Cumhuriyet Kitap dergisinin 868 nolu 5 Ekim 2006 sayısında, Erdem Öztop’un yazar Enis Batur’la yaptığı “Edebiyat ve edebiyat cüceleri” baÅŸlıklı bir söyleÅŸi yayınlandı. Bu söyleÅŸinin çeviri ve edebiyat iliÅŸkisini konu eden kısmını aktarıyoruz.

– Bu yıl Amerika’da “Seçme Åžiirler”iniz yayımlandı. Yurtdışında hazırlanan baÅŸka kitaplarınız var mı?

– Var. Ama bu konu Türk okurunu ilgilendirecek bir konu deÄŸil..

– Yanılıyor muyum, bağışlayın, siz uluslararası arenaya çıkışa önem vermiyor muydunuz?

– O ayrı. Ondokuzuncu yüzyılın ÅŸairi kargışlıydı: Genç ölümler, örselenmiÅŸ hayatlar,’alkol ve uyarıcılar, intihar ve aklın ekseninden oynaması, genel tablonun belirleyici öÄŸeleriydi. Bu damar yirminci yüzyılda ortadan kalkmadı ÅŸüphesiz; ama baÅŸka bir damar öne çıktı: Åžairin sözcülük statüsü, Mayakovski’den Pound’a, Nâzım’dan Neruda’ya, evrensel platformun etkili figürleri arasına katıldı ÅŸair. Yüzyılın ÅŸaire yüklediÄŸi en ağır faturanın demir parmaklık ve sürgün olduÄŸunu görüyoruz. Yirmi birinci yüzyılda bu iki damarın sürekliliÄŸi sözkonusu olacak mı, ÅŸimdiden kestiremeyiz; son çeyrek yüzyılın bir geliÅŸmesi, yeni yüzyılın farklı bir koÅŸul yaratacağının göstergesi: Teknolojik devrimler, etki alam sınırlanmış gibi görünen ÅŸiirin, yeryüzü ölçeÄŸinde yayılmasına önayak olacak besbelli. Åžair her zamankinden fazla dolaşıma çıkacak, artık mahallesiyle kısıtlı bir topografik gerçekliÄŸe teslim olmayacak yapıtı, geçen yüzyılın sonunda ucu açığa çıkmış bir damar bu. Türk ÅŸairi yakın geçmiÅŸte bu koÅŸulla tanışmaya baÅŸladı. Çevrilmez sanılan Ece Ayhan ÅŸiiri İngilizceye çevrilebildi.
İlhan Berk’ten küçük İskender’e pek çok ÅŸairimiz yabancı dillerde okunuyor bugün, önemli festivallerde konuk oluyorlar. Ama, kitaplarımızın çevrilmesini, uluslararası etkinliklere katılmış olmamızı bir güç gösterisine, ÅŸiirin kendisinden üstün bir ölçüte dönüÅŸtürmek de az geliÅŸmiÅŸlik, sindirimsizlik olur. Zamanla, ikisinin arasında bir denge yolu bulunacaktır sanıyorum.

– Peki ama ÅŸair ne yapacak, ben buradayım diye parmak mı kaldıracak?

– Bakın, size birkaç örnek vereyim. Zanzotto, günümüzün en güçlü ÅŸairlerinden biri. îtalyan ama ÅŸiirinde kuzeyin bir dar bölge lehçesi ağır basıyor. Üstüne üstlük, alabildiÄŸine çetinceviz bir ÅŸiir yazısı var. Dahası, küçük köyünden pek çıkmıyor dışarıya. Nereden tanıyoruz öyleyse yapıtını? Sıkı çevirmenler, sıkı çalışarak farklı dünya dillerine aktardıkları için. Gamoneda da öyle: İspanya taÅŸrasında yaÅŸamayı sürdürüyor. Yapıtları dilden dile dolaşıyor oysa. Åžair gururlu kiÅŸidir, adam gibi bir ÅŸairin çıkıp uluorta yerde ÅŸiÅŸindiÄŸi görülmemiÅŸtir. Birileri nasıl olsa, er geç, iyi ÅŸiir yazıyorsanız, sizi bulacaktır. Her ÅŸairde aynı tabiatı, huyu suyu aramayız. İçekapanıktır, insan içine çıkmayı sevmeyebilir, zorlayamaz kimse. Daha katılımcı, etkin figürler olabilir, iki konum arasında olanlar da. MeÅŸreplerine göre sahne alırlar kısacası, kural koymak ÅŸart deÄŸil. Söylemeye çalıştığım baÅŸka birÅŸey: Åžartlar deÄŸiÅŸti artık. John Ashbery has bir ÅŸair, zorlu bir ÅŸiiri var. İstanbul’a çaÄŸrılınca seve seve geldi, konferanslar verdi. Oysa çok açık biri sayılmaz. Åžiirlerinden bir seçme yayımladı Nazmi Ağıl, son derece baÅŸarılı bir çalışmaydı. Ashbery üniversitede ders de veriyor. Japoncadan Acemceye çevrilmediÄŸi dil yok. Åžiirini Acemceye Hamid Farazandeh çevirdi, istanbul’da yaÅŸayan bir iranlı. Anlatabiliyor muyum?

…
– Son olarak, edebiyat dünyamızın bugünkü panoraması hakkındaki düÅŸüncelerinizi alabilir miyim?

– Yazdıklarımı tekrarlatacaksınız bana! 12 Eylül 1980’den beri Türkiye yokuÅŸ aÅŸağı gidiyor benim gözümde. Edebiyatın o gidiÅŸten payını alması sanırım kaçınılmazdı. Estetik ölçüler dağıldı, etik kaygılar geri itildi, ortam enikonu bozuÅŸtu, magazin deÄŸerleri baskın çıktı. Bu tabloya ayak uydurmayan edebiyat adamlarının, sayıları birkaç bini aÅŸmayan sıkı okurun varlığı tek avuntu kaynağımız. Toz bulutu bir gün dağılır mı bilemem, bize kalan doÄŸru bildiÄŸimizi yapmayı sürdürmektir. Yeni yazar adaylarının iÅŸi açıkçası oldukça güç: Gürültü çıkarmayı tek varoluÅŸ yolu saymalarını saÄŸlayan bir atmosferin içine dalıyorlar. Medya gücünü genellikle kötüye kullanıyor bu alanda, projektörlerini boz ve uçucu sorunumsulara tutarak gündemi hafifletiyor. Buna hemen hemen çökmüÅŸ bir eÄŸitim sistemini eklersek, iyimser bir gelecek projesinden söz etmek güçleÅŸiyor. Türkiye’de edebiyat adamı yazmak istediklerini yazmakla yetinemez bu nedenle, ayrıca sürekli olarak direniÅŸe geçmek zorundadır. Edebiyat adına ÅŸüphesiz üzücü bir durum, ama baÅŸka türlüsü bizi içinde yaÅŸanılmaz bir dünyaya teslim olmaya götürür.