GDO: KONUNUN BELAGAT KISMI

Devletler genellikle büyük deÄŸiÅŸiklikleri halklarının hayatını büyük kargaÅŸalara sürükledikleri sırada yürürlüÄŸe sokarlar. 20. yüzyılın Dünya Savaşı’nı baÅŸlatan olayın bir Sırp milliyetçisinin Avusturya hükümdarını öldürmesi olduÄŸu yaygın bir halk bilgisi olsa da, aslında devletler bu savaÅŸa uzun bir süreçte, silah fabrikalarının üretimini artırarak, maden çıkartmaları hızlandırararak, siyasal çekiÅŸmelerini yoÄŸunlaÅŸtırarak hazırlanmıştır. Halkların bilgisiyle devletlerin planları örtüÅŸmez, ama birdenbire halk yeni bir ortamda yaÅŸarken bulur kendini. Kısacası: Türkiye’de bütün kamu birikiminin özelleÅŸtirilmesinin, mülk kanunlarının uluslararası piyasaya girecek ÅŸekilde özelleÅŸtirmelere uygun hale getirilmesinden sonra, doÄŸanın özelleÅŸtirilmesi, yeniden paylaÅŸtırılması aÅŸamasına gelindi. Uluslararası su konferansları, İMF toplantıları vb. bunun adımları. Ülkenin kamusal varlıklarının ardından doÄŸal varlıklarının yaÄŸmalanması da yürütülüyor.

Anadolu’da iÅŸsizliÄŸin yaygın olduÄŸu, tarımın çökertildiÄŸi medyanın ele alacağı konulardan deÄŸil – çünkü medya tarım finansıyla çalışmıyor, uluslararası ÅŸirketlerin ürünlerinin reklam geliri, varlıkların paylaşımına katılan ÅŸirketlerin talep ettiÄŸi haberlerin gelirleriyle yaşıyor. Medyada kopan derin kavgaların temel nedeninin medyaya sahip olan finans gruplarının, bilginin yönlendirilmesi-gizlenmesi yoluyla altın madeni paylaşımı, doÄŸalgaz, petrol vb. maddelerin çıkartma, taşıma izni vb. çıkarları elde etmek olduÄŸu da ÅŸaşırtıcı bir bilgi deÄŸil. Fakat tarım ağırlıklı bir ülke olan Türkiye’de medyada hiçbir ÅŸekilde tarımla ilgili haber yer almaması ÅŸaşırtıcı. Son yıllarda bir kerelik tohumlar, genetiÄŸiyle oynanmış tohumlar, tarıma verilmeyen krediler, tarım sektörünü bilinçli olarak çökertmek amacıyla yaptırılan yanlış ektirmeler vb. hiçbir ÅŸekilde medyada tartışma konusu olmuyor. Sanki medya uzaydan gelen göktaÅŸlarıyla besleniyor.

Etnik açılımlar, askeri politikanın dönüÅŸtürülmesi, dini zihniyetin her alana hakim olması – bütün bunların ötesinde, bütün bunlarla üzeri örtülen çok ağır bir felaket yaÅŸanıyor. Medyanın büyük kısmı hayatında hiçbir deÄŸiÅŸiklik yapmayacak, hiçbir ÅŸekilde karar alma hakkının ve olasılığının olmadığı tartışmalara sürüklüyor: orduyla hükümet arasındaki iktidar çekiÅŸmesi çalışan ve çalışamayan halk çoÄŸunluÄŸunun hiçbirinin hayatında en ufak deÄŸiÅŸikliÄŸe yol açmayacak olduÄŸu halde, gündem buna kilitleniyor. Ülkeyi kim yönetirse yönetsin ve hangi kurumda hangi zihniyet oturursa otursun, tarımın çökertilmesi, tarımda genetiÄŸiyle oynanmış tohumların kullanılması, daha ileri aÅŸamasında piyasaya, günlük hayata genetiÄŸiyle oynanmış gıdaların girmesi, her ÅŸeyin sonunun baÅŸlangıcı demek.

GDO: KONUNUN ASIL KISMI

Tarım ve KöyiÅŸleri Bakanlığı tarafından yeni çıkarılan “Genetik yapısı deÄŸiÅŸtirilmiÅŸ organizmalar ve ürünlerinin ithalatı, iÅŸlenmesi, ihracatı, kontrol ve denetimine dair yönetmelik,” özü itibariyle, GDO’ların serbestçe ithal edilmesini, neredeyse sıfır denetime tabii olmasını, herhangi bir sorun durumunda dağıtıcıların sorumlu olmasını ve gıdanın piyasadan toplatılmasını ve bir gıdanın GDO’lanıp GDO’lanmadığı konusunda bilginin gizlenmesini içeriyor. GDO’lar konusunda zaten (aydınından serserisine dek) bilgisiz olan bir topluma, 100 Temel Eser yönetmeliklerinin yaptığı etkinin aynısını yapıyor: gıdanın ithalini, çoÄŸaltılmasını denetimsiz bırakıyor, sorumluluÄŸu tüketiciye ve dağıtıcıya yıkıyor, doÄŸru bilginin yayılmasına engel oluyor. Yönetmelik GDO’un zararlı olduÄŸunu, belli oranın üzerinde riskli olduÄŸunu açıkça dile getiriyor, ama etiketlerde bu bilginin verilmesini ÅŸart koÅŸmuyor. Oysa GDO’ların üzerinde de tıpkı sigaralarda ÖLDÜRÜCÜDÜR yazdığı gibi ÖLDÜRÜCÜDÜR yazması gerekiyor – sigaranın kanser riskiyle GDO’unki arasında temel bir fark yok.

YönetmeliÄŸin 5. maddesinin 8. bendinde ÅŸöyle deniyor: “GDO’suz ürünlerin etiketinde ürünün GDO’suz olduÄŸuna dair ifadeler bulunamaz.”

Bunun Türkçeye çevirisi, “GDO’lu olmanın olumsuz ve GDO’suz olmanın olumlu bir özellik olarak gösterilmesi yasaktır” ÅŸeklinde yapılabilir. Fakat bu net olarak bir sansür demektir. GDO’lu olmanın ve GDO tüketmenin kıtlık, yoksulluk, çaresizlik dışında olumlu gösterilebilecek bir yanı var mı? Normal bir dünyada, yönetim, piyasada GDO’lu olan ve olmayan ürünlerin açık seçik birbirinden ayrılabilmesini saÄŸlayacak bir mekanizma geliÅŸtirmelidir. Ürün üzerinde GDO’lu de GDO’suz da yazsa, denetimden geçmiÅŸ olmalı ve kullanıcı güvenle bunu kullanabilmelidir.

Her koÅŸulda bu yönetmeliÄŸin özünde okunması gereken ÅŸey ÅŸudur: ithal edilecek GDO ürün ve maddelerin topluma dağıtılması ve kullandırılmasında en kritik nokta, üzerlerindeki ETİKETLERDİR. Ve bu ETİKETLER HEP ÇEVİRİ KONUSUDUR. Bütün ithal ürünlerin üzerinde, eÄŸer Türkçe özgün baskı yazı yoksa, bir çıkartma bulunur. Bunlardaki bilgiler kullanıcılar için hayati önem taşır. GDO kullanımında da bu etiketlerin hangi tercüme bürolarında, hangi çevirmenler tarafından çevrildiÄŸi, nasıl basıldığı, nasıl ürünlere yerleÅŸtirildiÄŸi önem taşır. ÇEVİRMENLER İTHAL GDO’LU ÜRÜNLERDEN HERKESTEN ÖNCE HABERDAR OLACAKTIR.

Bu durumda, toplumu uyarmak konusunda, kitle örgütlerinin, birlik ve derneklerin dışında, onlara öncülük etmek üzere, çevirmenlere temel bir sorumluluk düÅŸüyor. Bu tip metinlerle karşılaÅŸtıkları zaman, kendilerinden GDO ürünlerin içeriklerini ÇEVİRMELERİ ya da ÇEVİRMEMELERİ istendiÄŸi zaman ihbar mekanizmasını çalıştırmaları gerekiyor. İnternet sitelerinde yazabilir, mektup gruplarında uyarı yayınlayabilir, fısıltı yoluyla bilginin yayılmasını saÄŸlayabilirler. Hiç gibi görünen damlalar toplumsal bilince ırmak gibi katkıda bulunacaktır.

Yönetmelikte zararlı olduÄŸu açıkça kabul edilen orandaki GDO’ların sorumlularına verilecek cezalar da belirsiz, yetersiz görünüyor. Belirsiz bir süre sonra sonucu ortaya çıkacak olan zararı kimin, kimden, hangi kurumla tazmin edeceÄŸi belirsiz, olanaksız. Sonuçta ortaya çıkan tablo, bir kez daha Çernobil tablosu: ekranlarda çayda radyasyon yok diyerek çay içen yöneticiler.

Çevirmenler bu tür acil durumlarda toplumun dünyayla olan tek bağı olduklarını unutmamalı. Burada yaÅŸanacak olan olayları sonradan haber olarak çevirmemek için, önceden çevirmen sorumluluÄŸu mekanizmasını çalıştırmak gerekli. GDO yoluyla ülkenin bir deney sahası haline gelmesini önlemek için.

AÅŸağıdaki örneÄŸin GDO’larla doÄŸrudan bir iliÅŸkisi yok. Birkaç gün önce evimin kapısına bırakılmış bir deneme-test ürününün, bir koku kapsülünün ön yüzü ve arka yüzü. Bu basit örnekte, ön yüzde özgün metin, birçok maddenin listelenmesini içeriyor. Arka tarafta sadece maddenin yakıcı bir madde içerdiÄŸi ve ithalatçısı belirtilmiÅŸ. YönetmeliÄŸe göre GDO’lar da bu ÅŸekilde test edilebilir.