Turgut Gürer, aslında genç bir jeolog. Fakat bilim yazarlığı onu yayıncılığa sürüklemiÅŸ. Gürer Yayınları‘ndan deÄŸiÅŸik alanlarda çeÅŸitli kitaplar yayımlıyor. Son kitaplarından biri kendi çevirisi, böylece iki rolü birden üstlenmiÅŸ – ve bu yüzden çoksatarlar arasına giren Kafası Güzel Filler ve En Acayip Deneyler adlı bu popüler bilim kitabının korsanı çıkınca, korsan saldırısının etkisini iki kat yaÅŸamış. Onunla söyleÅŸtik.
-Kitabınızın korsan baskısını yakalamışsınız, bir çevirmen olarak ne hissettiniz?
-Aslında ben görmemiÅŸtim. Kafası Güzel Filler ve En Acayip Deneyler adlı kitabın çevirisi kitapçılara giriÅŸi olduktan bir hafta sonra bir arkadaşımdan telefon aldım. “Senin kitabın korsan baskısını 5 liraya satıyorlar†diyordu biraz da alaycı bir ses tonuyla. Tabii aslında o da üzülmüÅŸtü. Ben de, kendisinden bir adet bulup bana göndermesini rica ettim. Etiket fiyatının dörtte biri fiyatına satılıyordu. Büyük bir hayal kırıklığı yaÅŸadım. Kullanılan kâğıt bile aynıydı. Kitap piyasadan alınmış, kapağı ve içi bir tarayıcıyla taranmış ve olduÄŸu gibi basılmış.
-Fakat kitabınızın aynı zamanda yayımcısı da sizsiniz – iki kimlik arasında hangi kimliÄŸiniz daha çok zarar gördü sizce?
-Öncelikle bir yayımcı olarak hevesim kırıldı diyebilirim. Çünkü faaliyet alanı yalnızca kitap yayınlamak olan bir yayınevinin ayakta durabilmesinin tek yolu, yayımladığı kitapların okurca beÄŸenilerek satın alınması ve bu kitaptan elde edeceÄŸi gelirle, hem giderlerini karşılaması hem de yeni kitaplar üretebilmek için kaynak saÄŸlayabilmesidir. Yazar ya da çevirmen bir kitap metnini yaratmak için büyük bir beyin emeÄŸi harcar (üstelik bu yazdıklarının okunmama ihtimalini de düÅŸünerek harcar bu emeÄŸi). Sonra yayınevi o kitabın yayımlanabileceÄŸine bir ÅŸekilde ikna olur ve tüm maliyetini sırtlayarak bu kitabı yayımlar. Aslında kitap deterjan, ÅŸampuan, jilet gibi talebi sürekli olan bir ürün deÄŸildir. İnsan, kitap almadan da yaÅŸayabilir. Bu yüzden her bir yeni kitabı yayımlamak, yayınevi için sonunu öngöremediÄŸi/öngöremeyeceÄŸi bir maceradır. Talebi garanti olmayan bir ürün ürettiÄŸimiz için de kitap yayıncılığını gerçek bir ticari faaliyet olarak görmek zordur. Yeni bir kitabın okurca beÄŸenilip, belirli oranda bir talebi olacağına dair yayımcının tamamen sezgiye dayalı ve rasyonel olmayan bir inanç taşıyıp kitabı yayımlaması ve ilan etmesi de yeterli deÄŸildir.
Zira bu kitabın belirli kitap maÄŸazalarında da satışı olabileceÄŸine dair o maÄŸazaların satın alma birimlerinin de ikna olması gerekir ki, kitap maÄŸazada teÅŸhir edilmek üzere talep edilsin ve raflarında okurla buluÅŸabilsin. Raflara giren kitap, hiç satılmadan yayınevi deposuna bumerang gibi geri dönebilir de.
Kitabın etiket fiyatını belirleyen etmenler vardır. Bunlardan biri kitabın dağıtımı için dağıtım firmalarına ya da kitapçılara verilen iskonto bedelleridir. Elbette bu iskonto bedelleri de kitapçıların ve dağıtım firmalarının kendi giderlerini karşılayabilmeleri ve kendi iÅŸyerlerini yaÅŸatmak için ihtiyaç duydukları bir rakamdır. Böyle yüksek iskonto bedellerinin aslında Türkiye dışındaki baÅŸka ülkelerde de uygulandığını (örneÄŸin, amazon.com) biliyoruz. Ama elbette bir kitabın ortalama olarak 1000 adet civarında basıldığı, hatta kimi büyük ve köklü yayınevlerinin bile bazı kitapların yeni baskılarını 500 adet civarında yaptıkları ülkemizdeki kitap sektörünü, 10.000 adet kitap satışının dahi yüksek satış sayılmadığı, Almanya, İngiltere ya da Fransa gibi ülkedekilerle karşılaÅŸtırmak mümkün deÄŸildir. Bunun yanı sıra kitabın fiziksel maliyetinin (matbaa giderleri) yanı sıra yazarın, çevirmenin telif ücretleri vardır. Ayrıca reklam giderleri, personel giderleri, kargo giderleri, depolama, KDV bedeli vb. Bir yayıncının yaÅŸayabilmek için bu maliyetleri etiket fiyatına yansıtması gerekir. (Ama bunu da her zaman tam anlamıyla yapamaz. Özellikle kitap satış adedinin çok düÅŸük olduÄŸu durumlarda bir kitap için etiket fiyatını ancak belirli bir orana kadar yükseltebilirsiniz.)
Oysa bir korsan baskıda, bu riskler üstlenilmez; kitap taranır, basılır, sokakta satışa sunulur.
-Okurlardan ne bekliyorsunuz? Korsan kitabı görünce nasıl tanısınlar, ne yapsınlar?
-Türkiye’de bir kitabın yazılıp yayımlamasından okurun karşısına gelmesine kadar geçen sürecin ne denli zorlu, riskli olduÄŸunu yukarıda özetle anlatmaya çalıştım. Ve buzdağının yalnızca görünen kısmından söz ettim. Korsan kitap alma niyeti olmayan okurların, öncelikle kitabın orijinal olduÄŸunu anlamak için kitabın arkasında Kültür Bakanlığı’nın zorunlu kıldığı bandrolün bulunduÄŸunu kontrol etmesi gerekiyor (tabii bandrollerin de sahtelerini yaptıklarını gördüm; ama benim gördüklerimde, bu sahte bandroller mat bir görünümde olup, 3 boyutlu holografik bir görüntü sergilemiyorlar). Ve fiyat: EÄŸer maÄŸaza satış fiyatının çok altındaysa da kuÅŸkulanmaları gerek, üstelik sokakta satılıyorsa.  Yine de korsan kitap almayı sürdürmek isteyen okurlara, bandrollü kitap satışı yaptığı bilinen bir İnternet sitesi ya da kitapçıdan aldıkları takdirde, az okunan Türkiye’de zaten minik olan kitap yayıncılığı sektörünün (yazarından matbaasına kadar) yaÅŸaması için bir katkı saÄŸladıklarını da düÅŸünmelerini rica ediyorum. Zaten Türkçe yayımlanmış bir kitabın uluslararası bir talebi de yok (böyle olsa belki çok adetli olarak basılacağından fiyatları da iyice düÅŸürebilirdik.)  Yine de havalı bir kahvehanede bir bardak kahve için 7 tl talep edildiÄŸinde, bu fiyatın maÄŸazanın baÅŸka giderlerini de içerdiÄŸini nasıl algılayabiliyorsak, bir kitaba da 20 tl verdiÄŸimizde bu fiyatın yalnızca kâğıt ve mürekkep masraflarını içermediÄŸini algılayabiliriz sanırım. Üstelik vücuttan kısa sürede atılmayacak, birkaç kuÅŸak sonra dahi bozulmadan saklanabilecek, büyük olasılıkla kitabın gelecekteki sahiplerini de mutlu edebilecek bir fikir ürünü edinmiÅŸ oluyoruz.
-Havayı dağıtmak için kitaba dönersek: Yayıncı olarak çevirmenden memnun musunuz? Nasıl çevirmiÅŸ sizce? “Elephants on acid” yerine “kafası güzel filler” karşılığını bulabilmek neÅŸeli bir çevirmeni iÅŸaret ediyor. Bu arada çevirmen olarak hoÅŸnut musunuz yayıncınızdan? Sizce layığıyla basmış mı çevirinizi? Çok müdahale etmiÅŸ mi?
-Kitabın yazarı Alex Boese kitabını tuvalette bile okunacak bilim yazıları olarak tanımlıyor. Çevirmeni de buna uygun olarak kitabı çevirmiÅŸ diyebilirim. Hem yayıncısı hem de çevirmeni olduÄŸum objektif olmam zor. Ama evrensel olan bilimin geniÅŸ kitlelere ulaÅŸtırılması adına yenilikçi yazım yöntemleri denenmesi, ÅŸimdilerde mizah katılması beni çok mutlu ediyor. ÖrneÄŸin bu kitapta yazar önce deneyin nasıl yapıldığını anlatmak için hayali bir sahneyi anlatıyor. Sonra iÅŸin ayrıntılarına geçiyor. Ve yazar bol bol mizaha baÅŸvuruyor. Son olarak da yazdıklarını “atmadığını†kanıtlamak için deneyin kaynak makalesini gösteriyor. Aslında bir bilim tarihçisi olan yazar, okurlarını karmaşık bilimsel konuları mizah katarak nasıl sevdirmeye çalışmışsa ben de aynı esprili üslubu çeviride de korumaya Türkçe’ye uyarlamaya çalıştım; müdahaleler de bu yönde oldu. Hem yazarın hem de benim gizli hedefimiz aslında bilimsel ve özellikle insan doÄŸasına dair devrim niteliÄŸindeki çalışmaları bilim eÄŸitimi almamış okurlara bile okutmak ve onlar da merak, hayranlık duyguları uyandırmaktı. Kitapla ilgili yazılarda Türkiye’de genç okurların kitaptaki araÅŸtırmalara göndermeler yapmaları ve kitapta anlatılanları kendi yaÅŸamları ve gündelik olaylarla iliÅŸkilendirmeleri amacımıza bir ölçüde ulaÅŸtığımızı gösteriyor. Çevirmeni de yayımcısı da bilimi hayatın içine sokarak, kültürün bir parçası yapmak tutkusunu paylaÅŸtıkları için her iki taraf da birbirinden memnun kaldı kanımca…
-TeÅŸekkürler. Kafası güzel filler korsanları yener umarım.
