Güney Afrika kökenli ünlü yazar J. M. Coetzee, The Weekend Australian adlı bir dergiye kitaplarının çevirileriyle ilgili ilginç bir yazı yazmış. Kitaplarının 25 kadar dile çevrildiÄŸinden, bunlardan üç dili ortalama düzeyde okuyup inceleyebildiÄŸinden bahsediyor. Bazı çevirilere iliÅŸkin haberleri de ikidilli okurlardan alıyorum, diyor. Petersburg’lu Usta adlı kitabı Rusya’da Petersburg’da Sonbahar olarak yayımlanmış. Dusklands‘ın İtalyancasında, bir adam sandığı bir kargayla açmaya çalışıyormuÅŸ: oysa Coetzee küskü ya da demir çubuk karşılığı olan crowbar kelimesinin kısaltılmış hali olan crow kelimesini kullanmış. Crow karga anlamına da geliyor.

Yazının bundan sonraki kısmı oldukça ilginç, Türkçe çeviriler de anılıyor:
“Fakat gelen haberlerin çoÄŸu güven verici. Modern yayıncılığın para merkezli dünyasında bile, pespaye çeviriler nadir görülüyor. Özellikle edebi eserlerin çevirisinde, hiç fark edilmeyecek olsa bile insanların ellerinden gelenin en iyisini yapma hevesi hakim görünüyor.
Bir yazar olarak bir çevirmenin bana danışmasını hoÅŸnutluk verici buluyorum. Fransız, Alman, İsveçli, Hollandalı, Sırp ve Koreli çevirmenlerim benimle düzenli olarak görüÅŸüyor.
DiÄŸer yandan, Türk ve Japon çevirmenlerim gibi benimle hiç temasa geçmemiÅŸ olanlar da var. Türkçe ve İngilizce arasındaki, Japonca ve İngilizce arasındaki dilsel yapı ve kültürel arkaplan farklılıkları düÅŸünülecek olursa, bu çevirmenlerin benim metinlerimi Avrupalı meslektaÅŸlarından daha sorunlu bulacağını sanıyordum. Ya da belki kibarlık yüzünden benimle temasa geçmiyorlar.”

Coetzee’nin Türkçede yayımlanmış 7 kitabı var. İlki Barbarları Beklerken, 1985’te Beril EyüboÄŸlu tarafından çevrilmiÅŸ ve 1988’e dek üç baskı yapmış. Sonra bu kitabı 2001’de Dost Körpe yeniden çevirmiÅŸ. 1986’da EyüboÄŸlu Michael K. Nasıl YaÅŸadı‘yı çevirmiÅŸ. 1990’da Nihal Geyran KoldaÅŸ DüÅŸman‘ı çevirmiÅŸ. 1993’te Åžamil BeÅŸtoy Demir Çağı‘nı çevirmiÅŸ. 2003’te İlknur Özdemir Utanç’ı ve Petersburg’lu Usta‘yı çevirmiÅŸ. 2004’te E. Efe Çakmak Romancının Romanı‘nı çevirmiÅŸ.
7 kitap, 4 yayınevi, 6 çevirmen rakamlarına bakılırsa, Coetzee’nin sorduÄŸu soruda haklı bir yan var gibi görünüyor: çevirmenler yapmasa, yayınevleri bir iliÅŸki kurabilirdi yazarla. İliÅŸki kurmamanın sebebi üzerinde düÅŸünmek gerek: yayınlanan çeviri kitapların çoÄŸunda yazarla iliÅŸki kurulduÄŸuna dair bir iÅŸaret olmuyor genelde, acaba yayınevleri mi istemiyor bunu, çevirmenler mi istemiyor, kimsenin aklına gelmiyor mu, yoksa aracı kurumlar mı istemiyor? KuÅŸkusuz karmaşık günlük ayrıntılar sözkonusu: ben bir yazarla yazışmak istediÄŸimde bir yayınevi tereddüt etmiÅŸti meyl adresini vermekte, bir baÅŸkası hiç aklımda yokken teÅŸvik etti, bir baÅŸka durumda telif ajansından gerekli bilgi vaktinde gelmedi. Tabii artık bazı yazarların meyl adresi internette bulunabiliyor. Coetzee haklı, ama belki hem çevirmenlerin ona ulaÅŸmasının kolay olduÄŸunu varsayıyor, hem de çevirilerini de kendi eseri sayıyor. İlginç bir düÅŸünce. (resim: Coetzee, solda, Nobel ödülünü alırken.)