Edebiyat Çevirisinin ve Çevirmenin İzinde

Posted by on Haziran 30, 2010 in Çeviribilim Kitapları

Çeviribilimci ve çevirmen Ayşe Ece‘nin Edebiyat Çevirisinin ve Çevirmenin İzinde adlı incelemesi yayımlandı (Sel Yayınları, Haziran 2010). Truman Capote’nin “My Side of the Matter” adlı öyküsünün farklı çevirilerinden yola çıkarak, yeniden çeviri çerçevesinde edebiyat çevirisinin ne olduğuna yönelik bir inceleme olan bu çalışma, konu üzerine ilk çalışmalardan biri.

Aşağıda Edebiyat Çevirisinin ve Çevirmenin İzinde‘nin giriş bölümü yer alıyor:

Giriş

Bu çalışmada ilk olarak edebiyat metinlerinin çeviri olgusuyla ilişkisi, yazarların dünyayı okuyan çevirmenler olmaları açısından ele alınmıştır. Edebiyat metni, içinde yaşadığımız dünyayı ve insan doğasını sözcüklerle resmeden bir çeviri metin olarak üretildiği dilde varlığını sürdürürken başka bir dile çevrilmesiyle o dilde de yeni bir yaşama kavuşur. Bu yeni yaşamında kuşkusuz farklı bir kimlikle, “edebiyat metni çevirisi” kimliğiyle var olur. Edebiyat metni çevirilerini okumak amacıyla farklı kuramsal yaklaşımlar geliştirilmiştir. Söz konusu kuramsal yaklaşımların ışığında edebiyat çevirisini okumak, çevirmenlerin okur, eleştirmen ve yazar kimlikleriyle bir edebiyat metnini başka bir dilde nasıl yeniden ürettikleri sorusunun da yanıtını aramayı içerir. Bir edebiyat metnini yazıldığı dilden başka bir dilde yeniden yazmak ve okumak, yaratıcı ve büyüleyici bir süreçtir. Yaratıcıdır, çünkü çevirmen o edebiyat metnini bir edebiyat okuru ve eleştirmeni olarak okuma/alımlama/anlama/yorumlama/eleştirme süreçleri sonucunda farklı bir dilde yeni bir metne dönüştürür. Büyüleyicidir, çünkü yabancı bir kültürde üretilmiş bir metin bizim kültürümüzde çevirmen aracılığıyla kendisine bir ses ve yer bulur ve dünyasının kapılarını biz çeviri metin okurları için aralar.

Kimi edebiyat metinleri farklı bir dilde iki ya da daha fazla çeviriyle de yaşarlar. Aynı edebiyat metninin birden fazla çeviri metin olarak bir kültürün yayın dünyasında var olması “yeniden çeviri olgusu” olarak adlandırılır. Farklı çevirmenler aynı metni okuyup onu başka bir dilde bir edebiyat çevirisi metnine dönüştürdüklerinde o metne okur, eleştirmen ve çevirmen kimliklerinin ve çeviri anlayışlarının belirlediği “somut bir yanıt” vermiş olurlar. Söz konusu “somut yanıtlardan” yola çıkarak farklı erek metinlerin kaynak metinleriyle ve birbirleriyle kurduğu ilişkileri incelemek, çevirmenlerin çeviri stratejileriyle ve dönemin egemen çeviri normlarıyla ilgili kimi ipuçlarına ulaşmamızı sağlar. Aynı zamanda da erek metinlerden yola çıkarak çevirmenlerin yaratıcı çeviri süreçlerine yönelik kimi varsayımlar oluşturabiliriz.

Çağdaş Amerikan edebiyatının önemli temsilcilerinden Truman Capote’nin “My Side of the Matter” başlıklı öyküsü yayın dünyamızda iki ayrı çevirisiyle yaşamını sürdürmektedir. Çevirilerin ilki yazar, eleştirmen ve çevirmen Memet Fuat tarafından 1954’te yapılmıştır. İkinci çeviri ise 2007’de edebiyat çevirmeni Püren Özgören’in imzasıyla yayımlanmıştır. Capote’nin bu öyküsünün elli üç yıl arayla üretilen iki ayrı çevirisini farklılaşan çevirmen kararları bağlamında incelemek, hem deneyimli ve saygın iki edebiyat çevirmeninin sergilediği çeviri davranışlarını görmemize, hem de bu çeviri davranışlarından yola çıkarak çevirilerin yapıldığı dönemlerde egemen olan çeviri normlarına ilişkin kimi gözlemlerde bulunmamıza olanak sağlayacaktır. İki ayrı erek metin ve kaynak metin arasında sürdürülen bu çeviri metin okuma yolculuğu, edebiyat metinlerinin birbirinden farklı yorumlamalara ve doğal olarak da farklı çevirilere ne kadar açık olduğunu bizlere gösterir. Yeniden çeviri olgusu bağlamında bir kaynak metnin farklı erek metinlere nasıl dönüştüğünü incelerken kaynak metnin “beni çevir” diyen sesi de duyulur ve oynanması her zaman olası olan “çeviri oyunu” için yeni bir alan açılmış olur.

(Not: Geçtiğimiz günlerde, Sel Yayıncılık’ın yayınladığı bir İsmail Yerguz çevirisinin mahkeme sürecine taşınması, Çevbir tarafından kınanmıştı. Birliğin destek metni yayınevinin sitesinde yer alıyor.)

Daha fazla Çeviribilim Kitapları
Ideology Unveiled: Islamist Retranslations of the Western Classics

Esra Birkan Baydan'ın "Ideology Unveiled: Islamist Retranslations of the Western Classics" başlıklı çalışması, "LAP, Lambert Academic Publishing" tarafından yayımlandı. Baydan, bu kitapta Türkiye'de Batı klasiklerinin son dönemde sıkça görülen ideolojik çevirilerini inceliyor. Aşağıda kitabın tanıtımı, giriş kısmından bir alıntı ve içindekiler yer alıyor.

Kapat