiz.

Davut Aksu (Kars CHP) — Özgürlükçü demokrasi değil.

Millî Eğitim Bakanı (Devamla) — Eğer bazı şahıslar okul kitaplarında bilmem ne ile bilmem nenin, cinsî münasebette bulunmasını istiyorlarsa, evliliğin ilk gecesinde bilmem nenin, bilmem neyin yapılmasını istiyorlarsa, bunların okul kitaplığında yeri yoktur. (AP. sıralarından alkışlar).

Millî Eğitim Bakanı (Devamla) — Bakanlığın bahsettiği kitaplar bunlardır (CHP sıralarından şiddetli gürültüler.)

İbrahim Akdoğan (Kocaeli CHP) — Sayenizde oldu, sayenizde..

Alev Coşkun (İzmir CHP) — Sen yaptın sen.

Millî Eğitim Bakanı (Devamla) — Huzurun, kanunlara uygun, devlet, millet bütünlüğünün, demokratik Cumhuriyet düşmanlarının kimler olduğunu artık, kör görmüş, sağır işitmiştir, duymayan ve görmeyenler…

Orhan Birgit (İstanbul CHP) — Bir siz duymadınız, siz.

Millî Eğitim Bakanı (Devamla) — Teşekkür ederim, sayın Birgit, o lâf size aittir. Duymayan ve görmeyenler, vicdanı sağır, sağduyusu kör olanlardır, maksatlılardır. Saygılar sunarım (AP sıralarından “Bravo” sesleri ve alkışlar.)

Başkan — Teşekkür ederim, sayın bakan.”

 

İSTANBUL BELEDİYESİ,

MİLLÎ EĞİTİMİN YASAKLADIĞI KİTAPLARI KENDİ KÜTÜPHANESİNE ALDI

 İstanbul Belediye Başkanı Ahmet İsvan, Millî Eğitim Bakanlığının okul kitaplıklarında bulunmasını yasakladığı kitaplardan bir takımını Belediye kütüphanesine koydurtmuştur.

 Ahmet İsvan, Cephe Hükümetinin Millî Eğitim Bakanı Ali Naili Erdem tarafından alman bu yasaklama kararının “Fikir ve ifade özgürlüğünü kısıtlayıcı” anlam taşıdığını belirtmiştir.

 İstanbul’daki Beyazıt Belediye Kütüphanesine konulan kitaplar şunlardır:

 Fakir Baykurt’un Tırpan, Kaplumbağalar, Yılanların Öcü, Hikâyeler, Onbinlerce Kağnı; Orhan Kemal’in Bereketli Topraklar Üzerinde, Müfettişler Müfettişi, Gurbet Kuşları, Babaevi, Avare Yıllar; Yaşar Kemal’in İnce Memet; Kemal Bilbaşar’m Cemo; Aziz Nesin’in Namus Gazi; Muzaffer İzgü’nün İlyas Efendi; Nicolai Gogol’un Taraş Bulba; Bekir Yıldız’m Kara Vagon; Oktay Akbal’m Suçumuz İnsan Olmak; Kemal Tahir’-in Sağırdere; Cengiz Aytmatov’un Toprak Ana; Tarık Dursun K.’ nın Bağrı Yanık Ömer ile Güzel Zeynep; Jean Paul Sartre’nin İş İşten Geçti, Duvar; Eflâtun Cem Güney’in Kerem ile Asli; Halil Beyhangü’in Bozuk Düzen Okulu; Albert Camus’un Uyumsuz Yaşama; Dostoyevski’nin Ev Sahibesi ile Vickie Collins’nin Beyazlı Kadın’ı.

(Cumhuriyet 28.1.1976)

 

DÜNYA YAZARLARININ TEPKİLERİ

Dünya yazarlarından Türkiye Yazarlar Sendikası’nı destekleyen aşağıdaki telgraflar alın­mıştır:

“Türk Gençliğinin dünyaca ünlü yazarları okumasını yasaklama girişimlerini sizlerle bir­likte protesto ediyor, kültürel ve demokratik öz­gürlükler için verdiği yiğit mücadelede Türkiye Yazarlar Sendikasını desteklediğimizi belirtiyo­ruz.”

Fransız Yazarlar Birliği

“Aralarında kitaplarımın da bulunduğu Fransız kitaplarına uygulanan yasaklayıcı ted­birleri onur kırıcı olarak karşılıyor, mücadeleni­zi paylaşıyorum. Dostluklarla.”

Jean Paul Sartre

Fransız yazarı Vercors’un telgrafı ise şöyle:

“Büyük yazarların kitaplarının öğrenciler tarafından okumasının engellenmesi hiçbir za­man kabul edilemez. Böylesi yasaklamalar yal­nızca onların zekâlarının gelişmesini önlemeye değil, aynı zamanda da eserlerin ve düşüncele­rin bütün dünyaya yayılmalarına karşı da ciddî bir saldırıdır.”

Yine Fransız yazarlarından Emanuelle Robles de şu destekleme mesajını iletmiştir:

“Türk yazarlarıyla dayanışma halindeyim. Benim adıma her şeyi söylemeye yetkilidirler.”

 

DESTEKLEYİCİ TELGRAFLAR

Türkiye Yazarlar Sendikasının kitap yasak­lamayı kınama konusundaki girişimlerini des­tekleyen şu telgraflar da alınmıştır:

“Millî Eğitim Bakanlığınca Lise ve Ortaokul kitaplıklarından toplanan kitapların tümü der­hal Belediye Kitaplığında, düşünce ve basın öz­gürlüğüne inanan halkımızın hizmetine konu­lacaktır.”

Ahmet İsvan, İstanbul Belediye Başkanı

“Kitap yasakları Anayasa ve uygarlığa aykı­rı bir davranıştır. İnsanın temel hak ve özgür­lüklerine saldırıdır. Sendikanın protestosuna ka­tılıyorum. Saygılarımla.”

Fakir Baykurt

“Millî Eğitim Bakanlığının Ortaöğretimde uyguladığı kitap yasağına, bu faşist uygulama­ya Türkiye Yazarlar Sendikasının gösterdiği haklı tepkiyi TÖB-DER olarak destekliyoruz.

Edebiyatımızın yüzakı yazarlarına, onların ürünlerine uygulanan bu düşünce düşmanlığını bütün eğitim kurumlarında öğrencilerimize ve halkımıza teşhir edeceğiz.”

Rüştü Apaydın, TÖB-DER Genel Sekreter Yardımcısı

 

İlgili Okumalar: Kitap toplatma kararını veren dönemin M.E. bakanı Ali Naili Erdem’in günümüzün bazı popüler davalarında adı geçen Toplumsal Düşünce Derneği’nin onursal üyesi olması da ilginç bir ayrıntı. Ayrıca Ali Naili Erdem’in anı kitabı üzerine Yavuz Donat’ın yazdığı ilginç bir yazı var.

Daha fazla Kitap, Tarih
Kitap Çevirmenleri ve Eser Sahipliği

Kitap Çevirmenleri Birliği (Çevbir), toplumsal gelişmelere yönelik ilgisini 20 Haziran 2006 günü gazeteci, yazar ve yayıncılarla ortak olarak yaptığı ilk...

Kapat