Bu çarpıcı isme sahip komisyon, 15 Mayıs 2006 günü verilen bir dilekçenin ardından, 13 Åžubat 2007 günü yapılan meclis görüÅŸmesinde kurulmuÅŸ; buna iliÅŸkin karar 17 Åžubat 2007’de Resmi Gazete’de yayınlanmış. Dilekçenin altında 106 vekilin imzası var, komisyonsa 14 üyeden oluÅŸuyor. Resmi Gazete’deki metne göre komisyonun çalışma süresi 3 ay ve gerektiÄŸinde Ankara dışında da çalışabiliyor. 13 Åžubat 2007’deki Genel Kurul Tutanakları komisyonun internet sitesinde yer alıyor. Komisyon Feyza Hepçilingirler, Zeynep Korkmaz, Aydın Köksal, Kadir Cangızbay, Yurtsan Atakan gibi çok deÄŸiÅŸik kesimlerden insanları konuk etmiÅŸ, Bülent Ersoy, Beyazıt Öztürk gibi sahne sanatçılarını da konuk etmeyi düÅŸünmüÅŸ.
Bu komisyonun kuruluÅŸ amacı, kuruluÅŸ dilekçesinde “genel gerekçe” baÅŸlığıyla çok ÅŸaşırtıcı bir ÅŸekilde tanımlanıyor:
“Dil, millet ve milliyeti meydana getiren unsurların başında gelir. Dil, millet fertleri arasındaki anlaÅŸmayı saÄŸlayan, millî birliÄŸin ve milliyetin esasını ve özünü teÅŸkil eden bir araçtır. Toplumlar millet olmayı bir dile sahip olmakla elde ederler ve millî varlıklarını da kendi dilleriyle koruyabilirler.
Millî kültürün de en önemli unsuru dildir. Kültürün doÄŸması ve geliÅŸmesi dile baÄŸlıdır. Bir milletin dili bozulursa, kültürü de bozulur; sanat, edebiyat ve fikir sahalarında çöküntüler meydana gelir.
Bu gün dilimiz iyi konuÅŸulup yazılamamaktadır. Türkçe’miz her gün biraz daha bozulmakta ve cümle bozukluklarına hemen herkesin konuÅŸmasında rastlanılmaktadır. Dil eÄŸitimi, ilk ve orta öÄŸretimin en önemli hedeflerinden birisi olmasına raÄŸmen, yeni yetiÅŸen nesillere, okullarımızda, dilimizin doÄŸru dürüst telaffuz edilip konuÅŸulması ve yazılması öÄŸretilememektedir.
Osmanlılarda konuÅŸma dili ile yazı dili arasında zamanla büyük farklılıklar meydana gelmiÅŸtir. Bu da halk ile aydınların birbirini anlayamamasına ve aydınların halktan kopmasına sebep olmuÅŸtur. Bu durumu ortadan kaldırmak, yazı dili ile konuÅŸma dili arasındaki ikiliÄŸe son vermek için çeÅŸitli çalışmalar yapılmış ve sonunda Atatürk’ün, Türkçe’yi yabancı ÅŸekil ve kaidelerin tesirinden kurtarmak; çaÄŸdaÅŸ medeniyet seviyesine eriÅŸtirmek, günümüzün ilim, teknik, felsefe, sanat v.s. sahalardaki bütün kavramları ifade edecek hale getirmek ve yazı dili ile konuÅŸma dilini birleÅŸtirmek amacıyla baÅŸlattığı mücadele onun saÄŸlığında büyük ölçüde hedefine ulaÅŸmıştır.
Ancak bilinçli ya da bilinçsiz yabancı kelime kullanma hastalığından kendimizi kurtaramadık. En önemli millî varlığımız, farkında olmadan yavaÅŸ yavaÅŸ elimizden kayıp gitmektedir. Günlük konuÅŸmalarımızda “uyum” yerine “adapte”, “çaba” yerine “efor”, “büyük” yerine “makro”, “küçük” yerine “mikro”, “torba” yerine “poÅŸet” gibi pek çok kelimenin Türkçesi yerine yabancı dildeki karşılıklarını kullanır hale geldik.
Ayrıca “Rumeli” yerine “Roumelie”, “Durak” yerine “DoRock”, “PaÅŸa” yerine “Pahsa” ve “Eylül’ün” yerine “Eylül’s” gibi Türkçe veya TürkçeleÅŸmiÅŸ kelimeleri yabancı dil kurallarına göre yazarak kullanmak sıradanlaÅŸtı. Daha da vahim olanı ise “evet”in yerini “yes”ler ve “okey”ler aldı, vedalaÅŸmalarımız “bye bye”larla yapılır oldu.
Dilimize karşı kayıtsızlık ve özenti maalesef iÅŸ adamlarımızı ve esnafımızı da etkilediÄŸinden üretilen mal ve ürünlerin isimlerinde, ticarî unvan ve adlarda yabancılaÅŸma süratle artmaktadır. Åžehirlerimizin cadde ve meydanlarında dolaşıldığında, maÄŸaza ve iÅŸletmelerin isimlerine bakıldığında nasıl bir kirlenme yaÅŸadığımız rahatlıkla görülebilmektedir.
Dilimizle ilgili sıkıntılardan bir diÄŸeri de kavramlar ve terimler üzerinde anlayış birliÄŸinin saÄŸlanamamış olmasıdır. Bu durum dilde kavram kargaÅŸasının ana sebebi olduÄŸu gibi, millî birliÄŸimize de zarar verecek boyutta kamplaÅŸma ve krizlere sebep olmaktadır. Üzerinde hemen hemen hiç anlaÅŸmaya varılamamış, herkesin iÅŸine geldiÄŸi gibi anladığı ve anlatmak istediÄŸi milliyetçilik, ilericilik ve gericilik gibi kavramlar bunun örnekleridir.
Bütün bu aksaklıkların sebebi, dilimizin iyi öÄŸretilememesi ve bir dil bilincinin geliÅŸtirilememesidir. Birçok gencimiz kelime ve deyimleri yerli yerinde kullanamamakta, özellikle de içinde uzun ses bulunan kelimeleri doÄŸru söyleyememektedir. Gençlerimiz Türk Dilinin güzellik ve zenginliÄŸinden; kendi dilinde düÅŸünebilme zevk, onur ve bağımsızlığından maalesef mahrum durumdadır. Yeni yetiÅŸen nesillerin, dilinin sanat eserlerini, romanlarını, hikâyelerini, ÅŸiirlerini anlayamadan yetiÅŸmeleri; onların, tarihlerinden, kültürlerinden ve dolayısıyla medeniyetlerinden habersiz olmalarına ve bu deÄŸerlerden kopmalarına, hatta düÅŸman olmalarına neden olmaktadır.
Bu gerçekler karşısında, özellikle de son yıllarda dilimizde artarak devam eden bozulma ve yabancılaÅŸmanın nedenlerinin araÅŸtırılarak toplumsal birlik ve beraberliÄŸimiz üzerindeki etkilerinin tespit edilmesi ve gereken tedbirlerin alınması amacıyla, Meclis araÅŸtırması açılmasının gerekli olduÄŸunu düÅŸünüyoruz.”
Bu metin olaÄŸan bir metin deÄŸil. Böyle bir metni bir dil uzmanının ya da edebiyatçının yazmasıyla, milletvekillerinin yazması arasında derin bir fark var. Dilin bir “milli birlik” unsuru olarak tanımlanması ve bu birliÄŸi korumak üzere “tedbirler almak” üzere çalışmaya baÅŸlanması, üzerinde düÅŸünülecek bir konu. Genel Kurul Tutanakları bu açıdan tarihsel belge niteliÄŸinde (İlginç ve konudan ayrı bir nokta, CHP milletvekili Mustafa Gazalcı’nın bu oturumda, TDK’nın yeniden kurulmasını önermiÅŸ olması.)
Fakat diÄŸer yandan, bu komisyon çalışmalarını kapalı yürütmüyor. Komisyon görüÅŸmeleri neredeyse düzenli olarak basına yansıyor. Yansıyanlar akıllara durgunluk verici eÄŸilimleri öne çıkarıyor:
“AKP Adana Milletvekili Recep Garip ise, Türkiye televizyonlarında gösterilen çizgi filmlerde 150 karakter tespit edildiÄŸini, anacak bunların bir tanesinin bile milli kahraman olmadığını söyledi. Akman ise konuyla ilgili olarak çocuk programlarında özellikle dilin kullanımına dikkat edilmesi ve bu programların sayısının artırılması gerektiÄŸini kaydetti. Akman, “Ne yazık ki çocuk programlarına çok fazla reklam alınamıyor” derken Türkiye’de yayınlanan çizgi filmlerin yüzde yüzünün yabancı olduÄŸunu, bu nedenle yeni bir yasal düzenleme yapılacağını ve bundan böyle gösterilecek çizgi filmler arasına Türk yapımlarının konulmasını da saÄŸlayacaklarını bildirdi.
Komisyon BaÅŸkanı Ekrem Erden ise, “Kendi paramızla kendi elimizle, çocuklarımızı kültürlerine düÅŸman yetiÅŸtiriyoruz” dedi.
AKP Karaman Milletvekili Mevlüt Akgün de, Akman’a televizyon ya da radyolarda yer alan kiÅŸilerin “DoÄŸru Türkçe kullanma belgesi” almadan neden televizyonda yer aldıklarını sordu. Akman ise özellikle sunucuların bir eÄŸitimden geçtiÄŸini, ancak iÅŸin mutfağının da çok önemli olduÄŸunu, bu nedenle mektepli kiÅŸilere verilecek eÄŸitimin önemine deÄŸindi. Akman, Akgün’ün “Eurovision’da Türkiye’nin İngilizce ÅŸarkıyla temsil edilmesi sizin de kanınıza dokunmuyor mu” sorusuna “O, TRT’nin takdiri” yanıtını verdi.
Türkçe’nin Korunmasını AraÅŸtırma Komisyonu’nda telaffuz tartışması da yaÅŸandı. Radyo Televizyon Üst Kurulu’nun kısa yazılışını RTÜK olarak okuyan bazı üyelere, “RETÜK diyeceksiniz uyarısında bulunuldu.
CHP Yalova Milletvekili Muharrem İnce de Recep Garip’in “Toplumun yetiÅŸmesini saÄŸlayan annelerimiz arasında doÄŸru Türkçe konuÅŸma yarışması düzenleyelim” önerisine “Biz önce vekillerimize bu yarışmayı düzenleyelim. Bu mecliste, ‘lan’, ‘cibiliyetsiz’ gibi sözler kullanılıyor” dedi. İnce öte yandan, AKP hükümetinin, elinde büyük bir güç bulundurduÄŸunu belirterek, Türkçe’nin doÄŸru kullanılması konusunda istenirse yarım saatte yasal düzenleme yapılabileceÄŸini kaydetti. İnce, Star ve ATV’ye el konduÄŸunu, CumhurbaÅŸkanlığı seçiminin yaklaÅŸtığını ancak adayların hala bilinmediÄŸini belirterek, böyle bir güç ile tüm düzenlemelerin en kısa sürede yapılabileceÄŸini kaydetti.
Toplantı’da İbrahim Tatlıses’in televizyonlarda İngilizce kelime kullanması eleÅŸtirilirken, sabah programlarının da seviyesiz olduÄŸu vurgulandı.”
Bu arada, çalışma süresi mayıs ayında sona erecek olan komisyondan, artık daha karmaşık, önceki hükümetlere yönelik haberler de çıkıyor. Yeni Åžafak’ta 9 Mayıs 2007 günü yayınlanan “BeÅŸ harf için 100 milyon dolar” baÅŸlıklı haber, bu türden bir haber.
“GSM alfabesi oluÅŸturulurken Türk heyetinin toplantılara katılmak yerine Paris turu yapmayı tercih etmesi Türkiye’ye pahalıya maloldu. Türkçede yer alan farklı 5 harf ” ç, ÄŸ, İ, ı, ÅŸ”i kullandığımızda iki kat ücret ödediÄŸimiz gibi, bu karakterlerin ortak alfabeye girmesi için 100 milyon dolarlık yatırım yapmamız gerekiyor
Dünya GSM BirliÄŸi’nin 1998 yılında ortak alfabe belirlemek amacıyla düzenlediÄŸi toplantıya katılmak için Paris’e giden Türk heyetinin, toplantılara iÅŸtirak etmek yerine ÅŸehir turu yapmayı tercih etmesi Türkiye’ye pahalıya mal oldu. Türkçe kullanılan mesajlar normalinden 2 kat daha fazla ücretlendirilirken, Türkçe karakterlerin ortak alfabeye girmesi için 100 milyon dolarlık bir yatırım yapılması gerekiyor.ALFABEYE GÖRE CEP
Cep telefonlarının geliÅŸmeye baÅŸladığı 1998 yılında kısa adı ETSI olan Avrupa Telekomünikasyon Standartlar Komitesi (European Telecommunications Standard Institute), cep telefonu cihazlarında ortak yazılım belirlemek için Fransa’nın baÅŸkenti Paris’te toplandı. Ortak alfabeye her ülke kendi özgün karakterlerini koymak için kıyasıya mücadele ederken Türk heyeti ÅŸehir turu yapınca, Türkçe’de yer alan farklı 5 harf GSM alfabesinde yer alamadı. Öneriler arasında Çince, Japonca, Arapça, İbranice ile Avrupa ülkelerinde kullanılan farklı karakterler bile yer aldı. Verilen önergelerin tamamına yakını kabul edildi ve o günden sonra cep telefonları bu alfabelerde mesaj yazmaya uygun üretildi.
2 KATI ÜCRET ÖDÜYORUZ
ETSI standartlarının belirlediÄŸi Standart GSM Alfabesi’nin (SGA) kullanıldığı mesajlarda 160 karakter bir kısa mesaj olarak tanımlandı. SGA dışındaki karakterler kullanıldığında ise kısa mesaj 70 karaktere düÅŸtü. Bu nedenle Türkiye yıllarca Avrupa’nın iki katı ücretle mesajlaÅŸtı.
TBMM’de kurulan Türkçe’nin yozlaÅŸmasının önlenmesi ve etkin kullanımı için kurulan araÅŸtırma komisyonunda, “Türkçe harf kullanılan kısa mesajlar neden daha pahalı oluyor?” sorusu gündeme geldi. Sorunun çözülmesi için çalışma baÅŸlatılırken, UlaÅŸtırma Bakanı Binali Yıldırım, Telekomünikasyon Kurumu’ndan bilgi istedi. Yıldırım’a gönderilen bilgi notunda, pahalı mesajın nedenin GSM operatörleri olmadığı, cep telefonu üretiminde kullanılan yazılımların Türkçe karakterlere uygun olmadığı belirtildi. Notta yer alan bilgilere göre: “Türkçe’ye özgü Ç, Ö, Ü, ö, ve ü harfleri SGA’da yer aldığı için bu harflerin kullanılması mesaj büyüklüÄŸünün 160 karakter olmasında soruna neden olmuyor. Bunun dışında ç, ÄŸ, İ, ı, ÅŸ harflerinin kısa mesajda kullanılması durumunda bir kısa mesaj 70 karaktere düÅŸüyor.” Bu arada toplantıya katılmak yerine Paris’te ÅŸehir turu yapan heyetin kimlerden oluÅŸtuÄŸu ise bütün araÅŸtırmalara raÄŸmen bulunamadı.Telekomünikasyon Kurumu, 5 karakterin SGA’ya dahil edilmesi ve cep telefonu üretiminde kullanılan yazılımların buna göre yapılması için 100 milyon dolara ihtiyaç olduÄŸunu tespit etti. Sonuçta, 1998 yılı başında yapılan ETSI kongresine katılmak için Fransa’ya giden Türk heyetinin Paris’i gezme tutkusunun faturası harf başına 14 milyon dolara maloldu.
ÇIÄžLIK: 78 BİT CİGLİK: 42 BİT
ETSI Konferansı’nda kabul edilen karakterler SGA (Standart GSM Alfabesi) olarak adlandırılıyor. Bu alfabe içerisinde yer alan karakterlerden bir tanesi 7 bit büyüklüÄŸünde. ETSI standartlarına göre bir kısa mesaj 140 byte olarak tanımlanıyor ve bunun karşılığı olarak da 160 GSA harfinden oluÅŸuyor. GSA dışında olan harfler de cep telefonu mesajında kullanılabiliyor. SGA dışında kalan harfler Unicode Standardı (Universal Code) olarak adlandırılıyor. Bu standarttaki bir harf 16 bit (2 byte) yer kaplıyor. Bu durumda 140 byte olarak tanımlanan kısa mesaj alanına SGA harfleriyle 160 karakter yazılabilirken, Unicode harfleriyle ancak 70 karakter yazılabiliyor. ÖrneÄŸin, kısa mesajda Türkçe karakterlerden oluÅŸan “çığlık” yazıldığı zaman 78 bit yer kaplarken, “ciglik” olarak yazıldığında 42 bit yer kaplıyor.”
Bu tuhaf haber sorular doÄŸuruyor: Komisyonun bu konuyu gündemine ne zaman aldığı, haberde belirtilmemiÅŸ. 1998’de Paris’e giden bir heyetin varlığını kim saptamış, o da belirtilmemiÅŸ. Haberde bahsedilen türden heyet üyelerinin varlığı mizah duygumuza yabancı deÄŸil, fakat heyet üyeleri nasıl kayıtdışı olabilmiÅŸ, bu da belli deÄŸil. Türkçe karakter içeren yazılımları KİMİN hazırlaması gerektiÄŸi de belirtilmemiÅŸ. 100 milyon dolar maliyet içinde hangi kalemlerin yer aldığı da belirtilmemiÅŸ. Fakat, haberin baÅŸlığı (“BeÅŸ harf için 100 milyon dolar”) ve genel sunumu (“harf başına 14 milyon dolara maloldu”) Türkçe karakterleri bir yere dahil etmek üzere 100 milyon dolar harcanacağı, hatta harcandığı izlenimini veriyor. Tuhaf deÄŸil mi? UlaÅŸtırma Bakanı Binali Yıldırım 6 Mayıs 2007 günü görevinden istifa etti. Nisan ayının sonundan beri, Meclis’in temel gündemi CumhurbaÅŸkanı seçimi ve Temmuz ayında yapılacak seçimler: Komisyon ne zaman toplandı ve UlaÅŸtırma Bakanı’ndan görüÅŸ aldı, ne zaman ve niye bir maliyet hesabı yapıldı?
Bir meclisin dil alanında “tedbirler almayı” öngören bir komisyon kurması beklenmedik sonuçlar doÄŸurabilir. Meclisin eÄŸilimine göre, yayınlar düzenlenebilir ve dil alanını düzenlemek üzere harcamalar yapılabilir. Bunlar, halkın denetlemekte güçlük çekeceÄŸi, sözde onun adına gerçekleÅŸtirilen düzenleme ve yatırımlar olabilir. Türkiye’de meclis iktidarı denetlenmesi güç ve çok karmaşık bir boyuta doÄŸru kayıyor olabilir.
Not:
(Türkçe karakterlerin yarattığı sorunu, Hotmail, Yahoo gibi yeterli Türkçe desteÄŸi vermediÄŸi anlaşılan bazı elektronik posta kutusu adresleriyle üye olan Çeviribilim dergisi üyeleri yakından tanıyor; dönüÅŸtürücü bir yazılım olmadığı için yazılar posta kutularında okunmaz bir ÅŸekilde görünüyor, çok sayıda kullanıcı bu posta kutularını Türkçe karakterleri kabul edilebilir muadillerine dönüÅŸtürerek, örneÄŸin “ç” yerine “c” yazarak kullanıyor. Bu açıdan, yazılımın, hizmeti veren ÅŸirket tarafından saÄŸlanması gereken bir ÅŸey olduÄŸunu hatırlamak gerekiyor.)
EK:
TBMM “Türkçe Komisyonu”, Prof. Dr. Nurettin Demir, Radikal İki
