Sansür 2.0

Posted by on Mayıs 9, 2014 in Deneme

Uzunca bir zamandır, sansür koşullarında yaşamıyoruz, fakat sansür özellikleri gösteren Sansür 2.0 içinde yaşıyoruz.

Bu hem iletişim araçlarının, hem onların bütün ağını kasteden medyanın, hem de bütün yaşam tarzlarını içeren toplumsal varlığın eskisinden daha şiddetli, karmaşık ve esnek bir şekilde denetlenmesini içeriyor. Sansür 2.0 koşullarında birçok örnekte sansürsüz durumların da sansür haline gelebileceğini görüyoruz.

Önceki koşullarda, eser sahibinin sorumluluğunu tartışmak mümkündü; bu yeni koşullarda eser sahibinin sorumluluğu tartışması geçersizleşmiştir, çünkü bir yandan eserin sahipliği, aidiyeti konusu keskin bir belirsizliğe sürüklenirken diğer yandan onu çerçeveleyen toplumsal beklentiler alanının kaotikleşmesi ve hukuk gibi nesnel toplumsal anlaşma durumlarını konvansiyonel uzlaşmalara sürüklenmesi herhangi bir sorumluluk tartışmasını geçersiz kılmıştır.

Bu durumun tarihini günümüzün siyasi koşullarına göndermeyle paralel devlet gibi yapıların tarihine uzatmak da mümkün, daha tutarlı bir şekilde, somut toplumun yanısıra sanal bir toplumun bir tür paralel ortakyaşarlık durumunda varmaya başladığı tarihe uzatmak da mümkün. Bir sosyal medya mesajının sahibi kimdir, o sosyal medya mesajının gerçek dünyada göndergesinin bulunması ne demektir, bir iletişim aracının bağlantı noktalarının değiştirilmesinin onun engellenmesinin aşılmasına yol açması ve yasağın buna rağmen konup taraflar arasında engel sanki geçerliymiş gibi davranılması durumunda hukukun doğruluğu nedir bilemiyoruz. Somut fiziksel şiddet ve somut fiziksel cezalandırmayla sonuçlansa bile soyut sanal-metafizik şiddet ve soyut sanal-metafizik cezalandırmanın ikinci bir katman olarak fakat bir topolojik torus uzamı gibi ona eşlik etmesi mümkündür.

Bu tip durumların sayısız örneğini vermek mümkün: Fazıl Say’ın RT ettiği mesaj ve bu RT etme eyleminden (bu mesajın farkında olmak için Fazıl Say’la sosyal medya takipçisi olmak gerekmesi ve gerekmemesi ve bu mesajın kaynağının ve anlamının içeriksizleşmesi gibi durumları düşünün) Abdullah Öcalan’ın sosyal medyaya kaynağı belirsiz şekilde giren fotoğraflarına ve mektuplarına (bir adada tecrit edilme ve adaya erişimin tek bir vapurla sağlanıyor olması gibi somut fiziksel durumla çelişen bütün bağlamları düşünün); Mehmet Ali Alabora’nın sosyal medya mesajının yorum alanından (“mesele ağaç değil” ise ne ve neden herkes başka meseleler tanımlayabiliyor?) somut gerekçesi ya da somut göndergesi belirtilmeden yapılan site ve Youtube, Twitter gibi sosyal medya engellemelerine (GDO’lu pirinç ithal edildiği bilgisi bütün lokantaların pirinç kullanımının engellenmesini sağlayabilir mi?) kadar çok sayıda durum bu yeni Sansür 2.0 olgusunun örnekleridir. Google Translate kullanılarak Noam Chomsky adına bir söyleşi imal edilmesi ve bu imalin ortaya çıkarılması da parlak örneklerden biridir. Çeviri ve yerelleştirmenin anlık olarak sosyal medya kompleksinin kendi makine çevirisinin süzgecinden geçmesi, her mesajın altında makine çevirilerinin belirmesi de Sansür 2.0 bağlamında yorumlanabilecek bir durumdur.

Dolayısıyla eski tartışmaların büyük ölçüde geçersiz ya da yetersiz hale geldiği bir durumdan bahsediyoruz. Sansür 2.0’dan önce o ünlü tartışmaya girerek, çevirmenin sorumlu mu yoksa sorumsuz mu olduğunu tartışmak mümkündü (2006; 2011), fakat bu yeni toplumsal durumun kendisini bütün ağırlığıyla gösterdiği bu yeni dönemde, bir sorumluluk tartışması yapmak en azından merkezde yer almaz. Hukuki sınırların sonsuz ve eşgüdümlü olmayan bir keyfilikte esnetildiği bu dönemde (Cargill yasası, Telekom yasası gibi örneklerden Torba yasaya geçilen bu dönemde), tam bir olumsallık hakimdir, herkes yapabildiğini yapar, sansür ve otosansür ikilemi dahil bütün ikilemler anlık protezlere dönüşür.

Çok eski bir örnekle, önceden Nâzım Hikmet’in dönemin yöneticisine “Ben deniz kızı Eftalya değilim” diyerek bir daveti geri çevirdiği ve bu geri çevirmenin hikayeleştirildiği bir durumdan bir yöneticinin sosyal medya takipçisi olma diye bir halin ortaya çıktığı ve bunun hikayeleştirilmesinin anlık ekran görüntüleriyle (x y’yi takip etti, y onu takip etmiyor vb.) yapıldığı bir duruma geldik. Bu durumda her şey gibi sansür de eskisi gibi yorumlanamaz.

Daha fazla Deneme
Çeviri Günü Kutlu Olsun

Birkaç gün önce büyük bir çeviri skandalı yaşandı... ve sessizce kenara itildi. Her zamanki gibi.

Kapat