Robinson Crusoe çevirilerini “yeniden çeviri” kavramı ışığında ele alan yeni bir çalışma Aslı Ekmekçi tarafından yapıldı.

Aslı Ekmekçi, Dokuz Eylül Üniversitesi İngilizce Mütercim Tercümanlık Yüksek Lisans Programı’nda, Dr. Müge Işıklar Koçak danışmanlığında yazdığı “The Shaping Role of Retranslations in Turkey: The  Case of Robinson Crusoe” (Aralık  2008) adlı yüksek lisans tezinde ünlü romanın yeniden çevirilerinin Türk kültür repertuarı içindeki ÅŸekillendirici rolünü göstermeyi amaçlıyor.

Ekmekçi, bu doÄŸrultuda öncelikle Robinson Crusoe‘nun 1864-2006 yılları arasında yayınlanan Türkçe çevirilerini listeleyerek kapsamlı bir veri tabanı oluÅŸturmuÅŸ. Yayınlandığı günden beri farklı okumalarla  farklı anlamlandırılan, çeÅŸitli açılardan incelenen Robinson Crusoe ve yazarı Daniel Defoe üzerine yapılan çalışmaları eleÅŸtirel ve çözümleyici bir ÅŸekilde tartışan Ekmekçi, roman ve yazar ilgili Türkiye’de yapılan çalışmalar üzerinde de ayrıntılı olarak duruyor. Kitabın Türkçe’ye çevirilerinin sayısal fazlalığına raÄŸmen Türkiye’de yeterli derecede eleÅŸtirilmediÄŸinin altını çiziyor.

Robinson - Åžükrü Kaya

Çalışmada, “yeniden çeviri” kavramı ışığında Robinson Crusoe‘nun yeniden çevirilerinin Türk yazın çoÄŸuldizgesinde deÄŸiÅŸken bir pozisyonda olduÄŸunun ve farklı çevirilerin üç ana baÅŸlık altında toplanabileceÄŸini ileri sürülüyor. Bu üç ana baÅŸlık: çocuklar için yapılmış olan kısaltılmış çeviriler, yetiÅŸkinler için yapılan kısaltılmış çeviriler ve birer yazın klasiÄŸi olarak yapılmış tam çeviriler. Listedeki yeniden çeviriler üzerine genel  bir çözümlemeden sonra Ekmekçi özellikle 1950, 1968 ve 2005 yıllarında basılmış kısaltılmamış üç yeniden çeviri üzerinde odaklanıp, iki kısaltılmış çeviri üzerinde de karşılaÅŸtırma amaçlı duruyor.

Bu kapsamlı incelemeye göre,  yeniden çeviri yapılmasının neden ve amaçları, kültür planlama çalışmalarına bir katkı saÄŸlamak, ideolojik sebeplerle deÄŸiÅŸiklikler yapmak ve yeniden çevirilerin birer yazın klasiÄŸi konumuna sahip olması için çalışmak olarak sıralanabilir. Ekmekçi farklı amaçlarla yeniden çeviri yapılmasının sonucu olarak  romanın Türk kültür repertuarında deÄŸiÅŸken bir pozisyona sahip olduÄŸunu öne sürüyor. Romanla ilgili farklı okuma ve görüÅŸlerin hem yan-metine ait öÄŸeleri hem de çeviri metinleri etkilediÄŸini gösteriyor. Ekmekçi’nin baÅŸarılı çalışması ayrıca  romanın yeniden çevirilerinin kültür repertuarını çeÅŸitli yollarla etkilemiÅŸ olduÄŸunu ve yeni seçenekler olarak diÄŸer ıssız ada romanlarının çevrilmesine ve benzer yerli telif eserler üretilmesine sebep olduÄŸunu ortaya koyuyor.

Robinson Crusoe (yeniden) çevirilerini “yeniden çeviri” kavramı ışığında ele alan bu yeni çalışmanın alanda yapılan çalışmalara katkı saÄŸlayacağını ve özellikle çeviri tarihi alanındaki araÅŸtırmalara yeni bir açılım getirdiÄŸini düÅŸünüyorum.

Teze elektronik ortamda ulaÅŸmak isteyenler için:

The Shaping Role of Retranslations in Turkey: The  Case of Robinson Crusoe

(A. Selin ERKUL, Dokuz Eylül Üniversitesi, Mütercim Tercümanlık Bölümü üyesidir.)

(1923 tarihli Åžükrü Kaya çevirisinin ön ve arka kapak resimleri, Aslı Ekmekçi’nin tezinin ekler kısmından alınmıştır.)