Basından Örneklerle Çeviride İdeoloji, İdeolojik Çeviri

Posted by on Mayıs 13, 2009 in Çeviribilim Kitapları, Deneme, Eğitim

Alev Bulut’un Basından Örneklerle Çeviride İdeoloji, İdeolojik Çeviri başlıklı çalışması yayınlandı (Multilingual, 2008). Haber kaynaklarından çok çarpıcı güncel çeviri olaylarının çözümlenmesini içeren çalışma, çevirinin günlük hayatta nasıl bir ideolojik dolayımlanmadan geçtiğini ortaya koyuyor. Aşağıda kitabın son bölümünden ve sonsözünden bir alıntı yer alıyor.

Alev BulutTeknolojiye ve günlük gereksinimlere bağlı olarak çevirmen kimlikleri çeşitlenip, çeviribilim ve çeviri uygulaması yeni alan ve kapsamlar edinirken konuya tam tersi pencereden bakıp bu yeni çeviri mesleklerini o uzmanlık alanlarının uzantısı olarak görenler de var. Haber çevirmeninin haberciliğinin, spor çevirmeninin spor uzmanlığının ön plana çıkması gibi… Elbette çeviri gerektiren bütün alanlar meslek olarak çeviriyi biçimlendirirken çevirmenin donanımına da giriyor. Bu bilgi, birikim ve donanım da “kasıtlı” ideolojik karar almayı engelleyip “profesyonelliği”, “uzmanlığı” artırıyor olabilir. Yine de “kurum kimliği”, “taraf olma”, “ekip ve grup ideallerine hizmet etme” amaçlı bilinçli, kasıtlı “ideolojik çeviri” örnekleri olacaktır. İnsan tam tarafsız duramayan, yaşamını mutlu sürdürmek için bir grupta onaylanma duygusunu tatması, dolayısıyla taraf olması gereken toplumsal bir varlıktır. “Tarafsız” karar almak mümkün mü? Ya da “çeviri iletişim amaçlı insani bir süreç, çevirmen de zayıflıklarıyla bir insandır” deyip çıkabilir miyiz mesleksel, kuramsal ve uygulamalı boyutları olan bu karmaşık işin içinden?

SONSÖZ

Bu çalışmanın amacı çeviri sürecinin ideolojik yapısını örneklerle ortaya koymaktı. Bu amaçla kullanılan örneklerin büyük bölümü basından, dergilerden elde edilmiştir. Metin türlerine göre yaptığım ayrımda öncelikle sözlü ve yazılı çeviri metinleri ardından bu başlıklar altına giren metin türleri ele alınmıştır. Bol örnekli bir çalışma olması amacıyla yola çıktığım bu çalışmanın örnekleri uzun bir süreç içinde biriktirilip sınıflanmıştır. Örneklerden yola çıkarak saydamlaştırmaya çalıştığım kavram ve durumların çeviri olgusunun gerçekliği içinde zaten bildiğimiz, kanıksadığımız ya da hiç farkında olmadığımız yönleri vardır. Kuramsal bir iddiada bulunmadan yapabildiğimce yalın bir dille yazdığım bu kitabın çeviri alanında çalışanlara ve öğrencilerimize faydalı olmasından çok mutlu olurum. Temel amacım konuyla ilgilenen ve ilgilenebilecek herkesin izleyebileceği bir örnekleme-inceleme sunmaktı.

Gerçek örneklerin, gerçek durumların çeviribilimi de çeviri eğitimin de zenginleştirdiğini düşünen bir araştırmacı-eğitmen olarak istenildiği kadar ekleme yapılabilecek örnekleme sınıfları yarattığımı umuyorum. Gerçek yaşamın içinde çeviri olgusuna ilişkin örnekleri bu sınıflara uygun bulup yerleştirdiğiniz ya da yeni sınıflamalara yelken açabildiğimiz sürece bu kitap burada bitmemiş olacaktır. Benim örneklerim kitabın bittiği günlerde de birikmeye devam ediyordu. Gözümüzü açtığımız her yeni günde her yeni çeviri durumu bizi arka planıyla birlikte konuşup çözümlemeye davet etmiyor mu zaten?

Hayatın içindeki çeviri gerçeklerini izleyebildiğimiz yerler gazete ve haber metinleriyle sınırlı değil ancak çeviri olgusunun çatışma ve sorun yaratma gücünü, sorunlara gerekçe olarak kullanılma sıklığını bildiğimize göre gündem ve günlük haberler bize canlı kaynaklar olarak çeviri olgusunun konu olduğu durumları taşıyor. Bu durumlar yüzde yüze yakın bir oranda “sorun” durumları. “Her şey yolundaysa çeviri de yolundadır” da en ufak bir şey yolunda değilse ilk akla gelen nedeni çeviridir? Tabii, kendimizi kandırmayalım. Bu durum çevirinin gücünden ve ideolojik etkisinden çok saydam, öte yanı gösteren ve neredeyse “yok”muş gibi durması beklenen “var”lığından, bu varlığın kanıksanmış olmasından. Su gibi, hava gibi üzerinde düşünmediğimiz ama olmazsa olmaz her şey gibi. Olmadığı anda farkına vardığımız şeyler gibi…

Basından Örneklerle Çeviride İdeoloji, İdeolojik Çeviri *
Alev Bulut

Daha fazla Çeviribilim Kitapları, Deneme, Eğitim
Almanya ve Türkiye’de Yeminli Çevirmenlik

Adli dayanışma kapsamında Almanya'dan Türkiye'ye gönderilecek bütün belgeler uzman çevirmenler tarafından Türkçeye aktarılır.

Kapat