Paris Review adlı derginin, Sonbahar/Kış 2005 sayısında tarihçi, çevirmen ve edebiyat gazetecisi Angel Gurria-Quintana’nın Orhan Pamuk’la yaptığı bir söyleÅŸi yayınlanmıştı. Prospect dergisi bu söyleÅŸinin büyük bir kısmını Aralık 2006 sayısında yeniden yayınladı. SöyleÅŸi oldukça kapsamlı, ilginç bir söyleÅŸi. SöyleÅŸide Kars adlı romanın çalışmaları üzerine ilginç bir bölüm var. Pamuk, Kars’a kamerayla gittiÄŸini, kayıt yaptığını, fakat turist olarak deÄŸil bir basın kartıyla gittiÄŸini anlatıyor. GittiÄŸi zaman belediye baÅŸkanı ve polis müdürüyle görüÅŸerek geldiÄŸini haber verdiÄŸini, böylece sokakta onu tutuklamalarına engel olmak istediÄŸini; fakat buna raÄŸmen sokakta polislerin onu tutukladığını söylüyor. (“Actually, some of the police who didn’t know I was there did pick me up, probably with the intention of torturing me. Immediately I gave names – I know the mayor, I know the chief… I was a suspect character.”)

Angel Gurria-Quintana daha sonra Financial Times için Kars adlı romanın deÄŸerlendirmesini kaleme alıyor. Vardığı sonuç biraz karanlık: “Orhan Pamuk’un son romanının merkezinde ivedi bir sorun yatıyor: ‘Batı hiçbir ÅŸekilde ona benzemeyen düÅŸmanları tarafından elde edilen herhangi bir demokrasiye tahammül edebilir mi?’ Türk yazarın yorucu politik aşırıcılık hikayesine bakılırsa, yanıt hayır …”

Angel Gurria-Quintana, OECD genel sekreteri olan Angel Gurria’nın oÄŸlu. Angel Gurria, Ekim 2006’da Ankara’ya gelerek OECD 2006 Türkiye Raporu’nu açıklayan kiÅŸi.

Bu açıklama Korkmaz İlkorur‘a göre oldukça anlamlı: “Meksika’da bir kez Maliye Bakanlığı, bir kez de ekonomi bakanlılığı yapmış, Meksika’da önemli reformlar gerçekleÅŸtirmiÅŸ olan ve ekonomik ve sosyal kalkınma konularında oldukça yetkin bir kiÅŸi olan genel sekreterin görevine kısa süre önce baÅŸlamasına raÄŸmen bu önemli raporu bizzat Türkiye’ye gelerek ve özellikle de Ankara’da açıklaması fevkalade anlamlıdır.”

Angel Gurria 4 Aralık 2006’da İsveç Prensesi Victoria’yla görüÅŸmüÅŸ. İsveç prenseslerinden biriyle Orhan Pamuk da Nobel yemeÄŸinde görüÅŸmüÅŸ: “Bense Kral’ın ablasının yanında oturuyordum. Çünkü, ailede edebiyatla ilgili olan kiÅŸi oymuÅŸ. Bütün kitaplarımı okumuÅŸ zaten. Ben yanına oturduÄŸumda, “Siz edebiyat meraklısıymışsınız” dememe kalmadan, o benim bütün kitaplarımı okuduÄŸunu söyledi ve İstanbul’u çok sevdiÄŸini dile getirdi. Çok nazik bir kadındı. Kendisi edebiyat meraklısı olduÄŸu için, neredeyse kırk yıldır edebiyat ödülünü alanlarla o sohbet edermiÅŸ. Marquez ÅŸunu yaptı, Soljenitsin bunu yaptı diye biraz da dedikodu yaptık kendisiyle.”

Pamuk, Nobel töreninde babasından bahsetmeden önce, 2005 söyleÅŸisinde, Angel Gurria’nın oÄŸluna kendi babasından bahsediyor:

“Artık beni izleyenlerin büyük ölçüde ulusal olmadığının farkındayım. Ama yazmaya baÅŸladığım zaman bile, çok daha geniÅŸ bir okur grubuna ulaşıyor olabilirim. Babam bazı Türk yazar dostlarının arkasından onların sadece ulusal izleyicilere hitap ettiÄŸini söylerdi. İster ulusal ister uluslararası olsunlar, insanın okurlarının farkında olması gibi bir sorun sözkonusu. Ben artık bu sorunu gözardı edemem. Son iki kitabım yeryüzünde yarım milyondan fazla okura ulaÅŸtı. Onların varlıklarının farkında olduÄŸumu reddedemem. DiÄŸer yandan, hiçbir zaman onları tatmin edecek ÅŸeyler yaptığımı hissetmiyorum. Ayrıca bunu yapsam okurlarımın bunu hissedeceÄŸine inanıyorum. Daha en baÅŸtan, bir okurun beklentilerini sezer sezmez ondan uzak durmayı iÅŸ edindim. Cümlelerimin kompozisyonu bile – okuru bir ÅŸeye hazırlayıp sonra onu ÅŸaşırtıyorum. Belki bu yüzden uzun cümleleri seviyorum.”

Babalar ve oÄŸullar: oÄŸullar ulus ötesine geçiyor. Karmaşık bir durum, yazar uluslar ötesine geçerken, çevirmen belki de hep ulus ya da cemaat içinde kalıyor. Pamuk, yarım milyon okura aynı cümle kompozisyonuyla, aynı uzun cümlelerle ulaÅŸtığına inanıyor. Uluslararası yazarın ideal çevirmeni alabildiÄŸine ulusal mı olmalı? Yoksa dil de uluslararası bir standartlaÅŸmaya doÄŸru mu gidiyor?

“Angel Gurria-Quintana: Avrupa ve ABD’de kitaplarınız için genel olarak olumlu bir tepki aldınız. Türkiye’deki eleÅŸtirel tepkiler nasıl?
OP: İyi yıllar sona erdi artık. İlk kitaplarımı yayımladığım sırada, bir önceki yazar kuÅŸağı ortadan kalkıyordu, bu yüzden yeni bir yazar olduÄŸum için hoÅŸ karşılandım.
AGQ: Bir önceki kuÅŸak derken kimi kastediyorsunuz?
OP: Toplumsal sorumluluk hisseden yazarlar, edebiyatın ahlak ve politikaya hizmet ettiÄŸine inanan yazarlar. Onlar düz gerçekçilerdi, deneysel deÄŸildiler. Yoksul ülkelerin çoÄŸundaki yazarlar gibi, yeteneklerini uluslarına hizmet etmek isteyerek harcadılar. Ben onlardan biri olmak istemedim, çünkü gençliÄŸimde bile Faulkner, Virginia Woolf, Proust’tan hoÅŸlanırdım – Steinbeck ve Gorky’nin toplumcu-gerçekçi modelini beÄŸenmezdim. 1960’larda ve 1970’lerde üretilen edebiyat demode oluyordu, o yüzden ben yeni kuÅŸağın bir yazarı olarak hoÅŸ karşılandım.
1990’ların ortalarından sonra, kitaplarım Türkiye’de kimsenin hayal etmediÄŸi kadar çok sayıda satmaya baÅŸlayınca, benim Türk basını ve entelektüelleriyle olan balayımın sona erdiÄŸi anlaşıldı. O zamandan sonra, eleÅŸtirel tepkiler daha çok tanıtım ve satışa yönelik bir tepkiydi, kitaplarımın içeriÄŸine deÄŸil. Artık, ne yazık ki, politik yorumlarımla ünlüyüm – çoÄŸu da uluslararası söyleÅŸilerden derlenmiÅŸ ve beni gerçekte olduÄŸumdan daha radikal ve politik açıdan aptal göstermek isteyen bazı Türk ulusalcı gazeteciler tarafından utanmazca çarpıtılan yorumlarımla.”

Çevirmenlerin de kuÅŸakları var mıdır? Çevirmenler dil yeteneklerini ne için harcıyorlar? Åžimdi geriye bakarken, ÅŸöyle söyleyebilir miyiz: “Daha önceki kuÅŸaklar toplumcu çevirmenlerdi. Yoksul ülkelerin çoÄŸundaki çevirmenler gibi, yeteneklerini uluslarına hizmet etmek isteyerek harcadılar.” Kimbilir, belki. Ama bu arada, acaba, ulus ve toplum demode olurken yerine krallıklar ve ÅŸirketler ya da babalar ve oÄŸullar mı geliyor?