İstanbul, Kadıköy, 10 Kasım, saat 9’u 5 geçiyor. Bir ara sokakta, kaldırımın ortasında durmuÅŸ, göÄŸe bakıyorum. Siren çalıyor. Sokakta duran, camdan dışarı bakan, yürüyen birkaç kiÅŸi. Arkamdan birileri geliyor, iki yanımdan önüme geçiyorlar. Åžaka gibi bir hacıyağı kokusu yayılıyor ortalığa. Sağımdan geçen cübbeli ihtiyar başını çevirip yüzüme gülüyor, ben de gülerek karşılık veriyorum, solumdan geçen delikanlıyla gülüÅŸerek yürüyüp gidiyorlar. İkisinin de başında basık sarıklar. Siren devam ediyor, gök masmavi, hava aydınlık. Az önce bir adliye binasından çıkmışım: memur masalarında bolca iki gazete görmüÅŸüm, Bugün ve Taraf. Mıknatıslı bayrak hediye eden Bugün‘de askerlerin okullarda ajanlık yaptığını öne süren bir haber vardı manÅŸette, Taraf‘ın kapağında 10 Kasım’la ilgili tek satır yok, 11 Kasım’da bile olmayacak.
Åžimdi, 16 Kasım – bayramın ilk günü. Saat 7’yi 30 geçe ezan okunuyor, bayram namazı saat 7’yi 36 geçe. Bizim çocuk genelde ezan sonrasında uyandığı için uyanığım, aklıma altı gün önce yanımdan gülerek geçenler geliyor. Ne yapıyorlar? Saygı duruÅŸuyla namazın yakın biçimler olduÄŸunu, insanın deÄŸer verdiÄŸi inançlarına baÄŸlılığını göstermesinin biçimlerine gülmenin yersiz olduÄŸunu düÅŸünecekler mi? Yoksa böyle bir düÅŸünceyi Atatürk’ü ilahlaÅŸtırmak sayma gibi bir bayağılığa mı düÅŸecekler? Namaz sonrasında kurban kesmeye, kestirmeye mi gidiyorlar? Asırlar önce olduÄŸu rivayet edilen bir olayın anısına, oÄŸlunun yerine bir koç kurban eden bir babanın anısına uyarak kurban edilen hayvanlardan biri de onlara mı ait olacak? Gülecekler mi hayvan kesilirken, ya da bu yaptıklarına gülen birini hoÅŸ görecekler mi? Tuhaf, ama karşılaÅŸtırmayı sürdürmek mümkün: 10 Kasım’da, kurban edilmek üzere olan bir ülkenin kurtuluÅŸ savaşının kahramanlarından biri, hepsini temsil ettiÄŸi varsayılan biri anılırken, Kurban Bayramı’nda bir insanın kurban edilmekten kurtulması anılıyor bir bakıma. Ve karşılaÅŸtırmayı daha karmaşık bir ÅŸekilde kırmak da mümkün: kurban edilmek üzere olan oÄŸul ya da halkın uysallığıyla, koyunlar, kuzular arasında kurulan benzerlikler insan topluluklarının animist deÄŸer yargılarının sürekliliÄŸine iÅŸaret ediyor.
Fakat aslında kurban, Türkiye’de yeni bir biçime sahip uzun bir zamandır: birer kuzuymuÅŸ gibi kız çocuklarının elinden tutup okula götüren babalar var – baÅŸlarını örterek bırakıyorlar okula. DoÄŸuÅŸtan gelen o saçların, o beden hatlarının dünyada görünmemesi gerektiÄŸine inanıyorlar. Aynı okulda, doÄŸuÅŸtan gelen uzuvları kesilmiÅŸ erkek çocukları var. İnsan, kendi soyunu ve bütün diÄŸer canlı türlerini yeniden ÅŸekillendiren bir canlı türü. BaÅŸka hiçbir canlı türünde bu yok, bütün diÄŸer canlılar doÄŸanın içinde ortaya çıktıkları gibi var oluyor, baÅŸka canlı türlerini yeniden ÅŸekillendirmiyorlar. İnsan, bir tarlayı sürdürmek için boyunduruk takıyor öküzlere, üzerine binmek için koÅŸum takımı takıyor atlara, evde besleyebilmek için ayaklarını kesip boyunu kısaltıyor köpeklerin. Sünnet için sıhhi olması gibi bir açıklama getiren insanın, baÅŸörtüsü için getirdiÄŸi açıklamayı anlayamıyorum. EÄŸer kadınların göze görünmesi toplumu bozuyorsa, topluma herhangi bir ÅŸekilde çıkmamaları gerekmez mi? Uzun ve zorlu bir tartışma konusu.
Fakat her koÅŸulda bütün insanlık tarihinin, insanın evrim tarihinin belki de en önemli olaylarından biri asıl ÅŸu: İnsan, çocuk yapıp yapmamaya karar verebilecek ya da en azından bu kararı belli ölçülerde denetleyebilecek bir duruma geldi. Dahası, kadın ve erkek kendi özgür kararlarını alarak ortak bir karara çevirebiliyorlar. Çocuk sayısı bildiren baskıcı yönetimlerin ve özensiz ya da sevgisiz cinselliÄŸin dışına çıkarak, hatta genetik hastalıkları önlemek üzere genetik ön müdahaleler yapma olanaklarını kullanarak, kendi soyunu sürdürme sürecini de ÅŸekillendiriyor insan. İyisiyle kötüsüyle, bugünkü gerçek bu. Bu yüzden, kurbanın bambaÅŸka bir biçime bürüneceÄŸi, babaların kız çocuklarına toplumdışı bir canlı gibi davranmayacağı bir geleceÄŸi hayal etmenin önünde de bir engel yok.
Åžimdi, iyi bayramlar.
Bu yazının çeviriyle asıl ilgisi: 10 Kasım’da adliyeye uÄŸramamın sebebi, internet üzerinde yayın yapan Çeviribilim dergisinin matbu versiyonunu da hazırlamak üzere baÅŸvuruda bulunmaktı. Bununla ilgili ayrıntıları daha sonra yazacağım: 10 Kasım derginin resmi doÄŸumgünü oldu bir bakıma. Bu arada, Taraf ve Bugün gazeteleri bugün ne yaptı diye merak edilebilir belki. 16 Kasım’da Bugün gazetesi manÅŸet üstünde aÅŸağıdaki resimle kutladı bayramı, Taraf aÅŸağıdaki boÄŸa haberini yayımlamakla yetindi. Çekingen bir Kurban Bayramı eleÅŸtirisi mi?


