Fatih Özatay, Avrupa BirliÄŸi içinde kurumsal, uzmanlık çevirilerinin maliyetine iliÅŸkin bir yazı yazdı: “‘Çokdilli’ olmanın maliyeti” (Radikal, 07 Mayıs 2007). AÅŸağıda yazıdan bir bölüm yer alıyor. Yazıda adı geçen Victor Ginsburgh‘un ikidillilik üzerine çalışmaları var; Sholomo Weber‘se matematiksel ekonomi alanında çalışıyor. 2004 tarihli Languages Disenfranchisement in the European Union yazılarının dışında, Jan Fidrmuc’la birlikte sundukları tebliÄŸ de, Center for Operations Research and Econometrics, CORE‘un sitesinde yayınlanacak. Ayrıca Jan Fidrmuc‘un yazıları arasında üçlünün birlikte yazdığı dil konulu yazılara ulaşılabilir.
“Sorun, çevirinin yapılabilmesinden daha çok, maliyeti ile ilgili. Yirmi üç resmi dilde çeviri yapılmasının, bunların basılmasının ve çoÄŸaltılmasının AB bütçesine önemli bir maliyeti varmış; bütçenin yüzde 1’ine yaklaşıyormuÅŸ. Tarıma aktarılan kaynaklar dışarıda tutulduÄŸunda ise, harcamaların yüzde 30’una ulaşıyormuÅŸ bu maliyet.
11 bin tercüman varmış. Bir düÅŸünsenize; anadili Maltaca olan 800 bin insan için de, milyonlarca Almanca anadilli için de aynı belgeler çevriliyor.
Nisan ayının başında, Moskova’da, Devlet Üniversitesi’nin Yüksek Ekonomi Okulu tarafından ‘Ekonominin modernleÅŸtirilmesi ve kamunun geliÅŸtirilmesi’ temalı bir uluslararası akademik konferans düzenlendi. ‘Politik süreçlerin analizi’ baÅŸlıklı oturumda sunulan bildirilerden bir tanesi Belçikalı iki akademisyene (CORE’dan Ginsburgh ve Weber) aitti. Akademisyenler çokdillilik sorununu ele almışlar:
En yaygın konuÅŸulan dil İngilizce, AB’de. Buna karşın, 2005 yıl sonu verilerine göre, belgeler sadece İngilizce düzenlenirse AB vatandaÅŸlarının yüzde 63’ü anlamayacakmış yazılanları. EÄŸer, sadece Fransızca düzenlenirse, anlamama oranı yüzde 80’e yükselecekmiÅŸ. Gençler söz konusu olunca, bu oranlar düÅŸüyor; örneÄŸin İngilizce için yüzde 45’e iniyor.
Her ekonomik olayda olduÄŸu gibi burada da bir ‘alma-verme’ durumu söz konusu. Belgeleri çevirdiÄŸiniz lisan sayısı arttıkça, maliyetiniz de artıyor. Buna karşın ÅŸeffaflık artıyor; bunun yararları sanıyorum oldukça açık. Maliyetten kısmak isterseniz, ÅŸeffaflıktan ödün vermek durumundasınız.
Sadece İngilizce ve Almanca düzenlenirse belgeler, anlamayan oranı yüzde 49’a düÅŸüyormuÅŸ. Bu iki dile Fransızca, İtalyanca ve İspanyolcayı da eklerseniz, bu oranı yüzde 22’ye indirmek mümkünmüÅŸ. Ama sonuçta ‘toplumun’ neredeyse dörtte biri ‘cahil’ durumda kalıyor beÅŸ resmi dil olduÄŸunda. Lehçe de eklenirse, yüzde 16’ya kadar düÅŸürtülebiliyormuÅŸ bu oran.
Åžüphesiz, ÅŸeffaflık demokratik bir yaÅŸam açısından son derece önemli. Aritmetik deÄŸil her ÅŸey. Yukarıda belirtilen altı dilin resmi dil olması halinde, belgeleri anlamayacak insanların ülkeler arasındaki dağılımı homojen deÄŸil. Özellikle Bulgaristan, Çek Cumhuriyeti, Finlandiya, Yunanistan ve Macaristan gibi ülkeler bu olumsuzluktan daha çok etkileneceklermiÅŸ.
Aldık mı başımıza bir belâ daha! Türkiye’nin de üye olduÄŸunu düÅŸünün; tercüme maliyeti kaça yükselir kim bilir. Bunca geliÅŸmiÅŸ demokrasimize ve ekonomimize karşın, kesin almazlar bu adamlar bizi.”
