(Güncelleme: AÅŸağıdaki metinden kısa bir süre sonra, İdefix yetkilileri basın bildirisinde çevirmeni anmamanın bir hata olduÄŸunu ve bu aksaklığı düzeltme sürecinde olduklarını belirten bir açıklama gönderdiler.)

Türkiye’nin e-kitap piyasasına İdefix ya da Sabit Fikir, e-kitap ve e-kitap okuma aygıtlarının satışına baÅŸlayarak öncülük ediyor. Basında bir süredir duyurulan, fuarlarda tanıtımları yapılan bu giriÅŸimin ayrıntıları kısa bir süre önce kamuoyuna duyuruldu. İdefix ortalama 600 TL fiyatla iki kitap okuma aygıtında okunmak üzere, bir dizi yayıneviyle yayınlarının elektronik versiyonlarını okurların eriÅŸimine sunacak.

Fakat kamuoyuna duyuruda çarpıcı bir eksiklik var. Duyuruda tam olarak ÅŸöyle deniyor:

“Yayınevleriyle iÅŸbirliÄŸi içinde sürdürülen çalışmaların, cihazların Türkiye pazarına ve Türkçe’ye uyumlarının saÄŸlanmasının, yazar, yayınevi ve okurun haklarının korunması için gerekli altyapının tamamlanmasının ardından e-kitap dükkanımızı açıyoruz.”

Satışa sunduÄŸu ürünlerin büyük olasılıkla yüzde 90’ını, yabancı filmlerden yabancı kitaplara dek uzanan ÇEVİRİ ÜRÜNLER oluÅŸturduÄŸu, ürünlerin satış oranlarını önemli ölçüde bu ürünleri yaratan ÇEVİRMENLER saÄŸladığı halde, İdefix, “cihazların Türkçe’ye uyumlarının saÄŸlanması” diyerek tam bir çeviri-yerelleÅŸtirme olgusundan bahsettiÄŸi halde, hakları korunacak tüzel kiÅŸilikler olarak “yazar, yayınevi ve okuru” belirliyor. ÇEVİRMEN tüzel bir KİŞİLİK ya da varlık OLARAK ANILMIYOR.

Bu bir hata mı, yoksa olaÄŸan alışkanlıklardan biri mi? Buna karar vermek zor. Her koÅŸulda, hata, unutkanlık vb. sayılarak, metne eklenecek bir virgülle birlikte çevirmen ismi de eklenir, sorun halledilmiÅŸ gibi olur. Fakat, halledilmiÅŸ olur mu?

Çalıştığım ve e-kitap dükkanında yer alanlar listesinde görünen hiçbir yayınevinden bana e-kitap süreciyle ilgili bir bilgi gelmedi. Yayınevleriyle yaptığım sözleÅŸmelerin bir kısmında, eserlerin baÅŸka medyumlardaki yayını durumunda doÄŸacak haklarım belirtiliyor, bir kısmında bu hiç sözkonusu edilmiyor. Bu belki bir sorun oluÅŸturmayabilir, süreç ilerledikçe gerekli düzenlemeler ve takipler yapılabilir, fakat hal böyleyken, “hakların korunması için gerekli altyapının tamamlanması” neyi içermektedir? Çevirmen sözleÅŸmelerinin e-kitap yayıncılığı açısından uygun olup olmadığı denetlenmiÅŸ olabilir mi? Çevirmenlerin haklarının korunmasına özen göstermek adına sözgelimi Çevirmenler BirliÄŸi, Çevbir’e baÅŸvurulmuÅŸ, bu konuda bilgi alınmış olabilir mi?

Bu gibi konularda kaygılanmam çok da temelsiz sayılmaz. Bir süre önce, İdefix adına konuyla ilgili olarak basına yapılan açıklamalardaki bir ifadeye takılarak, ayrıntılı bilgi edinmek istedim. 13 Åžubat 2010 günü, Bora Ekmekçi’nin Sabah gazetesine yaptığı açıklamada takıldığım ifade ÅŸuydu:

“İki büyük yayınevi dışında, bütün yayınevleriyle anlaÅŸmalar yaptık. Önemli yayınevlerinin klasik çevirilerini korsan yöntemlerle çalan ve çok ucuza satan yayıncılarla çalışmayacağız. Mart ayında 6 bin kitap, elektronik formatta okunmaya hazır olacak.” (“Türkçe e-kitaplar avucumuzda“)

Klasik eser çevirileri yaptığım için, Çeviribilim dergisinde de birçok kez konu ve afiÅŸe ettiÄŸimiz intihal-çalıntı çevirilerle nasıl mücadele edeceklerini, çalıntı çeviriyi nasıl saptayacaklarını ve nasıl engelleyeceklerini öÄŸrenmek için, Åžubat 2010 sonunda, İdefix’e kendi sitesi üzerinden, saptayabildiÄŸim e-mektup adresleri üzerinden, Sabit Fikir adlı internet dergisi üzerinden, bunu nasıl gerçekleÅŸtireceklerini  öÄŸrenmek üzere ÅŸu soruları içeren ÅŸu mektubu gönderdim:

“Acaba klasik çevirileri çalan yayınevlerini saptamak için nasıl bir yönteme baÅŸvuruyorsunuz? Bu tip çevirmen ve yayınevlerini saptadığınızda bilgiyi kamuoyuyla paylaÅŸacak mısınız? İdefix’in internet sitesinde bu tip kitapların satılmasını engelleyebiliyor musunuz, bunun için nasıl bir yöntem ve ilkeler bütünü belirlediniz?

Klasik eser çevirileri de yapan bir çevirmen olarak beni ve dergimizi aydınlatabilirseniz, çok sevineceÄŸim. Aslında bu konuya sizin bakış açınızı yansıtan bir yazı ya da söyleÅŸiye dergide yer verebilirsek, çok daha yararlı olacaktır.”

Herhalde ya mektuplar yolda kayboldu, ya da çevirmen gibi onlar da görünmez oldular; mektuplara bir yanıt alamadım. Åžimdi, bir buçuk ay kadar sonra, İdefix’in giriÅŸimiyle ilgili duyurusunda bu sorulara yeni sorular eklendi. İdefix e-kitap piyasasının ilk giriÅŸimcilerinden olarak önemli bir adım atıyor. Yakında Ipad benzeri aygıt ve baÄŸlantılı uygulamaların da rekabet alanına girmesiyle hareketlenebilecek bir piyasada baÅŸarılı olması, internetten kitap dağıtımının artırdığı satışlardan yararlanan çevirmenleri elbette sevindirecektir. Fakat baÅŸlangıç tanımlarında ve bakış açısında çeviri boyutunun eksik olması, eser sahibi olarak çevirmenlerin isimlerinin açık seçik anılmaması, haklarının özellikle de en denetimsiz alan olan klasik eser çevirileri alanında nasıl korunacağının açıklanmamış olması İdefix’in güzel giriÅŸiminin eksik yönleri olduÄŸunu düÅŸündürüyor. Uygulama sürecinde bu eksiklerin giderileceÄŸini umut ediyorum. Sorular hâlâ yanıt bekliyor.