Birgün gazetesi Wikileaks çevirmenlerinden Altan Tanrıverdi’yle söyleÅŸi yaptı. Tanrıverdi, söyleÅŸide Wikileaks’i keÅŸfetme, izleme ve ona katkıda bulunma sürecini anlatıyor.

>>>> ‘Friendfeed.com/wikileakstr’ ve ‘friendfeed.com/sizintilar’ grupları nasıl kuruldu? Belgeler gündeme düÅŸmeden önce de aklınızda böyle bir çalışma var mıydı? Sizden bu sürecin ayrıntılarını öÄŸrenebilir miyiz?

WikiLeaks’in varlığını farketmem oldukça garip bir tesadüfe dayanır. 2007’de, The Whistleblowers adlı bir diziyi Internet üzerinde araÅŸtırırken, BBC üzerinde wikileaks.org ile ilgili bir habere denk geldim. Haberde, kendilerini Wikipedia’nın sansür edilemez versiyonu olarak lanse eden bu siteyi o zamandan beri takip etmekteyim.

ABD elçiliklerinin gizli belgelerinin yayınlanacağını öÄŸrendikten sonra ilk tepkim, siteyi ve Twitter hesaplarını sürekli kontrol etmek oldu. Twitter hesabında ‘sigorta’ olarak dosyaların ÅŸifrelenerek thepiratebay.org adresine konulduÄŸunu görene kadar aklımda çeviri ile ilgili bir plan yoktu. Telgrafların çok önemli bilgiler içerdiÄŸini düÅŸünmeme neden olan bu olaydan sonra ‘friendfeed.com/wikileakstr’ grubunu kurarak FriendFeed baÄŸlantılarımı çeviri konusunda katkı saÄŸlamak için davet ettim. O sırada belgeler henüz yayına konulmamıştı. Bekleme sürecinde grup üyeleri ÅŸifrelenmiÅŸ dosyayı indirme konusunda organize oldu ve gerektiÄŸinde dosyanın nasıl açılabileceÄŸi konusunda bilgilendirildi. Yüzlerce üye gruba katıldı. Kısacası biz hazırdık.

>>>> OluÅŸturduÄŸunuz bu gruplarda çevirilere yardımcı olan kaç kiÅŸi var? Çevirilerin saÄŸlıklı ve doÄŸru bir ÅŸekilde iletilmesi için nasıl bir sistem oluÅŸturdunuz?

Bu konuda tam bir sayı verebilirim. Åžu ana kadar mevcut 1.621 üyenin 148’si mevcut telgrafları tam veya özet olarak çevirerek gruba ekledi. Telgrafların yayınlanması ile birlikte grupta bir kaos ortamı oluÅŸmaya baÅŸladı ve bunu bir düzene sokma imkânı bulamadık. Kullanıcılar sürekli olarak yaptıkları çevirileri ekledi ve bu çeviriler altında fikir alışveriÅŸleri gerçekleÅŸmeye baÅŸladı. Akışı izlemek bir süre için imkânsız hale geldi. İlk olarak moderatörler sayesinde grupta çevirilerin öne çıkmasını engelleyen mesajları engellemeye baÅŸladık. Daha sonra ‘friendfeed.com/sizintilar’ grubunu oluÅŸturarak, telgrafları ID numaralarına göre organize etmeye ve geçici olarak eklenen çevirileri, en uygun çevirileri bulduktan ve inceledikten sonra eskileri ile deÄŸiÅŸtirmeye baÅŸladık. Åžu an rahatlıkla ‘friendfeed.com/sizintilar’ grubu telgraf çevirileri konusunda en iyi kaynak oldu diyebilirim.

>>>> WikiLeaks belgelerinin yayınlanmaya baÅŸladığı gece, ana akım medyaya ait internet sitelerinde belgeler birkaç paragraflık haberlere konu olurken, sizin oluÅŸturduÄŸunuz grupta Türkiye ile ilgili belgelerin önemli bir kısmı (ana hatlarıyla da olsa) çevrilmiÅŸ, açığa çıkarılmıştı. Sizce o gece ‘yurttaÅŸ gazeteceliÄŸi’ ana akım medyayı nasıl solladı?
İlk olarak uzun zamandır FriendFeed ile yatıp kalkan bir topluluÄŸa sahibiz. FriendFeed, diÄŸer sosyal aÄŸlara nazaran daha sıkı bir iletiÅŸim imkânı sunuyor. Bu platformun bize saÄŸladığı imkânları ve bilgiye en hızlı biçimde ulaÅŸma isteÄŸimizi sonuna kadar kullanabildik. Organize olmamız ve çeviri için hazırlıkları tamamlamamız çok kısa bir sürede gerçekleÅŸti. Spontane bir ÅŸekilde de olsa çeviriler paylaşılmış ve telgrafların ana hatları çevrilmiÅŸti. Bu sırada yeni bir telgrafın eklenip eklenmediÄŸini otomatik olarak kontrol eden bir uygulama geliÅŸtirdim. DDoS saldırılarına uÄŸramadığı zamanlarda her dakika siteyi kontrol eden bu uygulama ile telgraflardan herkesten önce haberdar olma fırsatı buluyoruz. Eklenen telgraflar birkaç dakika içerisinde ‘friendfeed.com/sizintilar’ grubuna link olarak eklenmiÅŸ oluyor. Yeni telgrafları da hızlıca gözden geçirerek özet çevirisini ekliyorum, böylece yayınlanmasını takip eden 10 dakika içerisinde grubu takip edenler telgraf hakkında bilgiye sahip oluyor. Genelde ana akım medyadan en az 1.5, en çok 6 saat önce telgrafları yayınlamış oluyoruz.

>>>> İnternet üzerinde farklı platformlarda örgütlenerek, bu belgelerin çeviri ve paylaşımına katkıda bulunan insanlar olmasaydı, sizce ana akım medya bu belgelerin açıklanmasında nereye kadar gidebilirdi? ‘YurttaÅŸ gazeteciliÄŸi’ gündemin belirlenmesinde rol oynadı mı?
Buna, oluÅŸturduÄŸumuz grubu iÅŸaret ederek “evet” demek çok iddialı ve büyük ihtimalle yanlış bir cevap olacaktır. Buradaki ‘yurttaÅŸ gazeteciliÄŸini’ WikiLeaks’in yaptığını ve bizim de bunu yaygınlaÅŸtırmak ve bilgiye ulaşılmasını hızlandırmak için onlara yardım ettiÄŸimizi varsayıyorum. Artık ‘sansür edilemez’ ÅŸekilde dünya çapında yayılan belgelerin ana akım medya tarafından görmezden gelinmesi mümkün gözükmüyor. Buradaki asıl soru bunu ne ÅŸekilde sunacaklarıdır. Telgrafların tek kalemden çıkmaması, birbiri ile tam olarak zıt görüÅŸlerin yer alması, bazı telgraflarda diplomatların yorumlarının oldukça etkili olması ana akım medyaya temsil ettikleri görüÅŸler ışığında dezenformasyon imkânı tanıyor. ÖrneÄŸin Tayyip ErdoÄŸan’ın çok çalışkan bir siyasetçi olduÄŸunu belirten telgrafı kullanırken, İsviçre’de 8 banka hesabı olduÄŸunu öne süren telgrafı göz ardı edebilirsiniz. Bunu bizim yaptığımız çeviri girdilerinde de görebilirsiniz. FriendFeed kullanıcıları, dünya görüÅŸlerine uygun çevirileri beÄŸenirken diÄŸerlerini görmezden gelebiliyor. Bizim ana akım medyadan en önemli farkımız ise içeriÄŸi ne olursa olsun bir telgrafın çevirisi eklendiÄŸinde ana sayfada manÅŸet olduÄŸu gerçeÄŸidir.

>>>>Belgeleri dilimize çevirerek yayınlarken herhangi bir oto-kontrol ve veya oto-sansüre ihtiyaç duydunuz mu? Yayın politikanız neydi?
Mevcut içeriÄŸi en doÄŸru ÅŸekilde ve eksiksiz olarak aktarabilmek için eski çevirilere sık sık geri dönüÅŸler yaparak kontrol ediyoruz. Bilgilerin, bize göre önemsiz olsa dahi, tüm ilgili içeriÄŸini eklemeye çalışıyoruz. Bizim açımızdan bilgi üzerinde yönlendirmeye neden olabilecek herhangi bir deÄŸiÅŸiklik, düzeltme, görmezden gelme söz konusu olamaz. (SöyleÅŸinin tamamı için bkz. Birgün, 5 Aralık 2010)

Test Sorusu:

Bu çeviri giriÅŸimini haber ajansı çevirileriyle karşılaÅŸtırmak bir sonuç verir mi? ÖrneÄŸin Anadolu Ajansı’nın “İmparatorluk Geri Geliyor” baÅŸlığıyla bütün medyaya aktarılan, “The Empire Strikes Back” adlı makaleden yapılmış, çevirmeni anonim olan haberi bir wikiçeviri saymak mümkün mü? Turistik tanıtım yazısını çeviri yoluyla politik bir yazıya dönüÅŸtürmek hangi çeviri türünün özelliÄŸi?