Basından Örneklerle Çeviride İdeoloji: İdeolojik Çeviri

Posted by on Ocak 11, 2010 in Çeviribilim Kitapları

Kitap: Bulut, Alev (2008)

Basından Örneklerle Çeviride İdeoloji: İdeolojik Çeviri

İstanbul: Multilingual (144 s.)

*

Değerlendiren: Oktay ESER  (Doktora öğrencisi, İstanbul Kültür Üniversitesi Yabancı Diller Merkezi, okutman)

Çok sayıda yazınsal metin çevirisi bulunan yazar, İstanbul Üniversitesi, İngilizce Mütercim Tercümanlık Anabilim Dalı’nda öğretim üyesidir.  Yazar, çalışmanın amacının çeviri sürecinin ideolojik yapısını örneklerle ortaya koymak olduğunu belirtir. Bu amaca ulaşmak için de kullanılan örnekleri basından ve dergilerden almıştır. Yazılı ve sözlü çeviri süreci içinde ele alınan örneklerde amaca uygun metin türleri açıklanarak verilmiştir. Çeviri olgusunun çatışmaya neden olduğu yerler sadece gazeteler ve haber metinleri ile sınırlı değildir. Alev Bulut, çeviri bilincinin gelişmesinde bu metinleri neden yararlı gördüğü dört nedene dayandırarak açıklıyor: Çeviri eğitiminde gerçek durum ve koşullara uygunluğu; güncel metinler olması; haber metinlerinin özel bir uzmanlık alanı olması; genel kültür ve bilinç yaratan metinler olması.

Kitap, çeviri, ideoloji, çeviri ve ideoloji, ideolojik metinlerin çevirisi ve politik demeç ve görüşme çevirilerinde ideoloji şeklinde kitap toplam beş bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde çevirinin tanımı ve kapsamı yanında çeviri araştırmaları konuları işlenmiştir. Çeviri, kaynak dilde oluşturulmuş yazılı veya sözlü bir iletinin belirli bir amaçla erek dile aktarılması olarak tanımlanmış ve dillerin kültür taşıyıcılığı işlevine dikkat çekilmiştir. İkinci bölümde ideoloji kavramının tanımı verilmiş ve dil kullanımına ve metin türlerine göre ideolojik boyut ele alınmıştır. Bireyin veya bir sınıfın davranışlarını yöneten genel fikirler sistemi olarak ele alındığında ideoloji, dil kullanımı ve kültür aktarımında öznel boyutuyla çevirinin konusu haline dönüşmüş oluyor. Yazar, bu nedenle, çeviri kararlarının ideolojik olduğunu gösterebilmek amacıyla bu bölümde dil kullanımının ve metin türlerinin ideolojik boyutunu ele almıştır. Üçüncü bölüm çeviri ve ideolojinin birlikte ele alındığı bir bölümdür. Çeviri araştırmalarında ideolojinin yerine baktıktan sonra çeviri sürecinde ideolojiyi yazılı ve sözlü çeviri süreçlerini inceleyerek devam ettirir. Konunun anlaşılmasını sağlayacak nitelikte basından birçok haber metni örneği ile sunulmuştur. Çeviri araştırmalarında ideolojik boyutun veya ideolojik çeviri yaklaşımlarının yeni bir konu olmadığını belirten yazar, 1980’lerdeki kültürel paradigma değişikliğini örnek olarak verir. Peter Fawcett, Andrew Chesterman, Basil Hatim, Ian Mason, ve Andre Lefevere gibi araştırmacıların yanı sıra Ayşe Banu Karadağ’ın düşünceleri bu noktada yer bulmuşlardır. Dördüncü bölüm ideolojik metinlerin çevirisini konu alır. İdeolojik metinler kapsamında özellikle politik metinlere değinen yazar, metin türlerini bu açıdan oluşturmuş ve bunları yazılı ve sözlü metin türleri şeklinde sınıflandırmıştır. Yazılı metin türleri olarak gazete/haber metinleri, dergiler ve kitaplar başlıkları alınmıştır. Gazete/haber metinleri başlığı, daha da ayrıntılandırılarak haber, haber-inceleme, yorum-köşe yazısı ve deneme alt başlıkları ile incelenmiştir. Sözlü metinler çerçevesinde politik demeç ve konuşmalar ile politik görüşme ve söyleşiler altbaşlıklarına yer verilmiştir. Son bölümde ise politik demeç ve görüşme çevirilerinde ideoloji konusu açımlanmıştır. Yazar, metin düzeyinde ideolojik çeviri kararlarıyla ilgili örnekleri yapısal ve işlevsel olmak üzere iki başlık altında toplamıştır. Kaynak metnin yapısında genel çeviri amaçlı ve ideolojik nedenlerle bazı değişikliklerin yapıldığı küçük ölçekli işlemlere veya kaynak metnin işlevinin bütünüyle değiştirildiği büyük ölçekli işlemlere uygun erek metin örnekleri vermektedir.

Kitabın sonunda bu beş bölümde açıklanan konuların ardından 10 maddelik bir sonuç bölümü ve kitapta verilen örneklerin sunulduğu ekler bölümü bulunmaktadır. Çeviri, ideoloji, kültür, yazılı ve sözlü çeviri süreçleri ve haber metinleri hakkında yazarın ulaştığı kimi sonuçları belirtmesi, konunun kuşbakışı anlaşılmasına katkıda bulunmaktadır.

Doksanlı yıllardan bu yana  çeviri “ideoloji” kavramıyla ilintilendirmektedir. Bu çalışmanın hedef kitlesi çeviri araştırmacıları ve çevirmenler, çeviri eğitimi alan öğrencilerdir.

Daha fazla Çeviribilim Kitapları
Çevirinin Tanıklığında ‘Medeniyet’in Dönüşümü

Kitabın, çeviribilim alanına katkılarından ilki çevirinin konumu ve işlevini sorgulayan çeviribilim araştırmalarında "kültür"ün yanı sıra "medeniyet" odaklı yaklaşımın penceresinden bakmanın açıklayıcı olabileceğini örneklerle somutlaştırması ve vurgulamasıdır. Bir diğer katkısı ise, çıkış noktasını yazın dışı metinlerin oluşturduğu işlevsel bir çeviri kuramını, Skopos Kuramı, yazın çevirisi alanına uyarlamasıdır.

Kapat