Show TV’de yayınlanan Caner Karaer’le Sabah Haberleri adlı programa çevirmen Baysan Bayar konuk oldu. “En çok satanların çevirmeni” olarak tanıtılan Bayar, Efil Yayınevi tarafından yeniden yayımlanan Cennetimden Bakarken adlı çeviri çalışmasını anlattı.
Baysan Bayar’ın çeviri çalışmaları ve ilginç yaşamöyküsü daha önce de basında yer almıştı. Bayar, daha önce Radikal’de Nur Çintay’la yaptığı söyleşide, “Tercüme hayat kurtarıyor,” demişti.
Nuri Bayar’ın vefatıyla birlikte Baysan Hanım, ilgisini yönelteceği yeni bir alan arar. Mesleği yoktur. Ama dille ilişkisi, hem Türkçe’de, hem İngilizce’de sağlamdır.
Altın Kitaplar’da müdür olan yakın arkadaşıyla tercüme işini konuşur ve Sydney Sheldon’dan çevirdiği İntikam Planı ile kendine yeni bir pencere açar.
“Bir motivasyon oldu. Bir yere bir şey için söz veriyorsunuz. Ben bir işe yarıyorum artık. En korkunç şey işe yaramamak, o zaman bitiyorsunuz. Birilerinin size ihtiyacı olması lazım. Tercüme hayatımı kurtarıyor, beni oyalıyor, çok hoşuma gidiyor. İkincisi, bütün insanların bir şekilde ölmeme ihtiyacı vardır. Ölmekten değilse de bitmekten korkuyor insan. Tercümanlık yazarlığın belki de en hafif kısmı. Belki de değil, bilmiyorum. Aslında zannedildiği kadar kolay bir olay değil. Kendi yazdığınız bir kitapta kendi yaptığınız işten mesulsunuz. Tercümanlıkta bir başka insanın eserini mahvedebilirsiniz. Çok büyük sorumluluk. İnkılap Kitabevi’nden çıkan Cennetimden Bakarken‘de şöyle bir şey oldu mesela: İspanyol yazar ve şair Himenez’in bir sözü var, diyor ki ‘If they give you a conditioned paper, do the opposite of what it says’. Ben bunu yapılması gerektiği şekilde yaptım, redaktör hanım ‘Sana çizgili bir kâğıt verirlerse tersinden yaz’ olarak düzeltti ve kitap böyle çıktı. Saçımı başımı yoldum, çıldırıyorum zannettim. ‘Bu çok iyi bir tahmindi,’ diyorum, ‘Bu çok iyi bir belirlemeydi,’ diye düzeltiliyor. Tahmin, belirleme değildir. Bu kitap bana gösterilmeden basıldı ve kahroldum. Tercümanlar hainse, redaktörlerin bazen yaptığı çok büyük hainlik.”
Baysan Bayar’ın televizyonda tanıtılan çalışmasının yayımcısı, ilginç bir yayınevi. Geniş bir yelpazede yayım yapan yayınevinin internet sitesindeki öz tanıtım, yayınevinin kimliğini değişik bir şekilde, telif ve çeviri eserlere eşit özen gösteren bir tutumla sergiliyor:
Ders kitabı yazmanın ve çeviri yapmanın ne kadar zor bir süreç, yazılan ve çevrilen kitabı yayınlatmak için doğru bir yayınevi bulmanın da bir o kadar zor olduğunun bilincindeyiz. Yazarlarımıza, yayınevleriyle daha önce yaşamış olabilecekleri, zamanında basılmayan kitaplar, ödenmeyen ya da çok geç ödenen telif ücretlerine ilişkin sorunlar gibi olumsuz deneyimleri tekrar yaşatmamak kararlılığı ve alanında bir marka olma iddiası ile işe başlıyoruz.
Çeşitli alanlardan akademisyenlerden oluşan yayın ve danışma kurulumuz, alan editörlerimiz ile kaliteli yayıncılığın merkezi olma yolunda hızla ilerlemekteyiz.
Fakat daha ilgi çekici olan şey, internet sitesinin birçok yayınevi sitesinden daha farklı bir özellik içermesi. Ana sayfanın sol alt kısmında oldukça kapsamlı telif ve çeviri yayın önerme formlarına yer vermişler. Bu sayfa yayınevinin yayınlanacak kitabın işlevselliğine ve yararlılığına önem verdiğini düşündürüyor. Çevirmen adayının buradan kendi çeviri tasarısıyla başvurması da mümkün.
Diğer yandan, yayınevi internet sitesinde, (tarih konmadığı için ne zaman başlatıldığı bilinmeyen) iddialı bir çalışmasını duyuruyor. İyi ifade edilmiş olan bu programın her koşulda gerçekleşmesini dilemekte yarar var.
“EFİL ÇEVİRİ OKULU
Efil Yayınevi bünyesinde bir Çeviri Okulu kurma girişimi çok amaçlı ve çok boyutlu bir fikrin ürünü olarak ortaya çıkmıştır.
Efil Çeviri Okulu’nun birinci amacı okunabilir, okunduğunda anlaşılabilir çeviriler yapabilecek, yani, kendi dalında uzmanlaşmış çevirmenler yetiştirmektir;
Bilindiği üzere edebiyat bir süreçtir. Leopardi, yazı yazmayı eskil (antik) yazarlardan öğrendiğini söyler. Bu nedenle Efil Çeviri Okulu’nun vereceği ürünleri bu anlayış bağlamında düşünmek doğru olacaktır. Şöyle ki, bir edebiyattaki klasik, modern klasik ve çağdaş yapıtlar aynı anda ve aynı kaynaktan okura sunulacaktır. Efil Yayınevi bu girişimi ile zaman içinde edebiyat konusunda bir başvuru merkezi, bir temel kaynak alanı olmayı hedeflemektedir.
Bugüne dek ülkemizde böyle bir sıralama içinde yapılmış ve böyle bir düzeneği oturtmuş bir çalışma yoktur. Çeviri çalışmaları kopuk kopuktur. Bir yayınevi herhangi bir edebiyattan bir kitabı çevirmiş ve bir daha o edebiyata dönmek gereğini duymamıştır belki de. Tecimsel kaygılara dönük bu tür yaklaşımlar ne kültür dağarcımıza ne de toplum bilincimizin kalkınmasına yardımcı olmuştur. Bugün Türkiye’de herhangi bir edebiyat konusunda o edebiyatın baştan sona söz konusu olan sürecini belirli yorumsal yaklaşımlar ve karşılaştırmalarla sergileyen bir çalışma da yok gibidir. Oysa Efil Çeviri Okulunda hangi edebiyat olursa olsun o edebiyatın bellibaşlı yapıtlarının yayımlanma ve kamuoyuna sunulma süreci hiçbir şekilde aksatılmadan sürdürülecektir. Böylesi bir çeviri uğraşı ve yayın siyasası gelecekte o edebiyata ilişkin daha derli toplu çalışmaların yapılmasını da sağlayacaktır.
Çeviri Okulu’ndan çıkacak çevirilerde sağlanacak dil bütünlüğü Okul’un kendine özgü bir anlatım dili olduğu fikrini okura anımsatacak ve okur eline aldığı kitapta Türkçenin yadsınamaz dil varsıllığını yakalamak fırsatını bulacaktır. Gençlerin ayrıca bu yönde eğitilecek olmaları ülkemizde bir ilk olacak. Gençler hem yabancı dillerinin en karmaşık en zor derinliklerinde kulaç atmayı öğrenecekler hem de kendi dillerinin albenisini yakalamayı öğreneceklerdir. Efil Çeviri Okulunu Hasan Ali Yücel zamanındaki Tercüme Bürosu’na benzetebiliriz. İddialı bir düşünce olduğunun ayrımındayız ne ki iddiasız fikir olmaz diye düşünüyoruz.
Bir başka amaç insan yetiştirmeye yöneliktir. Özellikle gençleri olabildiğince bu yola yönlendirmek yapılabilecek işlerin en güzellerinden biridir. Çeviri uğraşı insanı yetiştirir, olgunlaştırır. Genç insan okudukça öğrendiği ve öğrendiğini o yabancı dili bilmeyenlere kendi dillerinde sunduğu ölçüde olgunlaşır. Kendisine güveni artar.
Öte yandan gençlerle birlikte yürütülecek bu uğraşı gençlerin elinden tutmak olanağı da verecektir. Özellikle üniversite yasalarıyla bir çıkmaza sürüklenen edebiyat fakülteleri (filoloji mezunları) mezunlarına bir başka iş kolu yaratılmış olacaktır. İşsizlikle boğuşan gençlerimize gelecek kuşaklara yansıyabilecek bir dayanak sağlaması bakımından önemlidir.
Hazırlıklarını yürütmekte olduğumuz Efil Çeviri Okulu’na ait gelişmeleri sizinle paylaşacağız.”
