Terceman i. ar. 1. çevirmen. 2. tas. a Dil kalbin tercemanıdır. Hak, kalbine sığdığı için de insan Allah’ın tercemanıdır. b Hak’tan kalbine gelen manaları ve iÅŸaretleri halkın anlayabileceÄŸi kalıplara dökebilen veli. c Hakk’ın hitabını halka tebliÄŸ eden ermiÅŸ. d Mevlevilerde ve BektaÅŸilerde belli iÅŸler yapılırken, belli bir ses tonuyla okunmak üzere düzenlenen manzum ibareler, dualar. (Süleyman UludaÄŸ)
Terceman Söylenen sözü, o dili bilen birisi, bilmeyenlere anlatır, bildikleri dile çevirirse, o kiÅŸiye “terceman” denir. Arapça bir sözdür. Tasavvuf ehlinde bir iÅŸ yapılırken okunan arapça, farsça, türkçe mânzum, yahut mensur ve anlamlarında duâ ve senâ bulunan sözlere “Terceman” denir. Türkçede bu söz, “Tercüman” tarzında söylenir. (Abdülbâki Gölpınarlı)

Hrant Dink cinayeti genel ifade özgürlüÄŸünü savunmanın önemini dehÅŸetli, ürkütücü bir ÅŸekilde ortaya koydu. Bir yazar ve yayıncı öldürüldü. 70’lerden günümüze unuttuÄŸumuzu sandığımız bir ÅŸey, yargıçların, papazların, yazarların öldürülebilmesiyle yeniden ortaya çıkıyor. Bu uÄŸursuz cinayet düÅŸünce ürününün üretilmesi ve dağıtılmasıyla ilgilenen, katkıda bulunan, aklı başında olan herkes için, sorumsuz kalınamayacak kadar ciddi bir durumun eÅŸiÄŸinden geçip içine girdiÄŸimizi gösteriyor. Bir kabusu baÅŸlatmak isteyenlere karşı, ifade ve düÅŸünce özgürlüÄŸü çerçevesinde bütün mesleki örgütlerin buluÅŸması zorunlu.
Bu çerçevede bu rezil cinayetin, karanlık bir planın ürünü olduÄŸu apaçık olan bu cinayetin ardından çevirmenlerin, ifade özgürlüÄŸü savunması kampanyasındaki yeriyle ilgili birkaç noktanın üzerinde eskisinden de ciddi bir ÅŸekilde durmak gerekiyor.

1) Medyanın bu ve benzeri olaylardaki sorumluluÄŸunun üzerinde önemle durmak gerekiyor. Ulusal kanalların büyük kısmı olayın yankılarını canlı yayından aktarırken, bir kısmı olaÄŸan yayın akışını bozmadı. BaÅŸbakan basın açıklaması yaptığı sırada bazı televizyon kanalında dadı yarışmaları, kadın programları, dizi tekrarları, yöre tanıtımları gibi yayınlar vardı. Bu tutumun ahlaki olarak yanlış olmasının yanısıra, kötü bir ilgisizlik anlayışını yansıttığı da söylenebilir. Çünkü Hrant Dink’in düÅŸüncelerini (daha önce Orhan Pamuk’un sözlerini olduÄŸu gibi) suç niteliÄŸinde olarak gösteren yine aynı medyaydı, yargılanan birçok kitabın suçlanmasına aracı olan da bu medyaydı. Türkiye’de kitaplar ortalama 1000 adet olarak yayınlanıyor, Agos gazetesi de sınırlı bir sayıda yayınlanıyor, kamuoyunun büyük kısmı televizyon, radyo, internet gibi dolaylı ve sözlü yayın organlarını tercih ediyor: 70 milyonluk bir ülkede 1000 adet kitap deÄŸil, bunları çarpık bir ÅŸekilde sunan medya insanlara zarar veriyor.

2) Çevirmenlerin ifade özgürlüÄŸü savunması, çevirmenin yargılanmaması gerektiÄŸini savunmak ÅŸeklinde yapılmamalıdır. İfade ve düÅŸünce özgürlüÄŸü, çok zor elde edilen bir özgürlüktür. Mesleki özellikler nedeniyle bu özgürlük mücadelesinden dışarda bırakılmayı talep etme lüksüne hiçbir meslek grubu sahip deÄŸildir.

3) Çevirmenin sorumluluk alanı ciddiyetle tanımlanmalıdır. Çevirmen eserinin içeriÄŸinden sunumuna dek her ÅŸeyinde söz hakkı sahibi olmalı, bu hakka sahip kılınmalı, sorumluluÄŸunu savunabilmelidir. Ermenilere soykırım yapıldığını söyleyen bir metnin çevirisi de, Kürtlere ya da baÅŸka etniklere eziyet edildiÄŸini söyleyen bir metnin çevirisi de çevirmeninin de bu sorumluluÄŸu üstlenebileceÄŸi ÅŸekilde yayınlanmalı: çevirmen, hukuki ve toplumsal açıdan sorunlu olacağını inandığı kitabın kapaktan tanıtım yazısına dek her ÅŸeyinde söz hakkı sahibi olmalıdır. Bunu ifade ve düÅŸünce özgürlüÄŸünün geliÅŸmesine katkıda bulmak için yapmaya, talep etmeye zorunludur. Mars’ta yaÅŸamıyorsak, yazar, çevirmen ve aydınların çevirdikleri metinlerin, yazdıkları eserlerin, söyledikleri sözlerin sorumluluÄŸunu üstlenmesi, çeÅŸitli medyada nasıl sunulduÄŸunu izlemesi, ÅŸekillendirmesi, genel insani ifade ve düÅŸünce özgürlüÄŸünü savunmak için zorunludur.

4) KomÅŸularımızı, yakınlarımızı kendi dillerinden tanımanın, öÄŸrenmenin zorunluluÄŸu bu korkunç olayda tekrar öne çıktı. Rusları Rusçayla, Ermenileri Ermeniceyle, uluslararası bir aracı dile mecbur kalmadan tanımak zorundayız. Agos gazetesi böyle bir çabanın ifadesiydi. Bu rezil cinayet Ermeniceden, kaynak dilden çevirinin önünü kesti, ÅŸimdi ikincil dillerden çeviriler yaÄŸacak: yani uluslararası yorumlar. Bu aracı dillere mecbur kalmamak, yakınımızla kendi dilinden anlaÅŸmak zorundayız.

5) Çevirmen bu zamanın, bu puslu ortamın en önemli kiÅŸisi. Özenle, bıkmadan, çevirmence bir tarafsızlıkla, insanları kaynaÅŸtırmalı; savaÅŸ çevirmeni olmamalı, bilinmedik niyetleri olan taraflar arasında onların çatışmasına çevirmenlik etmeyi reddederek, çevirmen sorumluluÄŸunu üstlenmeli, elçi deÄŸil derviÅŸ olmalı. Ancak derviÅŸ olunarak çıkılır bu karanlıktan.

bassagligi.jpg
(fotoÄŸraf: 20 Ocak 2007, Yeni Åžafak gazetesinden)

EK:

Mahmut Makal’ın “Karanlığı Zorlayanlar” adlı 1976 tarihli kitabından, o dönemde eziyet görmüÅŸ öÄŸretmenlerin bir listesi.

makal1.jpg

makal2.jpg

makal3.jpg