Varlık dergisinin Haziran 2006 sayısında yayınlanan Çevirinin Sınırları ve Çevirmenin Sorumlulukları baÅŸlıklı çeviribilim dosyasında, çeviribilimci Dr. AyÅŸe Banu KaradaÄŸ’ın “Farklı” Dünya GörüÅŸleri, “Farklı” Çeviriler… Ve Kuran Çevirileri adlı bir yazısı da yer aldı. Bu yazıda Kuran çevirileri baÄŸlamında Suat Yıldırım’a ait Kuran çevirisinin yöntem ve uygulamasıyla ilgili tartışmalardan yola çıkarak Kuran çevirilerine genel bir yaklaşım sunuluyor.

İlahiyat profesörü Suat Yıldırım‘ın Fransız yazar Maurice Bucaille‘den yaptığı Kitab-ı Mukaddes, Kur’an ve Bilim adlı çeviriye yazdığı önsöz, dini metinler çevirmeninin yaklaşımlarına dair ilginç bir örnek. AÅŸağıda bu önsözü aktarıyoruz. Kitabın kapağında “Kitab-ı Mukaddes, Kur’an ve Bilim” baÅŸlığının altında “La Bible le Coran, et la science” yazısı yer almakta, iç kapağındaysa “Tevrat, İnciller, Kur’an-ı Kerim ve Bilim” yazmaktadır. Çevirmen adı, “Önsöz ve Notlarla Fransızcadan çeviren Doç. Dr. Suat Yıldırım” ÅŸeklinde kapakta yer almaktadır. Kitap ilk olarak 1981 yılında yayımlanmış. Alıntı yaptığımız İzmir’de yayınlanan, 1985 tarihli 6. baskının yayıncısı olarak Türkiye ÖÄŸretmenler Vakfı görünmektedir.

 

 TAKDİM / SUAT YILDIRIM

İslam hakkında yazan Batı’lılann çoÄŸunun ona, müsteÅŸrik tarzında “dışarıdan” bakışlarına alışmış bulunuyoruz. Ayrıca hıristiyan misyonerlerin de müslümanlarla ilgilenmeleri, çeÅŸitli olumsuz ÅŸekillerde tezahür etmiÅŸ ve etmektedir. Hıristiyan Batı insanının, İslam’ı olduÄŸu gibi tanımasına, aşılması zor türlü en­geller vardır. Tarihten gelen, Hıristiyanlığın aleyhteki propa­gandalarından, sömürgecilik gibi siyasî ve iktisadî sebeplerden, genel olarak müslümanlann yaÅŸayışlarından, toplum halinde ve bütün kapsamıyla İslamın tatbik edildiÄŸi bir ülkenin bulunma­yışından, müslümanların çaÄŸdaÅŸ dünyadaki etkinliklerinin azlı­ğından, Batı’lılann teknik üstünlüklerinden ve ilmî gururların­dan, müsteÅŸriklerin -İslamı tanıtıyor görünürken- anlayamayıp tahrif etmelerinden gelen vb. engeller.

Fransa’nın tanınmış tabiplerinden Prof. Dr. Maurice Bucaille’in bütün bu maniaları aÅŸarak müslümanlann -daha doÄŸrusu Allah’ın- kutsal Kitabı Kuran-ı Kerim’e yönelmesi, mesle­kî formasyonunu, özel bir ilgi duyduÄŸu din alanına tatbik ede­rek semavi Kitaplan dikkatle inceleyip karşılaÅŸtırması takdire deÄŸer.

Muhterem Dr. M. Bucaille, araÅŸtırmalarının sonuçlarını, Fransızca orijinaline La Bible, le Coran et la science adını ver­diÄŸi, elinizdeki kitapta toplamış bulunuyor. Kitabın tâli un­vanı “Kutsal semavî Kitapların çaÄŸdaÅŸ tabiat bilimlerinin ışığı altında incelenmesi” adını taşıyor. Birinci basımı 1976 yılının ikinci yansında yapılan kitap, tahminlerin çok ötesinde bir raÄŸbet görerek 1978 AÄŸustosuna kadar altı defa basılmıştır. Fransa gibi gayri müslim bir ülkede bu baÅŸarı, hayret ve hayranlık uyandırıcıdır.

Yayınevinin, kitabın arka kapağında yer alan tanıtma yazı­sında ÅŸunları okuyoruz: “M. Bucaille, din kitaplarını tarafsız bir incelemeye tabi tutmak suretiyle hem Eski Ahid (Tevrat) hem de İnciller hakkındaki birçok düÅŸünceyi altüst ediyor. Zi­ra bu bütün içinde, ilahi vahye ait olanla, onlara sızmış bulu­nan yanlışlıkları ve beÅŸerî te’vil ve tahrifleri ayırd ediyor (…)”

“Operatör olan M. Bucaille, sadece bedenleri deÄŸil, ruhları da dikkatle incelemesine imkân hazırlayan ÅŸartlan yaÅŸadı. Müslümanca dindar yaÅŸayışın varlığıyla ve -müslüman olmayanların büyük çoÄŸunluÄŸunun bilmemekte devam ettiÄŸi- İslam’ın çe­şitli yönlerini tanımakla, derinden derine etkilendi. Bu konuda daha fazla aydınlanmak için tek çare olan Arapça’yı öÄŸrendi ve Kur’ân’ı inceledi. Kur’ân’ı incelerken onda, birtakım tabiat olayları hakkında, ancak çaÄŸdaÅŸ bilimin verebileceÄŸi imkân­larla anlaşılabilecek ifadeler bulunca hayretlere düÅŸtü. Müteaki­ben tek Tann’ya inanan dinlere ait kutsal Kitapların metinleri­nin doÄŸruluÄŸu konusu üzerine eÄŸildi, sonunda Tevrat ve İnciller ile bilimin sonuçlarını karşılaÅŸtırmaya giriÅŸti. Gerek Yahu­dilik ve Hıristiyanlığın kutsal Kitapları, gerek Kur’ân hakkında yapılan bütün bu araÅŸtırmaların sonuçları bu kitapta açıklan­maktadır”.

Yazara hakim olan düÅŸünceyi, -yani Kur’ân’ın gerçekliÄŸini ilmî yönden anlamayı- benimsemeyenler, haklı olarak çıkabilir. Bu düÅŸünce “bilimin vizesini almadıkça Kur’ân’a inanmayız” ÅŸeklinde anlaşılır, iman konusunda bilime mutlak hakemlik vermek anlamına gelirse, ÅŸahsen biz de bu üslûbu benimseyenleyiz. Çünkü ilim, bazı gerçeklere ulaÅŸmakla birlikte, ne de olsa, eÅŸya ve olayları belirli bir tavrın açıklamasını da sergilemektedir. Varılan sonuçlar, araÅŸtırıcının inancıyla ve tatbik olunan metodlarla ilgili olabilmektedir. Kaldı ki henüz bilinip bulunama­yan birçok gerçeÄŸin de olduÄŸu anlaşılıyor. Fakat Kur’ân’m hakikatten baÅŸka bir ÅŸey ihtiva etmediÄŸini, gerçeklerden kor­kacak bir tarafının bulunmadığını, hakiki ilmin Kur’ân’ın ancak bir tefsiri olabileceÄŸini ve Kur’ân’ın kıyamete kadar gelecek bütün insanlığa hitab ettiÄŸini ortaya koymak ÅŸeklinde anlaşılırsa, (teorileri deÄŸil) ilmî gerçekleri Kur’ân’a arzetmekte fayda görebiliriz. (Mesela, “Biz, onlara hem dış dünyada hem de kendi nefislerinde, Kudretimizin iÅŸaretlerini göstereceÄŸiz, tâ ki kendileri de onun gerçek olduÄŸunu iyice bilecekler” (Fussilet suresi, ayet 53 mealindeki ayet-i kerime de buna delil teÅŸkil eder). Çünkü “bilimin dini iptal ettiÄŸi” uydurması, bu yolla iptal edilebilir. Bilimlerin,yeni nesilleri, inkâra yönel­tecek ÅŸekilde öÄŸretildiÄŸini göz önüne alırsak, islamî tebliÄŸ ba­kımından da, bu usulün faydasını reddedenleyiz.

Bu kitapta rastlanan bilgiler, baÅŸka kitaplarda da kısmen bulunabilir. Fakat Hıristiyan olarak yetiÅŸmiÅŸ, Batılı bir bilim adamınca, tarafsız bir inceleme sonucunda yazılmış olması ba­kımından, deÄŸiÅŸik ve orijinal bir yönü bulunmaktadır. Tıp Fa­kültesinde uzun zaman Cerrahi Bölüm baÅŸkanlığı yapmış olan muhterem M. Bucaille müslüman olmuÅŸtur. Halen hekimlik mesleÄŸini icra etmektedir.

Kitap Fransa’da yayınlanır yayınlanmaz, müellifle müÅŸte­rek dostumuz olan muhterem Dr. Huseyn (George) Toche-port, bir nüshasını bana göndererek Türkçe’ye tercüme edilme­sinden de memnuniyet duyacağını bildiriyordu.   (Huseyn Tocheport, müellifin Tıp Fakültesinden arkadaşı olup, yıllar­ca süren incelemelerinden sonra 55 yaşında iken 1974 senesin­de müslüman olmuÅŸtur). İşlerimin yoÄŸunluÄŸu yüzünden uzun zaman tercümeye baÅŸlayamadım. 14 Eylül 1978 tarihli bir mektupla müelliften tercüme hususunda müsaade rica ettim. 21 Eylül 1978 tarihli cevabî mektubunda, kitabına verdiÄŸim deÄŸerden dolayı mütehassis olduÄŸunu, tercüme etmemden memnun olacağını bildirmiÅŸti. Aynı mektupta kitabının Arap­ça ve İngilizce tercümelerinin çıktığını ve her iki dile yapılan tercümenin de tarafından kontrol edildiÄŸini, Yugoslavya’nın Sarajevo (Saraybosna) ÅŸehrinde de BoÅŸnakça’sının henüz yeni yayınlandığını, Endonezya ile Pakistan’daki tercümelerin ise devam ettiÄŸini, ayrıca birçok ülke ve dilde de tercüme teÅŸeb­büslerinin bulunduÄŸunu haber veriyordu. Keza tercüme esnasın­da bana kapalı gelen taraflar bulunduÄŸu takdirde, açıklamak üzere kendisine yazabileceÄŸimi de belirtiyordu. 0 zamandan beri kendisiyle altı yedi mektup teati ettik. Bu arada bazı yer­leri açıklamasını rica ettim. Bunları izah ettiÄŸi gibi, 5. ve 6. basımdaki ilaveyi de gönderdi. Bütün bunlardan dolayı muhte­rem müellife alenen teÅŸekkür ediyorum.

Müellifin düÅŸüncesini olduÄŸu gibi aksettirmek gayesiyle tercümede, metne azami derecede baÄŸlı kalınmıştır. Mesela, islamî metinler söz konusu olduÄŸunda Uluhiyyet hakkında “Allah”, bunun dışındaki durumlarda ise “Tanrı” diye ter­cüme etmek bu baÄŸlılıktan ileri gelmiÅŸtir. Yalnız peygamber­ler   (aleyhimüsselam)   hakkında saygı   ifadesi   olarak  (Hz.) kısaltması, aslında bulunmamakla birlikte tarafımızdan ilave edilmiÅŸtir. MP kısaltması, Batı’da din adamları için kullanılma­sı âdet olan “muhterem peder” anlamına gelen tabirin yerini tutmaktadır. Aslında bulunduÄŸundan, tercümede muhafaza edilmiÅŸtir. İ. Ö. “Hz. İsa’dan önce”, İ. S. ise “Hz. İsa’dan [burada kitapta bir satır yanlışlıkla düÅŸmüÅŸ gibi görünüyor] ilgili yerlerin tercümesinde, ihtisas sahiplerinin yardımlarına baÅŸvurulmuÅŸtur. Zaman zaman çeÅŸitli maksadlarla yapılmasın­da fayda görülen açıklamalar, (mütercim) tarafından sahifenin altına not olarak konulmuÅŸtur. Kitabın sonunda yer alan bölümde, hadisler hakkında anlaşılmamış bir iddiayı tavzih ve tas­hih etmek gayesiyle koyduÄŸumuz uzunca bir mütalaadan dola­yı, hem müellifin hem de okuyucunun bizi mazur göreceÄŸini umuyoruz. Tercümede elden gelen dikkat gösterilmekle be­raber, vaki olabilecek hataları, bilenlerin göstermesi bizi mem­nun edecektir.

Bu eserin, ihtisas ehlinden ziyade, geniÅŸ kitle için faydalı olacağına inanıyorum. Hakkında deÄŸer hükmünü vermek üzere muhterem okuyucuyu kitapla baÅŸbaÅŸa bırakmadan önce, mem­leketimizin ilim ve irfan hayatına eserler kazandırmaya baÅŸla­mış bulunan Türkiye öÄŸretmenler Vakfının deÄŸerli idarecile­rine de, ilgilerinden dolayı teÅŸekkürlerimi sunarım.

Kitapta ayrıca, yazar Maurice Bucaille’nin çevirmenine yazdığı bir mektup da yer alıyor:

Sayın Profesör Suat YILDIRIM

Üniversite Lojmanları, 5/23

Erzurum

Sayın Profesör,

14 Eylül tarihli mektubunuzdan dolayı size teÅŸekkür ederim. Yaptığım çalışmaya göstermiÅŸ olduÄŸunuz alakadan mütehassis oldum. Meslekdaşınızla beraber kitabımı tercü­me edeceÄŸinize sevindim. (…)

Yapacağınız tercüme için, son iki Fransızca basıma dercettiÄŸim tamamlayıcı notlan ihtiva eden iki sahifelik fotokopi gönderiyorum. Tercümenizde kullandığınız Fran­sızca nüshanın son sahifesindeki basım tarihini gecikmeksi­zin bana bildirmenizden memnuniyet duyarım. Böylece ona göre çıkarılmış doÄŸru – yanlış cedvelini size göndermem mümkün olur. Mânası size vazıh gelmeyen bazı cümlelerde açıklamaya ihtiyaç hissederseniz, bunları açıklamaktan zevk alırım.

(…) Samimi saygılarımın kabulünü rica ederim sayın Profesör.

Paris, 21 Eylül 1978

Yazarın bu tartışmalar uyandıran kitabına yazmış olduÄŸu GiriÅŸ‘te Suat Yıldırım’ın daha ilerde özel bir Kuran çevirisi yapmayı neden gerekli gördüÄŸünü açıklayan, Kutsal Kitaplar arasında karşılaÅŸtırma yapmanın önemi üzerinde duran bazı bölümler var:

 

GİRİŞ

Allah’ın birliÄŸine inanan üç dinden her birinin, kendisine has kutsal bir kitabı vardır. Bu metinler, ister Yahûdi ister Hı­ristiyan veya Müslüman olsun, her mü’minin inancının temelini oluÅŸturur. Kutsal kitaplar, bu dinlerden her birine göre, ilahî vahyin maddî bir ÅŸekilde kaydedilmesinden ibarettir. Vahy, ilahî buyrukları, bizzat Allah’dan alan Hz. İbrahim ile Hz. Musa’ya doÄŸrudan doÄŸruya vâki olmuÅŸtur. Hz. İsâ ile Hz. Mu-hammed’e ise vahy, vasıta ile gelmiÅŸtir. Hz. İsâ Rabb adına ko­nuÅŸtuÄŸunu bildirmiÅŸ, Hz. Muhammed ise, Melek Cebrail tara­fından tebliÄŸ edilen vahyi, insanlara ulaÅŸtırmıştır.

Dinler tarihinin objektif verilerini göz önünde bulundur­mak yazılı Vahyin metinleri olarak Eski Ahid’i, tacilleri ve Kur’ânı, aynı durumda mütalaa etmeyi gerektirir. Fakat pren­sip olarak müslümanlarca benimsenen bu tutum, bizim Batı ülkelerinin inananlarınca paylaşılmamaktadır. Yahûdi-Hıristiyan anlayışlarının etkisinde kalan bu insanlar, Kur’ân’ın vahye-dilmiÅŸ bir kitap niteliÄŸini reddederler.

Her inanç topluluÄŸunun Kutsal Kitaplar konusunda, öte­ki iki topluluÄŸa karşı takınmış olduÄŸu tavır, bu tür tutumların neden ileri geldiÄŸini açıklayabilir.

Kutsal kitap olarak, Yahudilikte İbranca Kitâb-ı Mukad­des vardır. Bu, Hıristiyanların elindeki Eski Ahid’den farklıdır. Hıristiyanlar, İbranca metinde bulunmayan bazı kitapları, ona eklemiÅŸlerdir. Uygulamada bu fark, inanç konusunda fazla bir deÄŸiÅŸikliÄŸe yol açmamaktadır. Ne var ki Yahudilik, kendisin­den sonraki hiç bir vahyi kabul etmemektedir.

Hıristiyanlık da bâzı ilâveler yapmak suretiyle İbranca Kitab-ı Mukaddesi kabul eder. Fakat insanlara, Hz. İsa’nın mis­yonunu tanıtmak için yayılmış olan metinlerin hepsini kabul etmez.

Hıristiyan Kilisesi, Hz. İsa’nın hayatı ve öÄŸrettiklerini uzun uzadıya anlatan bir çok kitap hususunda, son derece önemli bir budama İşlemi gerçekleÅŸtirmiÅŸtir. Hıristiyanlık, esas itibariyle, Yeni Ahit’te, resmî dört incilin dışında her hangi bir ÅŸey dercetmemiÅŸtir. Bu din de Hz. İsa’dan ve onun Havarilerin­den sonra vaki olan hiç bir vahye deÄŸer vermez. Böylece o, Kur’ânı da bir kenara iter.

Hz. İsa’dan altı asır sonra gelen Kur’ân vahyi, hem İbran­ca Tevrat’ın, hem de İndilerin bildirmiÅŸ olduÄŸu bir çok hususu tekrar ele alır. Zira o, sık sık “Tevrat” ve “İncil”i zikreder. Kur’ân her müslümana, kendisinden önceki kitap­lara inanmasını farz kılmaktadır (4, 136). O, vahy tarihînde, Allah’ın resullerinin tuttuÄŸu önemli yer üzerinde fazlaca durur. Hz. Nuh, Hz. İbrahim, Hz. Mûsâ, Nebiler ve onlar arasında üs­tün bir mevki verilen Hz. İsâ, bu peygamberlerdendir. Hz. İsa’­nın doÄŸumu, indilerde olduÄŸu gibi, Kur’ân da da tabiatüstü bir olay olarak bildirilir. Bu kitap, Meryem’e de çok özel bir yer ayırır. 19. sûrenin, onun adını taşıması da, bunu açıkça göster­miyor mu?

İslâm hakkındaki bu son bilgilerin, bizim Batı Ülkelerin­de genellikle bilinmediÄŸi görülmektedir. Nesiller boyunca on­ların, insanlığın dîni meselelerini öÄŸrenme tarzları ve İslama ait her hususta bilgisiz bırakıldıkları hatırlanırsa, buna ÅŸaÅŸma­mak gerekir. “Muhammedi din” veya “Muhammedîler” ÅŸek­lindeki adlandırmaların -hem de günümüze varıncaya dek- kullanılışı, zihinlerde ÅŸu yanlış kanaati yerleÅŸtirmek için de­ğil midir: “İslâm demek, -Hıristiyanların kabul ettiÄŸi Tanrı’nın-kendisiyle hiç bir ilgisi olmadığı bir kimse tarafından yayılmış olan bir takım inançlar demektir”. Kültürlü çaÄŸdaÅŸlarımızın birçoÄŸu, kelimenin tam anlamıyla İslâm Vahyi üzerinde gerektiÄŸi gibi düÅŸünmeksizin, İslâmın felsefî, sosyal ve siyasî yönleriyle ilgilenmektedir. Bizatihi Kur’anı incelemeyi bir tarafa bırak­tırmak gayesiyle, Hz. Muhammed’in kendisinden önceki pey­gamberlerin kitaplarından faydalandığı iddiası, kesin bir gerçekmiÅŸcesine kabul ettirilmek isteniyor.

Bâzı Hıristiyan çevrelerde, müslümanlar hor görülmekte­dir. Aynı konuya tahsis edilmiÅŸ Tevrat hikâyeleri ile Kur’ân kıssaları arasında karşılaÅŸtırmalı bir inceleme amacıyla bir diya­log baÅŸlatmaya çalışırken, bu konuda bir tecrübe edinme im­kânı buldum. Kur’ân’ın incelenen konu hakkında ihtiva ettiÄŸi hususları -sırf bir tefekkür amacıyla da olsa- nazar-ı itibara al­mayı, bâzı hıristiyanların körükörüne reddettiklerini müşâhade ettim. Kur’ân’a dayanmak, onlarca, nerdeyse Åžeytana müra­caat etmek demekti! [Yazının daha sonraki bölümlerinde yazar kutsal kitaplar için metin eleÅŸtirisi ve karşılaÅŸtırması çalışmasından bahsediyor.]