8 Mart Dünya Kadınlar Günü’nün gayrıresmi bir ÅŸarkısı var. Bu ÅŸarkının kaynağı, James Oppenheimer adlı ÅŸairin, Amerika’da 1908 yılında çıkan bir fabrika yangınında 125 kadının yanarak ölmesi ve bunu protesto etmek üzere yürüyüÅŸ yapan kadınların “Ekmek de istiyoruz, gül de” diye bağırmasından esinlenerek yazdığı bir ÅŸiir. Tam yüz yıl sonra, 2008 yılında Türkiye’de, kadınlar günü, kadınların hem örtünerek üniversite eÄŸitimi almakta özgür olmaları, hem de nüfusun yaÅŸlanmaması, dolayısıyla küresel ekonomi için genç ve ucuz iÅŸgücü yaratılması için en az üç çocuk yaparak ekonomiye ve milli varoluÅŸa katkıda bulunmaları gibi ilginç beklentilerle gerçekleÅŸiyor. AÅŸağıda hiç eskimemiÅŸ ÅŸiirin özgün hali ve biri bir ÅŸaire, Metin DemirtaÅŸ’a ait iki farklı çevirisi yer alıyor. Çeviribilim, tercüme bürolarında, bilgisayarların başında, atölyelerde, okullarda, evlerde.. sigortalı ve sigortasız.. evli, kuma ya da terk edilmiÅŸ.. çalışan, iki kat sömürülen kadınların ekmek ve gül yüklü hayatlar sürmesini diliyor.

Bread and Roses

James Oppenheimer

As we go marching, marching, in the beauty of the day,
A million darkened kitchens, a thousand mill lots gray
Are touched with all the radiance that a sudden sun discloses
For the people hear us singing: bread and roses, bread and roses.

As we go marching, marching, we battle, too, for men,
For they are women’s children and we march with them again.
Our lives shall not be sweated from birth until life closes;
Hearts starve as well bodies; give us bread but give us roses.

As we go marching, marching, unnumbered women dead
Go crying through our singing their ancient call for bread.
Small art and love and beauty their drudging spirits knew;
Yes, it is bread we fight for, but we fight for roses, too.

As we go marching, marching, we bring the greater days;
The rising of the women means the rising of the race.
No more the drudge and idler, 10 that toil where one reposes,
But a sharing of life’s glories: bread and roses, bread and roses.

*

Ekmek ve Gül

(çeviren: Metin DemirtaÅŸ)

Yürüyoruz yürüyoruz, günün aydınlığında
Donuk fabrika bacalarına, yoksul mutfaklara
Çarpıyor sesimiz ve birden parlayan
Bir ışık gibi ulaşıyor insanlara
“Ekmek ve gül! Ekmek ve gül!”

Yürüyoruz yürüyoruz, erkekler için de yürüyoruz
Çünkü hâlâ bizim oÄŸullarımızdır onlar
Ve biz hâlâ analık ederiz onlara
En zorlu iş, en ağır emek
Ve çalışmak doÄŸuÅŸtan mezara dek
Ve böyle sürüp gitsin istemiyoruz
YaÅŸamak için ekmek
Ruhumuz için gül istiyoruz!

Yürüyoruz yürüyoruz kol kola
Saflarımızda ölüp gitmiÅŸ arkadaÅŸlarımız
Ve türkümüzde onların kederli “Ekmek!” çığlıkları
Çünkü bir köle gibi çalıştırıldı onlar
Sanattan, güzellikten, sevgiden yoksun
Biz de bugün hâlâ onların özlemini haykırıyoruz
İş ve ekmek istiyoruz
Ama gül de istiyoruz

Yürüyoruz yürüyoruz, yan yana, güzel günler adına
Kadınız, insanız, insanlığı ayağa kaldırıyoruz
Paydos bundan böyle köleliÄŸe, aylaklığa
Herkes çalışsın, bölüÅŸülsün kardeÅŸçe, yaÅŸamın sundukları
İşte bunun için yükseliyor yüreklerimizden
Bu ekmek ve gül türküleri
Ve yineliyoruz hep bir ağızdan
“Ekmek ve gül! Ekmek ve gül!”

*

Ekmek ve Güller

(çeviren: İlkay Meriç)

Yürürken biz, yürürken günün güzelliÄŸinde,
Karanlık mutfaklara, gri fabrika kuytularına,
Dokunur apansız çıkan güneÅŸin tüm parlaklığı,
Ve duyar insanlar bizim ÅŸarkımızı: Ekmek ve Güller! Ekmek ve Güller!

Yürürken biz, yürürken, erkekler için de savaşırız,
Çünkü kadınların çocuklarıdır onlar, ve biz analık ederiz yine onlara.
YaÅŸamlarımız doÄŸumdan ölüme kan ter içinde geçmeyecek;
Kalpler de ölür açlıktan bedenler gibi; ekmek verin bize, ama verin gülleri de.

Yürürken biz, yürürken, sayısız ölü kadın da yürür bizimle
Ve bizim ÅŸarkımızda duyulur yaÅŸlı çığlıkları ekmek için.
Küçük hünerleri, sevgiyi ve güzelliÄŸi bilirdi onların kahırlı ruhları.
Evet kavgamız ekmek için, ama güller için de.

Yürürken biz, yürürken, daha güzel günleri getiririz,
Kadınların yükseliÅŸi insan soyunun yükseliÅŸi demektir.
Köle gibi çalışma ve aylaklık yok, on kiÅŸinin çalışıp bir kiÅŸinin yattığı,
PaylaÅŸalım yaÅŸamın görkemini: Ekmek ve güller, ekmek ve güller.

YaÅŸamlarımız doÄŸumdan ölüme kan ter içinde geçmeyecek;
Kalpler de ölür açlıktan bedenler gibi; ekmek verin bize, ama verin gülleri de.