Mısır’da yaÅŸananlar Türkiye’de genellikle “devrim” diye anılıyor. Žižek, Guardian‘da yayımlanan Mısır yorumlarında “devrim” adını tam olarak anmadan, “devrimci ruh”tan, “isyan” ve “ayaklanmadan” bahsediyor.

Žižek’in kendisinden aldığımız 1 Åžubat tarihli yorum metni, Guardian‘da yayımlanandan küçük farklar içeriyordu (bkz. “Yeryüzünde Kaos Var – İşler Yolunda”, Sabit Fikir). 10 Åžubat tarihli metnin giriÅŸinde de Guardian‘da yer almayan bir Kant hatırlatması var.

Žižek’in yorumunu Özdemir İnce’nin yorumuyla karşılaÅŸtırmakta yarar var. Zizek, ayaklanmaya katılan insanların yaÅŸadığı coÅŸkunun olasılıklarına dikkat çekerken, ufuktaki müzakere süreci için uyarıyor. İnce,  Graham Fuller çevirilerinin zamanlamasına, BOP’a ve Müslüman KardeÅŸler’e verilen role dikkat çekiyor. AÅŸağıda Žižek’in kendisinden alınan metnin çevirisine ve İnce’nin Hürriyet’te yayımlanan yorumuna yer veriyoruz.

Mısır: Ufuktaki müzakereler çok önemli

Slavoj Žižek

Immanuel Kant 1790’ların ortasında yazılmış olan Fakültelerin Çatışması‘nda [Der Streit der Fakultäten], basit ama zor bir soruyu ele alır: tarihte doÄŸru bir ilerleme var mıdır? (Sadece maddi geliÅŸmeyi deÄŸil, özgürlük açısından etik ilerlemeyi kastediyordu.) Kant sonuçta o günkü tarihin karışık olduÄŸuna ve açık bir kanıt sunmadığına karar vermiÅŸti: bir de beklenmedik bir demokrasi ve refahın yanısıra holokost ve gulag da getiren XX. yüzyılı düÅŸünün.. Fakat Kant yine de, ilerleme kanıtlanamasa bile, ilerlemenin olası olduÄŸunu belirten göstergeleri ayırt edebileceÄŸimiz sonucuna vardı. Fransız Devrimi’ni özgürlük olasılığını gösteren bu tür bir gösterge olarak yorumladı: daha önceden düÅŸünülemeyen ÅŸey olmuÅŸtu, bütün bir halk korkusuzca özgürlük ve eÅŸitliklerini savunuyordu. Kant’a göre, Paris sokaklarında yaÅŸanan – genellikle kanlı – gerçeklikten daha da önemli olan ÅŸey, Fransa’daki olayların Avrupa’nın dört bir yanındaki (hatta Haiti’deki!) duygudaÅŸ gözlemcilerin gözünde yarattığı coÅŸkuydu:

“Zengin bir ruha sahip olan bir halkın yaptığı bu Devrim baÅŸarılı da olabilir, baÅŸarısız da, hatta acı ve katliamı artırabilir, ama yine de onu izleyen (onun içine katılmamış olan) herkesin gönlünde, coÅŸkuya yakın olan ve ifade edilmesi bile tehlike getireceÄŸi için, sadece insan ırkında var olan ahlaki bir tavrın yol açmış olabileceÄŸi arzular adına bir taraf tutmaya yol açmaktadır.”

Bu sözler yaÅŸanmakta olan Mısır ayaklanmasına mükemmel bir ÅŸekilde oturmuyor mu? Fransız Devrimi Kant’a göre signum rememorativum, demonstrativum, prognosticum üçlemesi çerçevesinde tarihin bir göstergesiydi. Mısır ayaklanması da otorite ve baskının uzun geçmiÅŸinin ve onu ortadan kaldırma mücadelesine ait anıların yankılandığı bir göstergedir; artık bir deÄŸiÅŸim olasılığını kanıtlayan bir olaydır; gelecekteki baÅŸarılar için bir umuttur. KuÅŸkularımız, korku ve uzlaÅŸmalarımız ne olursa olsun, o coÅŸku anında, hepimiz özgürdük ve insanlığın evrensel özgürlüÄŸüne katılıyorduk. Hatta kaygı içindeki birçok ilericinin kapalı kapılar arkasında sergilediÄŸi bütün kuÅŸkular da yanlış çıkmıştı.

[pullquote]Mısır’daki olayların “mucizevi” doÄŸasını not etmek gerekir: çok az kimsenin beklediÄŸi bir ÅŸey, uzmanların görüÅŸlerini çiÄŸneyerek oldu, sanki ayaklanma basitçe sosyal sebeplerin deÄŸil de, yabancı bir etkenin, Platoncu bir ÅŸekilde, ebedi özgürlük, adalet ve saygınlık İdeası diyebileceÄŸimiz bir ÅŸeyin tarihe müdahalesinin bir sonucuymuÅŸ gibi oldu.[/pullquote]

Birincisi, her koÅŸulda Mısır’daki olayların “mucizevi” doÄŸasını not etmek gerekir: çok az kimsenin beklediÄŸi bir ÅŸey, uzmanların görüÅŸlerini çiÄŸneyerek oldu, sanki ayaklanma basitçe sosyal sebeplerin deÄŸil de, yabancı bir etkenin, Platoncu bir ÅŸekilde, ebedi özgürlük, adalet ve saygınlık İdeası diyebileceÄŸimiz bir ÅŸeyin tarihe müdahalesinin bir sonucuymuÅŸ gibi oldu.

İkincisi, ayaklanma evrenseldi: dünyanın dört bir yanındaki hepimiz için, Mısır toplumunun kendine özgü özelliklerinin kültürel bir analizini yapmaya gerek duymadan ayaklanmayla özdeÅŸleÅŸmek, onun ne olduÄŸunu tanımak mümkün oldu. İran’daki Humeyni devriminin tersine (orada Solcu çerçevenin hakim olan İslamcı çerçeveye kendi mesajını gizlice sokması gerekmiÅŸti), burada, çerçeve açık bir ÅŸekilde evrensel seküler bir özgürlük ve adalet çaÄŸrısı oldu, o yüzden Müslüman KardeÅŸler bu seküler talepler dilini benimsemek zorunda kaldı. En yüce moment Tahriri Meydanı’nda Müslümanlarla Kıptiler birlikte ibadet ettiÄŸi, “Biz Biriz!” diye ilahi söylediÄŸi ve böylece sekter din ÅŸiddetine en iyi yanıtı verdiÄŸi zaman yaÅŸandı. Bu kez çokkültürlülüÄŸü evrensel özgürlük ve demokrasi deÄŸerleri açısından eleÅŸtiren o neoconlar kendi doÄŸruluk vakitleriyle karşı karşıya kaldılar: evrensel özgürlük ve demokrasi mi istiyorsunuz? Mısır’daki halkın talep ettiÄŸi bu, o zaman neden bu kadar rahatsızsınız? Mısır’daki protestocular özgürlük ve saygınlıkla birlikte sosyal ve ekonomik adaletten de bahsediyor, sadece piyasa özgürlüÄŸü istemiyor diye mi?

Üçüncüsü, protestocuların ÅŸiddeti tümüyle simgeseldi, radikal ve kolektif bir sivil itaatsizlik eylemiydi: devlet otoritesini askıya aldılar – bu sadece bir iç özgürleÅŸme deÄŸil, servitude volontaire [gönüllü kölelik] zincirlerini kırmaya yönelik bir sosyal eylem oldu. Fiziksel ÅŸiddeti Tahriri Meydanı’na atlarla ve develerle girip protestocuları döven o kiralık Mübarek eÅŸkiyaları göstermiÅŸti; protestocuların çoÄŸu sadece kendini savundu.

Dördüncüsü, mücadeleci oldukları halde, protestocuların mesajı öldürmek deÄŸildi. Mübarek’ten talep edilen ÅŸey gitmesi, mevkisini ve ülkesini bırakması ve böylece Mısır’da özgürlüÄŸe, kimsenin dışında bırakılmayacağı bir özgürlüÄŸe yer açmasıydı – protestocuların orduya ve hatta nefret edilen polise söyledikleri ÅŸey “Geberin!” deÄŸil, “Bizler kardeÅŸiz! Katılın bize!” oldu. Bu son özellik özgürlükçü gösteriyi SaÄŸcı popülist bir gösteriden açık seçik bir ÅŸekilde ayırmaktadır: SaÄŸcı seferberlik Halkın organik birliÄŸini ilan etse de, bu birliÄŸi belli bir düÅŸmanı (Yahudileri, hainleri..) yok etme çaÄŸrısıyla destekler.

Peki ÅŸimdi neredeyiz? Otoriter bir yönetim son krizine doÄŸru ilerlerken, kural olarak iki adımda çözülür. Asıl çöküÅŸünden önce, gizemli bir kopuÅŸ gerçekleÅŸir: birdenbire halk oyunun bittiÄŸini anlar, artık korku duymamaya baÅŸlar. Sadece yönetim yasallığını kaybetmekle kalmaz, onun iktidar kullanımı da iktidarsız bir panik tepkisi olarak algılanır. Çizgifilmlerdeki klasik sahneyi hepimiz biliyoruz: kedi bir uçuruma varır, ama yürümeye devam eder, artık ayaklarının altında toprak olmaması olgusuna aldırmaz; ancak aÅŸağıya bakıp da uçurumu gördüÄŸü zaman düÅŸmeye baÅŸlar. Otoriteyi kaybettiÄŸi zaman, yönetim uçurumun tepesindeki bir kedi gibidir: düÅŸmesi için, ona aÅŸağıya bakmasını hatırlatmak yeter…

Humeyni devriminin klasikleÅŸmiÅŸ bir deÄŸerlendirmesi olan Åžahların Åžahı adlı kitabında Ryszard Kapuscinski, bu hassas kopuÅŸ vaktini saptıyordu: Tahran’da bir kavÅŸakta, bir gösterici tekbaşına durmaktadır, polisin teki ona oradan gitmesini söyleyince bunu reddeder ve utanca kapılan polis oradan uzaklaşır; birkaç saat içinde bütün Tahran bu olayı öÄŸrenir ve sokak kavgaları haftalardır devam ettiÄŸi halde, oyunun artık sona ermiÅŸ olduÄŸunu herkes anlar. Mısır’da da buna benzer bir ÅŸey mi oluyor ÅŸimdi? Birkaç gün boyunca, oyun bitmiÅŸ gibi görünüyordu ve Mübarek zaten hikayedeki kedi gibiydi. Fakat son birkaç günde olup bitenler devrimi kapıp kaçırmak için yapılan iyi planlanmış bir operasyon gibi görünüyor. Bu operasyon da nefes kesici bir edepsizliÄŸe sahip: yeni baÅŸkan yardımcısı seçilen Ömer Süleyman zaten kitlesel iÅŸkencelerden ÅŸahsen sorumlu olan gizli polisin eski ÅŸefiydi – demokrasiye geçiÅŸi saÄŸlayacak olan yönetimin “insan yüzü” bu mu yani? Mısır’da sürüp giden bu uzun sabır mücadelesi bir vizyon çatışması deÄŸil, özgürlük iradesini ezmek için olası her yolu – terör, yiyecek kıtlığı, basit yorgunluk, maaÅŸ yükseltme ÅŸeklinde rüÅŸvet – kullanarak iktidara tutunan bir kör ile bir özgürlük vizyonu arasında yaÅŸanan bir çatışma.

[pullquote]Kahire ve İskenderiye’deki kalabalıklar taleplerinin hükümet tarafından tanınmasını istemiyorlar, bizzat hükümetin yasallığını reddediyorlar. Sadece onların görüÅŸlerini dinleyecek yeni bir hükümet istemiyorlar, bütün devleti yeniden ÅŸekillendirmek istiyorlar. Bir görüÅŸleri yok, Mısır’da aslolan onlar. [/pullquote]

BaÅŸkan Obama ayaklanmayı hükümetin kabul etmesi gereken, yasal bir görüÅŸ ifadesi olarak selamladığında, tam bir ÅŸaÅŸkınlık yaÅŸandı: Kahire ve İskenderiye’deki kalabalıklar taleplerinin hükümet tarafından tanınmasını istemiyorlar, bizzat hükümetin yasallığını reddediyorlar. Mübarek yönetimiyle diyaloga girmek istemiyorlar, Mübarek’in gitmesini istiyorlar. Sadece onların görüÅŸlerini dinleyecek yeni bir hükümet istemiyorlar, bütün devleti yeniden ÅŸekillendirmek istiyorlar. Bir görüÅŸleri yok, Mısır’da aslolan onlar. Mübarek bunu Obama’dan çok daha iyi anlıyor: burada uzlaÅŸmaya yer yok, 1980’lerin sonunda Komünist rejimlerde de yoktu. Ya Mübarek’in bütün iktidar yapısı devrilir, ya da ayaklanma saptırılmış ve ihanet edilmiÅŸ olur.

Peki ya eÄŸer Mübarek düÅŸtükten sonra gelen yeni hükümetin İsrail’e karşı düÅŸman olacağı korkusu? EÄŸer yeni hükümet gururla özgürlüÄŸünün tadını çıkartan bir halkın ifadesi olacaksa, o zaman korkacak bir ÅŸey yok: anti-Semitizm sadece umutsuzluk ve baskı koÅŸullarında büyüyebilir. Süregiden isyan bu yüzden anti-Semitizmi güçsüzleÅŸtirmek için eÅŸsiz bir fırsat saÄŸlıyor – eÄŸer İsrail kendi halklarının nefret ettiÄŸi Arap tiranlara güvenmekten vazgeçerse. Mısır’ın bir bölgesinden gelen bir CNN haberi hükümetin orada protestocuların ve yabancı gazetecilerin Yahudiler tarafından, Mısır’ı güçsüzleÅŸtirmek üzere gönderildiÄŸine dair söylentiler yaydığını gösterdi – Mübarek’in Yahudi dostluÄŸu da buraya kadarmış…

Bu durumun en acımasız ironilerinden biri de Batının geçiÅŸin “hukuki” bir ÅŸekilde yürütülmesi için kaygılanması – sanki Mısır’da ÅŸimdiye dek hukuk yönetimi varmış gibi! Uzun yıllardır Mısır’ın Mübarek yönetiminin dayattığı bir sürekli olaÄŸanüstü hal içinde olduÄŸunu hemen unuttuk mu? Hukuk yönetimi Mübarek’in askıda tuttuÄŸu bir yönetimdi, bütün ülkeyi politik hareketsizlik halinde tutmuÅŸ, gerçek politik yaÅŸamı boÄŸmuÅŸtu, bu yüzden Kahire sokaklarındaki birçok insanın kendilerini hayatlarında ilk kez yaÅŸadığını hissettiÄŸini söylemesi çok anlamlı. Bu “yaÅŸadığını hissetme” duygusunun ufuktaki müzakerelerin sinik Realpolitik‘inin içinde boÄŸulmaması çok önemli.

Çeviren: Sabri Gürses. Not: Žižek’ten, Mübarek yönetimden çekildiÄŸi sırada, 11 Åžubat 2011 günü alınan metin, Guardian, 10 Åžubat versiyonundan, ve dolayısıyla bu kaynaktan yapılan Kumru BaÅŸer çevirisinden, ilk iki paragrafı ve göstericilerin piyasa özgürlüÄŸü istemedikleri vurgusuyla farklı. Metin baÅŸlıksız olduÄŸu için, baÅŸlığı ben koydum.
***

BOP Hâlâ Masadaymış

Özdemir İnce

Bizdeki irtica ve emperyalizmin, Mısır ve Tahrir Meydanı üzerinden giderek, tek amacı var: Türkiye’de AKP iktidarının ılımlı İslam politika ve rejimini meÅŸrulaÅŸtırmak, saÄŸlamlaÅŸtırmak; türlü fitne, fesat ve desise ile bu rejimi yüzde 42’ye kabul ettirmek.

AKP iktidarının (sözde) ılımlı İslam takımının teknik direktörü, CIA’nın eski Türkiye sorumlusu ve CIA’nın eski baÅŸkan yardımcısı Graham E. Fuller neden ÅŸu günler ülkemizde gündemde? “İslamsız Dünya” adlı kitabının Tahrir Meydanı günlerinde yayınlanmış olması basit bir rastlantı mı, yoksa Ilımlı İslam fitne ve fesadının oluÅŸturucu bir parçası mı? Şenay Yıldız’ın Graham E. Fuller ile yaptığı söyleÅŸinin AkÅŸam Gazetesi’nde (7-8 Åžubat 2011) yayınlanması planlı mı, reyting kaygısı ile mi, yoksa naif bir rastlantı mı?

[pullquote]AKP iktidarının (sözde) ılımlı İslam takımının teknik direktörü, CIA’nın eski Türkiye sorumlusu ve CIA’nın eski baÅŸkan yardımcısı Graham E. Fuller neden ÅŸu günler ülkemizde gündemde?[/pullquote]

Graham E. Fuller’e göre: OrtadoÄŸu’da Türkiye’nin liderliÄŸinde yeni bir çaÄŸ baÅŸlamış; ABD’nin 21’inci yüzyılın Amerikan yüzyılı olacağı hayali çökmüÅŸ; aralarında Türkiye’nin de olduÄŸu baÅŸka aktörler sahneye çıkmış! CIA’nın, Beyaz Saray’ın, Pentagon’un izni olmadan bunları söylemeye kim cesaret edebilir? Ve gözdağı veriyor: “BOP, bir Amerikan ideali ve hâlâ masada duruyor!” Tahrir Meydanı’ndan, BOP mu, yoksa demokrasi mi çıkacak?

Bu ideale göre BOP bölgesinde Ilımlı İslam egemen olacak. Bu programın gerçekleÅŸmesi için, Türkiye’de Kemalist laik zihniyetin (idealin) mutlaka ezilmesi gerek. Yoksa ABD Müslüman KardeÅŸler’i denetim altında tutamaz! Durum bundan ibarettir!

(“Tahrir Meydanı Kemalizm’e karşı(!)” baÅŸlıklı yorumun tamamı için bkz. Hürriyet)