Fantastik edebiyatın öncüsü ve ustası J.R.R. Tolkien’in ‘Noel Baba’ imzasıyla yirmi üç yıl boyunca çocuklarına yazdığı mektuplardan oluÅŸan Noel Baba’dan Mektuplar isimli kitabı, 2005 yılının Aralık ayında Okuyan Us Yayınevi tarafından yayınlandı. Kitabı Türkçe’ye kazandıran Leylâ Roksan ÇaÄŸlar hakkında, metnin içinden “1453 Gulyabani İstilası” adlı bölümde, sadece tarihi çıkarmış olması nedeniyle, kitaba sansür koyduÄŸu iddiaları ortaya atıldı. Hatta telif sahibi 50 yıl önce vefat etmiÅŸse, eserde herhangi bir sebeple herhangi bir deÄŸiÅŸiklik yapılamayacağı söylendi.
DoÄŸrular bir yana, elbette yanlışlar bir arada doÄŸru etmiyorlar, ancak ister istemez aklımıza “ülke ÅŸartları” geliyor. Tabii telif ve çeviri konusunda. Telif konusu zaten bir labirent. İşin eÄŸrisi doÄŸrusu herkes tarafından net bilinemiyor. Üstelik bu saha kötü niyetli kullanımlara açık bir saha. Bu konuyu kapaklarına rahat rahat Matisse, Picasso vb. büyük ressamların eserleri yerleÅŸtiriveren yayınevlerine bırakıyoruz.
Çevirmenlik, edebi birikim ve hem çıkış (İngilizce) diline hem de erek-hedef (Türkçe) dile hâkimiyet gerektiren bir meslektir. Bir kitabın çevirisini yapmaya baÅŸlamadan önce kitabı orijinal dilinde okumak, anlamak gerekir. Yazar hakkında, daha önceki kitaplarından haberdar olmak, üslubunu, dilini iyi bilmek gerekir. Çeviriye sadık kalmak ise en önemli koÅŸuldur. Yayınevinin editörü de çeviri ve orijinal eserin karşılaÅŸtırmalı okumasını hakkıyla ve orijinale “yönelik” ama çevirmenle el ele yapmalıdır. Bizim yayınevimizde de bu böyle süregelmiÅŸtir.
Fakat ülkemizde klasiklerden çaÄŸdaÅŸ eserlere dek yayınlanan birçok kitabın çevirisi özensiz, eksik ve anlaşılmazdır. Yayınevlerinin çoÄŸu çeviriden gelen eseri olduÄŸu gibi yayınlayabilmektedir. Okur, içinden çıkamadığı cümlelerle boÄŸulurken bunlardan pek söz edilmez. Belki entelektüel dost meclislerinde bahisleri geçer. İyi kötü yayınlanmışlardır artık, üzerinde durmaya gerek yok diye bakılır çoÄŸu zaman. Yine maalesef.
Leylâ Roksan ÇaÄŸlar’ın Okuyan Us Yayınevi için yaptığı, J.R.R Tolkien’in Noel Baba’dan Mektuplar adlı kitabının çevirisi aslına uygun bir içerikle, zengin ve kıvrak bir dille yapılmıştır. (Arif ÇaÄŸlar’ın yardımını, önerisini ve katkısını da alarak.)
Sansür olduÄŸu gerekçesiyle eleÅŸtirilen müdahale, yayınevimizin bilgisi dahilinde yapılmış bir deÄŸiÅŸikliktir. Noel Baba’dan Mektuplar kitabımız, bir çocuk edebiyatı eseridir. Çocukların savunmasız dünyasına bu tür bir kültürel ve dini bir önyargının girmesini istemediÄŸimiz için, 1453 tarihini çeviride bulundurmama kararı aldık. Bu karar çevirmenin tavsiyesi doÄŸrultusunda, yayınevimizin ortak kararıdır. Kimbilir, 1453 tarihi kitapta aslındaki gibi yer alsaydı bu defa da “Türk düÅŸmanı bir söylem” barındıran bu kitabı neden yayınladığımız tartışılacaktı. Üstelik bu tesbitin bir habercilik harikası deÄŸil, çevirmenin kitaba yazdığı notta yer alan, çevirmenin kendisi tarafından verilmiÅŸ bir bilgi olduÄŸunu da anımsatmak gerekir.
Bu vesileyle umarız sansür konusu daha geniÅŸ, daha ciddi bir biçimde ve daha sıkça ele alınır.
Kitapta yer alan Çevirmen Notu:
Birçok yerde Noel Baba’nın ve çocukların adlarını orijinal metindekinden farklı olarak deÄŸiÅŸik ÅŸekilleriyle verdik. Bununla hem Tolkien’in dil oyunlarını sürdürmeyi hem de hikâyeyi olduÄŸunca Türkiye’li yapmak istedik. Tolkien’in, Noel Baba’nın 23 Aralık 1932 ve 21 Aralık 1933 tarihli iki mektubunda 1453 tarihini vererek gulyabanileri İstanbul’un fethiyle birleÅŸtirmeye çalışmasını, düÅŸüncesizce tekrarlanan dinsel bir ön yargı olduÄŸu için Türkçe metine almadık. Buna karşılık Tolkien 24 Aralık 1935 tarihli Noel Baba mektubunda 1933 tarihini vererek gulyabanileri Almanya’da iktidarı ele geçen bir felaketle birleÅŸtirmekte haklı. İngilizce metinde Kuzey Kutbu Ayısı Karhu’nun yazdıkları kalın siyah harflerle verilmiÅŸ, Türkçe metinde de öyle. Ancak bazı yerlerde Tolkien Karhu’ya imlası bozuk bir İngilizce’yle mektup yazdırıyor, bu oyunu Türkçe’de tekrarlamadık. Buna karşılık Tolkien’in İngilizce’de yaptığı dil oyunlarına her zaman aynı yerde olmasa bile Türkçe metinde yeterince yer vermeye çalıştık. BaÅŸta Türkçe’deki bu dil oyunları olmak üzere çevirinin olgunlaÅŸmasında Arif ÇaÄŸlar’ın çok emeÄŸi geçti. Noel 1938 tarihli mektuptaki ÅŸiir çevirisi de ona ait. Hem bu emekleri hem de bana bu çeviriyi yapma cesareti verdiÄŸi için kendisine teÅŸekkür borçluyum.
