Saliha Paker Kolokyumu İzlenimleri: 29 Nisan 2008

Posted by on Mayıs 7, 2008 in Etkinlik

Türkiye tuhaf zamanlar yaşıyor; kültürün sesinin pek duyulmadığı, incelikli duygu ve düşüncelerin pek ses bulmadığı bir ortamda çoğu kez, insanı varlığı konusunda derin kaygılara sürükleyen olaylar yankılanıyor. Böyle bir ortamda, insan ufku açık resimlere bakmayı, iyi şiirler okumayı, zorlu bir metnin girdabına kapılmayı, ya da iyi bir olay olmasını arzuluyor. İşte, Saliha Paker onuruna yapılan kolokyum kanımca böyle bir olaydı; son zamanların en umut verici toplantılarından biri olarak yaşandı.

Boğaziçi Üniversitesi’nin İbrahim Bodur Salonu’ndaki etkinliğin açış konuşmasını Suat Karantay, Saliha Paker’in Boğaziçi Üniversitesi Çeviribilim Bölümü’ne katılışıyla birlikte getirdiği canlılığı, bölümdeki çalışmalarını anlatan ve kendisine sürekli bir çalışma hayatı dileyen bir konuşmayla yaptı.

Saliha Paker Onuruna Yapılan KollokyumArdından, Ebru Diriker, Saliha Paker: Translator, Scholar, Teacher and Mentor başlıklı genel değerlendirme konuşmasıyla, geniş bir Saliha Paker yaşamöyküsü sundu: Yunanistan’dan İngiltere’ye farklı kültür ortamlarına uzanan, Cevat Çapan’dan Even-Zohar’a çok çeşitli arkadaşlıklarla dolu göçebe bir akademik hayatın ayrıntılarını anlattı. Uzun yıllar içinde çeviri konulu yayınlara yazı ve çevirileriyle yaptığı katkıları, bölümle birlikte düzenlediği çeşitli çeviribilim toplantılarını, danışmanlık ettiği çeviribilim tezlerini bütünsel olarak değerlendirdi. Gerek çeviribilimin Türkiye’de tanınmasının, gerek çeviribilimin Türkiye’deki uygulamalarının uluslar arası tanınmasının Saliha Hanım sayesinde gerçekleştiğini dile getirdi.

Saliha Paker Onuruna Yapılan KollokyumSüheyla Artemel’in başkanlık ettiği Translation in the Late Ottoman Context başlıklı oturumun ilk sunumunu İbrahim Fehim & İsmail Hakkı’s Müntehabat-ı Teracim-i Meşahir in the Context of “Remembering versus Forgetting” başlığıyla Cemal Demircioğlu yaptı. On dokuzuncu yüzyıl sonuna ait bir çeviri antolojisinin (günümüzde düşünmesi çok güç olan böyle bir antolojinin), çevirinin dönemin kültürüne derin bir etkisi olduğunu sergilediğini dile getirdi. Antolojinin içeriğinin ayrıntılı bir şekilde işlendiği konuşmasında, “bellekten silinen ya da unutulan” kültür öğelerinin önemi üzerinde durdu.

Saliha Paker Onuruna Yapılan KollokyumA Modernist “Young Turk” Abdullah Cevdet (1869-1932) and His Controversial Translation Tarih-i İslamiyet mirroring His Role as a “Culture-Planner” başlıklı ikinci sunumun sahibi Sevda Ayluçtarhan, Cevdet’in çeviriyi nasıl yönlendirdiğini, kendi politik ve düşünsel söyleminin bir aracı haline getirdiğini örneklerle sergiledi. Çeviri kararlarının öneminin öne çıktığı bu sunum, aynı zamanda bir çevirmen önsözünün nasıl derin bir kültür etkisi yarattığını da dile getiriyordu. Abdullah Cevdet sunumunun maddesini oluşturan tezinde, Paker’in “lag & lack of discourse” vurgusundan yola çıktığını belirtti.

Saliha Paker Onuruna Yapılan KollokyumLate Ottoman Translators: Translating, Writing and Thinking on Translation başlıklı sunumdaysa, Selin Erkul 1875-2003 arası 35 roman çerçevesinde yaptığı bir araştırmanın sonuçlarından başlıklar sundu. Tanzimat dönemi yazarlarının romanlarında çevirmen kahramanların nasıl kullanıldığını ele alan Erkul, Mai ve Siyah’ta çevirmen Ahmet Cemil’in çalışma sürecini, yöntemini anlattığı kısımların ayrıntılı bir çözümlemesini yaptı.

Saliha Paker Onuruna Yapılan Kollokyum

Saliha Paker Onuruna Yapılan Kollokyumİkinci oturum Translation in the Republican Turkish Context adını taşıyordu ve Müge Işıklar Koçak’ın Turkish Pseudo-translations of Pseudo-scientific Sex Guides başlıklı sunumuyla başladı. Yirminci yüzyıl içinde yapılan cinsellik ve özel olarak kadın cinselliği konulu çevirileri konu alan geniş ölçekli çalışmasından üç örnek üzerinde duran Koçak anonim metinler ve sahte çevirmenlerle belli bir cinsellik algısının oluşmasının sağlandığını gösterdi. Sözde Amerikalı seksoloji uzmanlarına yapılan göndermeler, çeşitli kitaplardan yapılan derleme çevirilerle oluşturulan sözde-çevirilerin çarpıcı tarihini sergiledi.

Saliha Paker Onuruna Yapılan KollokyumŞehnaz Tahir Gürçağlar’a ait When Kerem Met Aslı: Cultural Resistance and Ideological Endorsement in the Turkish Folk Tale başlıklı ikinci sunum, Gürçağlar’ın üzerinde çalışmakta olduğu konunun bir ön sunumuydu. Kerem ile Aslı metninin çeşitli versiyonları arasında kaynak metni ve bu metnin yeniden yazımlarla geçirdiği değişimleri izlemenin güçlüğü üzerinde duran Gürçağlar, 1930’lardaki bir dizi yeniden yazım ya da çevirinin, nasıl tek bir metinden farklı sunumlar çıkardığını sergiledi.

İpek Seyalıoğlu, Anthologized Poetry in Turkish Translation başlıklı konuşmasında Saliha Paker’in desteğiyle yaptığı tezin ve sonraki bulgularının içeriğini, şiir tadında, heyecanlı bir tonla sundu. Güldeste’den Antoloji’ye uzanan yoldaki değişimi değerlendirirken, antolojilerdeki sunumların, şair yaşamöykülerinin nasıl belirleyici farklılıklar sergilediğine ilişkin örnekler verdi.

Saliha Paker Onuruna Yapılan KollokyumNedret Kuran Burçoğlu’nun başkanlık ettiği, günün son oturumu, Roundtable on Translation, History and Culture adını taşıyordu. İlk sunumu On Culture and Translation başlığıyla Gideon Toury yaptı. Çevirmenin metni okumasına ilişkin söylemlerden yola çıkan Toury, okuma üzerine çeşitli yorumlar getirdi. İki yaklaşım önerirken, “bazısı okur bazısı okumaz” ve “bazen okurlar bazen okumazlar” gibi yanıtların öne çıktığını dile getirdi. Ayrıca bir metni tam okumayla, tam bir metni okuma arasındaki farka da dikkat çekerek, çevirinin dilbilimsel ve genel tanımlarının başarısız kaldığını hatırlattı. Toury, konuşmasını, günümüzde çeviribilimin kritik bir noktaya geldiğini, aşırı politik tutumların belirdiğini ve çeviribilimciden kesin bir politik taraf tutmayı bekleyen yaklaşımın zararlarını dile getirerek sona erdirdi.

Saliha Paker Onuruna Yapılan Kollokyumİkinci konuşmacı Rakefet Sela-Sheffy İsrail’de çevirinin ve çevirmenlerin konumunu merkeze alan On the status and professional self-perception of translators in Israel başlıklı konuşmasında, İsrail ve Türkiye gibi ülkelerde çevirmenin kurucu rolüne dikkat çekti. Bourdieu’nun “simgesel sermaye” kavramına gönderme yaparak, İsrail’deki çevirmenlerin kendilerine yönelik algısı için gerçekleştirilen bir çalışmanın sonuçlarını paylaştı. 1000’den fazla çevirmenle yapılan, söyleşi ve anketlerle yürütülen bu çalışmada, çok çeşitli çevirmen algılarının öne çıktığını, ve benzer bir araştırmayı daha geniş olarak yürütmeyi dilediklerini belirtti.

Saliha Paker Onuruna Yapılan KollokyumSon konuşmacı olan Itamar Even-Zohar, günün en neşeli konuşmalarından birini ‘Left and Right’ or ‘From Left to the Right’? başlığıyla yaptı. Çeviribilimin bazı güncel sıkıntılarına kısaca değindikten, özellikle de başka uzmanlık alanlarının konularının ağırlıkla tartışıldığına değindikten sonra, asıl konuşmasını, 70’lerden başlayarak topladığı çeşitli çokdilli kullanım kılavuzu metni örnekleri üzerinde yoğunlaştırdı. Birbirinin çeviri olarak sunulan ve yan yana duran metinlerin büyük ölçüde kültürlerinin tutumlarını yansıttığına, çoğu kez de o dili anadil olarak konuşanlar tarafından çevrilmediklerine dikkat çekti. Kültür, metin ve gelenek arasındaki kopmaz ilişkilerin sergilendiği etkileyici bir sunumdu.

Saliha Paker Onuruna Yapılan Kollokyum

Oturumların ardından, sempozyumun kapanışı için söz alan Saliha Paker, günün kendisine verdiği heyecanı, uzun dönemde gerçekleştirilen çalışmaların büyüsünü dile getirdi. Lise yıllarında Tennyson’ın “To strive, to seek, to find, and not to yield” (çabalamak, aramak, bulmak ve hiç yılmamak) dizesini yaşam rehberi olarak benimsediğini, hâlâ da aynı rehbere bağlı kaldığını söyledi. Saliha Paker, sözlerine, toplantıyı hazırlayan ve katılanlarla birlikte, İstanbul, Ankara, İzmir gibi çeşitli şehirlerden gelen eski öğrenci ve izleyicilere de teşekkür ederek son verdi.

Çeviribilimciler için olduğu gibi, çevirmenler için de çabaların karşılıksız kalmadığını, uzun süreçte harcanan emeğin değerlendiğini hissettiren, Türkiye’de çevirinin geleceğinin parlak olduğunu düşündüren bu toplantı için Çeviribilim de, orada olan ve olmayan, bütün bu araştırmalara çalışmalarıyla bilerek bilmeyerek katkıda bulunmuş olan herkese, ve öncelikle de Saliha Paker’e teşekkür eder, nice yıllar diler.

Daha fazla Etkinlik
Yazıdan Söze: Türk Dili ve Edebiyatı

Boğaziçi Üniversitesi'nde 7-8 Mayıs 2008, Salı ve Çarşamba günleri düzenlenecek olan Yazıdan Söze başlıklı sempozyumla ilgili basın açıklaması aşağıda yer...

Kapat