Beşinci Ulusal Yayın Kongresi Çeviri Politikaları Komisyonu Raporu

Posted by on Aralık 14, 2009 in Duyuru, Güncel

I. ÇEVİRİ SÖZLEŞMELERİ VE ANLAŞMAZLIKLAR

a)      Yayıncı-çevirmen ilişkilerinin en belirleyici ayağı olan sözleşmelerde standart uygulamasına gidilmelidir. Devletin ilgili kurumlarının desteğiyle, yayıncılık örgütleriyle çevirmen dernekleri arasında protokol imzalanması ve standart bir tip sözleşme üzerinde uzlaşılması sağlanmalıdır. ÇEVBİR ile Yay-Bir arasında bu yönde bir protokol ve tip sözleşme uzlaşması sağlanmıştır, bunun yaygınlaştırılması ve geliştirilmesi önerilmektedir.

b)      Yayınevleri ve çevirmenler arasındaki anlaşmazlıklarda öncelikle devreye girecek uzlaştırma kurulları oluşturulması, anlaşmazlığın bu şekilde çözülememesi durumunda mahkeme yoluna gidilmesi böylelikle meslek içi denetimin güçlendirilmesi önerilmektedir. Bu uzlaştırma kurullarına mesleği ve alanın bilgisini temsil eden aktörlerin katılımı sağlanmalıdır.

c)      Telif hakları konusuna bakan mahkemelerde çeviri yayınlar konusunda görüş belirtmek için bu alanın sorunları üzerine çalışmış uzman bilirkişiler görev almalıdır.

d)     Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nun (FSEK) 48. maddesinde eser sahibi veya mirasçılarının mali haklarının süre, yer, içerik olarak sınırlı veya sınırsız; karşılıklı veya karşılıksız üçüncü kişilere devredilebileceği yolunda bir düzenleme mevcuttur. Bu düzenlemenin uygulamada özellikle çevirmenler açısından ciddi hak kayıplarına yol açtığı dikkate alınarak ilgili düzenlemelerin gerçekleştirilmesi uygun olacaktır.

II. ESER SAHİBİ OLARAK ÇEVİRMENİN SOSYAL GÜVENCESİ

Eser sahibi sanatçılar sosyal güvenlik sisteminden yararlanmalı ve geriye dönük sigortalanmaları konusunda 2003’te Kültür ve Turizm Bakanlığı bünyesinde başlatılan çalışmalar tamamlanmalıdır.

III. ÜCRET KESİNTİLERİ (KDV, STOPAJ)

Telif ücretlerinin düşüklüğü düşünülerek, çevirmenlerden kesilen stopajlarda muafiyet ve indirim uygulanmalı ve esnaf ve çiftçilere tanınan KDV muafiyeti çevirmenlere de tanınmalıdır.

IV. ESER SAHİPLİĞİ

Meslek birliği mevzuatında yapılması muhtemel değişikliklerde, FSEK kapsamında ayrı bir alan telakki edilen, çevirmenlerin de dahil olduğu “işleme-derleme eser” alanı kesinlikle kaldırılmamalıdır.

V. BANDROL TAKİBİ

Bandrol takibi ve teminiyle ilgili işlemlerin, korsan ve intihalci yayıncıların ayıklanması açısından, Bakanlık tarafından, FSEK md. 81’de de belirtildiği gibi sektördeki meslek birlikleri aracılığıyla yapılmasında yarar görüyoruz. Yayıncılık alanında bandrol verilmesi ve denetlenmesi işinin yayıncı meslek birlikleri tarafından gerçekleştirilmesi doğaldır. Ancak sektördeki diğer (yazar ve çevirmen) meslek birliklerinin hem bu işlemlerle ilgili bilgiye, hem de hiçbir kısıtlamaya uğramaksızın bandrol veri tabanlarına erişimlerinin sağlanması gerekmektedir.

VI. MESLEK ÖRGÜTLERİNİN GELİR VE STATÜLERİ

a)      Meslek Birliklerinin, bu işlevlerini aidat gelirleri ve birlik payı kesintileriyle sürdürmeleri olanaksızdır. Orta vadede meslek birliklerinin önemli bir kısmının tamamen ortadan kalkmasını önlemenin tek yolu, bu meslek birliklerini hiçbir koşula bağlamaksızın dış mali kaynaklara kavuşturmaktır.

b)      Kamu çeviri ve yayın alanındaki araştırma ve uygulama projelerine destek vermeli, bu desteklerde söz konusu projelerde meslek örgütlerinin ve akademik kuruluşların yer alması bir değerlendirme ölçütü olarak benimsenmelidir.

VII. ÇEVİRMEN YARGILAMALARI

FSEK, çevirmeni ‘işleme eser sahibi’ olarak tanımlamaktadır. Buna rağmen Basın Yasası, eğer yazarı yurtdışındaysa ‘eser sahibi’ sıfatıyla çevirmenin kovuşturmaya uğramasına yol açmakta, hak vermeden cezai sorumluluk yüklemektedir. Bu tutum çok temel ve basit evrensel hukuk normlarına aykırıdır. Özelde çevirmenlerin yargılanmasına zemin hazırlayan Basın Yasası’nın 11. Maddesinin değiştirilerek, FSEK’e aykırı bir biçimde müstakil ‘eser sahipleri’ arasında sayılan çevirmenlerin madde kapsamından çıkarılması, genelde ise bilimsel ve sanatsal eserlerin keyfi soruşturmalara konu edilmemesi için ifade özgürlüğü önündeki engelleri kaldıracak yasal düzenlemelerin bir an önce yapılması gerekmektedir.

VIII. EMEK HIRSIZLIĞI: ÇEVİRİ İNTİHALİ VE KAÇAK YAYINLAR

a)      Korsanlık ve intihal “şikayete bağlı” suç olmaktan çıkartılmalıdır.

b)      Yayın piyasasında günümüzde çok yaygın olarak işlenen intihal suçuna karşı acil önlem alınması için meslek birlikleri teknik-bilim kurulu üyeleri, Milli Eğitim Bakanlığı ve Kültür ve Turizm Bakanlığı yetkilileri ve üniversitelerin çeviri bölümü öğretim elemanlarından oluşacak Kültür ve Turizm Bakanlığı bünyesinde sürekli bir “intihal inceleme kurulu” oluşturulmalı ve kurulun çalışma giderleri fikri hakların güçlendirilmesine ilişkin kaynaklardan karşılanmalıdır.

IX. ÇEVİRMEN VE KİTAP ÇEVİRMENİ EĞİTİMİ

a)      Meslek örgütleri ve üniversiteler arası işbirliğiyle yürütülecek meslekiçi eğitim çalışmalarının mali bakımdan desteklenmesini sağlayacak kaynaklar geliştirilmeli, bu eğitimlerden (seminer ve çalıştaylar öncelikli olmak üzere) yararlanan çevirmenlerin belgelendirilmelidir.

b)      Üniversitelerin çeviri bölümlerine giren öğrencilere gerekli dil yetkinliğini kazandırabilmek için ayrı dil hazırlık programları uygulanmalıdır.

c)      Çeviri eğitimi verilen bölümlerde Türkiye’de kitap çevirisi sektörünün gerçekleriyle bağlantılı olan, uygulamada yaşanan örneklere ve somut olaylara kapsamlı olarak yer verilen ve öğrencileri meslekte yaşayabilecekleri sorunlara hazırlayan bir Çeviri Etiği dersi verilmesi uygun olacaktır. Benzer bir şekilde, özellikle çeviri ve yayın piyasasıyla bağlantılı olarak, profesyonel çevirmen ve yayıncıların aktif katılımlarıyla seminer biçiminde yürüyecek bir Çevirmenlik Meslek Bilgisi dersinin müfredatlarda yer alması önerilmektedir.

d)     Lisans düzeyinde çeviri eğitimi alan öğrencilerin çevirmen birlikleri ve çeşitli yayınevleri bünyesinde staj yapmaları konusunda üniversitelerle protokoller yapılmalıdır.

X. EDİTÖRLÜK KURUMU

Yayıncılığın itibarının yükselmesi, çevirilerin niteliğinin artırılması ve çevirmenlerin mesleki gelişimine katkı sağlanması için yayıncıların kadrolu editör çalıştırmalarını elzem görüyoruz. Bunun için yayınevlerinin yayınladıkları kitaplarda çeviri editörü olarak kimden yararlandıklarını belirtmeleri, bu kişilerin uzmanlıklarının da görünür kılınması önem taşımaktadır. Çeviri eğitimi programlarının müfredatına “editörlük” derslerinin eklenmesi önerilmektedir.

XI. AB DESTEĞİ VE ÇEVİRİ ATÖLYELERİ

a) 2007-2013 yılları arasında yürütülmekte ve Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından desteklenmekte olan Avrupa Kültür Programı kapsamında edebi çeviri projelerine ve çokyıllı işbirliği projelerine destek verilebilmektedir. Kültür ve Turizm Bakanlığı bu projeler konusunda kamuoyunun bilgilenmesini sağlamalı ve başvuru sürecinde yayıncılık sektörüne destek vermelidir.

b) Farklı dilleri kapsayacak çeviri atölyeleri oluşturulmalı ve Bakanlık, AB ve üniversiteler arasında gerçekleştirilecek bir işbirliği ağı içinde desteklenmelidir.

c) Kültürümüzü dünyaya tanıtan çevirmenleri ağırlayarak onlara rahat bir çalışma ve barınma mekanı sağlayacak, sürekli atölyeler düzenleyecek, çevirmenlerin ihtiyaç duyacakları kaynaklara rahatça ulaşabilecekleri bir Çeviri Kütüphanesi de olan Çevirmenevleri kurulmasını öneriyoruz.

XII BİBLİYOGRAFYA ÇALIŞMASI

Bir Türkiye Çeviri Eserler Bibliyografyasının hazırlanması için Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın koordinasyonunda ilgili tüm tarafların bir araya gelerek işbirliği yapması önerilmektedir.

XIII. NİTELİKLİ ÇEVİRİLERİN DESTEKLENMESİ

Alanın meslekleşmesinin önünde piyasa koşullarından kaynaklanan zorluklar bulunduğu için, nitelikli çevirilerin oluşmasını sağlayacak destek mekanizmalarına gereksinim vardır. Örneğin kütüphanelere çeviri yayınların satın alınması, satın alınacak kitapların seçiminde çevirilerin niteliklerinin dikkate alınması bu yönde bir mekanizma olarak düşünülebilir..

Çevirmenlerin toplumdaki görünürlüğünün artırılması ve yerine getirdikleri yüksek düzeyli entelektüel faaliyetin taltifi için yayıncı birliklerince yürütülecek ödül programlarına ihtiyaç vardır. Çevirmen meslek örgütlerinin hazırlayacağı ve Kültür Bakanlığı tarafından desteklenecek bir Çevirmenler Ansiklopedisi yayınlanması mesleğin tanınması açısından önemli olacaktır.

XIV. ULUSLARARASI ÇEVİRİ GÜNÜ

Türkiye’nin çeviri yayınlar açısından özel önemde bir ülke olduğu, 20. yüzyılın ilk yarısında, UNESCO gibi uluslararası kurumlar tarafından da dile getirilmiştir; ayrıca Türkiye, ilk uluslararası çevirmen örgütlerinden olan FIT’in de kurucuları arasında yer almıştır. Bunların ışığında 30 Eylül Dünya Çeviri Gününün öne çıkartılarak kamuoyunun gündemine taşınması önerilmektedir.

XV. MESLEK BİRLİĞİ MEVZUATIYLA İLGİLİ SORUNLAR

Meslek birlikleri mevzuatına göre, birliklerin yeminli mali müşavirlerle çalışmaları gerekmektedir. Ancak düşük bütçeli meslek birliklerinin, böyle bir yükü kaldırmaları mümkün değildir, mevzuat çeşitli birliklerin yapısına göre yeniden düzenlenmelidir.

Çeviri Politikaları Komisyonu
Çevirmenler: Onur Bilge Kula, Cem Küçük
Yazarlar: Hasan Ali Toptaş, Sabri Gürses
Yayıncılar: Nafer Ermiş (İmge), İlknur Özdemir (Merkez), Müge Gürsoy Sökmen (Metis)
ÇEVBİR Temsilcileri: Mehmet Moralı, Tuncay Birkan
Çeviri Derneği Temsilcisi: Turgay Kurultay
Hukukçu: Mustafa Ateş
Çeviri Eğitimi Veren Üniversite Temsilcileri: Ender Ateşman (Hacettepe Üniversitesi), Betül Parlak (İstanbul Üniversitesi), Şehnaz T. Gürçağlar (Boğaziçi Üniversitesi)
AB Temsilcisi: Ercan Ertürk (çevirmen)
AB Kültür ve Turizm Bakanlığı (KTB) Kültürel İrtibat Noktası: Hakan Tanrıöver
KTB Kütüphaneler ve Yayımlar Genel Md.: Sevda Talu (Şube Md.), Fatih Özdemir (Kültür ve Turizm Uzm. Yrd.)

Daha fazla Duyuru, Güncel
Beşinci Ulusal Yayın Kongresi Sonuç Bildirisi

5. Ulusal Yayın Kongresi'nde Yayıncılık Sektörü ve sorunları 11 ayrı başlık altında oluşturulan komisyonlarda tartışılmıştır. 11 komisyon ayrı ayrı toplanarak Sektörel Yapı; Yayımlama Özgür lüğü ve Telif Hakları; Yayıncılıkta Devletin rolü ve Devlet Yayıncılığı; Çocuk ve Gençlik Kitapları Yayıncılığı; Eğitim Yayıncılığı; Akademik - Üniversite Yayıncılığı; Süreli Yayınlar; Kitapçılık, Dağıtımcılık, Satış ve Pazarlama; Kütüphaneler ve Derleme Sorunları; Yayıncılığın Dünyaya Açılımı, AB ve Uyum; Çeviri Politika ları konularında komisyon raporlarını hazırladılar. 2. gün öğle den sonraki genel kurulda komisyon raporları okundu, tartışıl dı ve oylandı. Yüzlerce konuyu tartışıp geleceğe yönelik öneriler oluşturan ko misyonlarda yayıncılığın öncelikle çözümlenmesi gereken sorunları belirlendi. 5. Ulusal Yayın Kongresinde alınan önemli kararlardan bazıları sonuç bildirisinde yer almaktadır.

Kapat