Çeviribilimin Temel Kavram ve Kuramları

Posted by on Ocak 11, 2010 in Çeviribilim Kitapları

Kitap: Yazıcı, Mine (2005)

Çeviribilimin Temel Kavram ve Kuramları

İstanbul : Multilingual  215 s.

*

Değerlendiren: Zuhal KARACA (Doktora öğrencisi, İ.Ü. Çeviribilim Bölümü, Fransızca Mütercim Tercümanlık Anabilim Dalı Araştırma Görevlisi)

1978 yılında İstanbul Üniversitesi’nde göreve başlayan yazar, 1999 yılından bu yana İngilizce Mütercim Tercümanlık Bölümünde öğretim üyesidir. Yazarın çeviribilim alanında yayımlanmış beş kitabı ve çok sayıda makalesi bulunmaktadır.

Çeviribilimin Temel Kavram ve Kuramları adlı bu yapıtın, yazarın da belirttiği dört temel amacı vardır. Bunlardan ilki, çeviri etkinliğiyle ilgili kavramların çeviribilim sürecine kadar gelişimini göstererek çevirmen adayına üst bilinç kazandırmaktır. İkinci amaç, çeviribilim kavram ve terimlerine açıklık getirerek çevirmen adayına sorunlara profesyonel olarak yaklaşabilme olanağı tanımaktır. Bir başka amaç çeviribilim terimlerini bir bütüncede kullanarak alana özgü dile işlerlik kazandırmaktır. Son amaç ise, çevirmen adayının kuramsal bilginin akademik ve uygulama alanında işlerliğini sorgulamasını sağlamaktır. Kitabı oluşturan sekiz bölümünün içeriği aşağıdaki gibidir:

“Çeviribilime Genel Bakış” başlıklı birinci bölümde, özerk bir bilim dalı olarak çeviribilimin öteki disiplinler arasındaki yerine, çeviribilim alanlarına, araştırmada kullanılabilecek kuramsal modellerin yanı sıra Türkiye’de çeviribilim araştırma alanlarına genel olarak bakılmıştır.

“Tarihte Çeviri: Temel Kavramlar” ve “Geçmişte Çeviri Etkinliği” başlıklı bölümlerde, Antik Yunan’dan Roma Uygarlığına kadar çeviri etkinliğine ilişkin temel bilgiler verilmiş ve Antik Çağ, Doğu ve Osmanlı’da çeviri etkinliğine yer verilmiştir; Osmanlı’da çeviri etkinliği çerçevesinde çeviri kurumları tarihsel olarak ele alınmış ve Cumhuriyet dönemi çeviri etkinliği üniversite ve yayınlar bağlamında irdelenmiştir. Bu bölümde yer verilen bir diğer konu Batı’da çeviri etkinliğidir.

“Çeviri ve Dilbilim Odaklı Yaklaşımlar” başlıklı dördüncü bölümde genel olarak 19. ve 20. yüzyılda hâkim çeviri anlayışları irdelenmiştir. Bu bağlamda çeviri-yorumbilim-dilbilim ilişkisine yer verilmiştir. Dilbilim bağlamında yapısal dilbilim, bildirişim kuramı ve üretici-dönüşümlü dilbilim anlayışı, söylem ve metinsellik, bilişsel dilbilim, dil ve düşünce ve edinç kavramları çeviriyle ilişkileri çerçevesinde ele alınmıştır. “Çeviribilim ve Dilbilim odaklı Yaklaşımlar” başlıklı beşinci bölümde, 1980 sonrasında çeviribilimin dilbilim yöntem ve kavramlarıyla ilişkisi ayrıntılı olarak ele alınmıştır. Çeviri yöntemleri ve farklı düzeylerde eşdeğerlik, edimsel ve anlamsal çözümlemeye yönelik açılımlar çeviribilim çerçevesinde irdelenmiştir.

“Çeviribilim Odaklı Yaklaşımlar ve Kuramlar” başlıklı altıncı bölümde, çağdaş çeviribilime yön veren çoğuldizge kuramı ve betimleyici kuramlar, araştırma ve çözümleme yöntemleri ele alınmıştır. Bunu izleyen “Çeviribilim ve İşlevsellik” başlıklı yedinci bölümde, metin türü ve işlevsellik, eylem kuramı, bağıntı kuramı, açıklayıcı bildirişim kuramı, Skopos kuramı ve işlevsel kurama yer verilmiştir. Bu bölümde Skopos kuramı, eşdeğerlik, eylem kuramı, betimleyici kuramlar ve işlevsel kuramla karşılaştırmalı olarak ele alınmıştır. İşlevsel kuram, norm, eşdeğerlik ve işlevsellik gibi kavramlar çerçevesinde değerlendirilmiş ve bu kuramın işleyişi örnek bir çeviri uygulamasıyla somutlaştırılmıştır.

“Kuram ve Uygulama: Çeviri Eğitimine Bütünleyici Bir Yaklaşım ve Bir Araştırma Modeli” başlıklı son bölümde çeviri kuramlarından yola çıkarak betimleyici bir araştırma modeli sunulmuştur. Bu model çeviribilimde bir araştırma sürecine uygulanmıştır.

Kitaptaki ana bölümlerde dikkati çeken, ilgili bölümde geçen kavram ve kuramların çeviribilimle ilişkisini açıklamak amacıyla değerlendirmeye yer verilmiş olmasıdır. Öte yandan kaynakçada, yabancı çeviribilim kaynaklarının yanı sıra Türkçe özgün yayınların da geniş yer bulması da önemlidir. Kitap, akademik çeviri eğitimi alan çevirmen adayları başta olmak üzere, çeviribilimcileri, farklı disiplinlerden çeviribilime ilgi duyan akademisyenleri kuramsal bilginin akademik ve uygulama alanında işlerliği üzerinde düşünmeye sevk etmesi açısından önemli bir kaynaktır.

Daha fazla Çeviribilim Kitapları
Basından Örneklerle Çeviride İdeoloji: İdeolojik Çeviri

Çeviri olgusunun çatışmaya neden olduğu yerler sadece gazeteler ve haber metinleri ile sınırlı değildir. Alev Bulut, çeviri bilincinin gelişmesinde bu metinleri neden yararlı gördüğü dört nedene dayandırarak açıklıyor: Çeviri eğitiminde gerçek durum ve koşullara uygunluğu; güncel metinler olması; haber metinlerinin özel bir uzmanlık alanı olması; genel kültür ve bilinç yaratan metinler olması.

Kapat