Steve Jobs herkesin bir Apple ürünü olsun istiyordu, ama daha da baÅŸarılı oldu: artık herkesin bir Steve Jobs’u var.
Nihat Genç’in Jobs’u (“Jobs öldü bir diÅŸ ısırılmış elma ölmeyecek”) Ahmet Altan’ın Jobs’unun (“Cesur bir dahi“) tıpatıp aynısıysa, makinelerin ideolojisiz çağı iyice yerleÅŸmiÅŸ demektir. Mümkünse ÅŸu satırların hangisinin hangisine ait olduÄŸunu bulun:
“KonuÅŸmasının sonunda gençlere öÄŸüdü bir dergide okuduÄŸu dört kelimeydi.
“Aç kalın, aptal kalın.â€
Aç ve aptal kalmayı göze aldığında, çok baÅŸarılı ve çok akıllı olabiliyordun, sır “göze alabilmekteâ€Â yatıyordu.
Steve Jobs nerden bakarsan dünyanın en büyük ÅŸirketlerinden birinin üst yöneticisi, ama kabul edelim, ilk gençliÄŸinden beri onu yaÅŸatan tek ÅŸey bir büyük iddiadır: bağımsızlık insana ruhani bir enerji verir.
Bu cümleyi defalarca tekrar edelim: BAÄžIMSIZLIK İNSANA RUHANİ BİR ENERJİ VERİR..”
Fakat ilginç olan ÅŸey, herkesin – solcu, saÄŸcı, boÅŸvermiÅŸ ya da ısrarcı, herkesin – Jobs’un Vehbi Koç ya da İshak Alaton’dan farklı, daha övülesi bir giriÅŸimci figürü olduÄŸu konusunda uzlaÅŸması. Farklı nesilden ve farklı sektörden, evet, ama herkesi otoyol ya da doÄŸalgaz bağımlısı, araba ya da kombi kullanıcısı yapmakla, sesli iletiÅŸim bağımlısı ya da cep telefonu kullanıcısı yapmak arasındaki fark ne? Steve Jobs kanser olduÄŸunu öÄŸrendikten sonra iÅŸ alanını deÄŸiÅŸtirmedi, onun yerine, 1 dakikadan fazla kullanmanın beyin kanseri riskini artırdığı klinik bulgularla kanıtlanmış olan cep telefonu üretimi iÅŸine girdi. Kapitalist sistemin temel trajedisi somutlaşıyor burada: bizi öldüreceÄŸini ya da yıpratacağını ya da baÅŸkalarını bu ÅŸekillerde etkileyeceÄŸini bildiÄŸimiz halde “iÅŸ” olarak tanımladığımız etkinlikleri yapmak zorunda kalıyoruz. Steve Jobs’un Çin’de üretim yaptırmasında ve taÅŸeron fabrikalarda iÅŸçilerin intihar etmesinde deÄŸil asıl trajedi, çünkü Fransa’da da iÅŸçiler intihar ediyor – küresel özelleÅŸtirme sistemi her yerde görece aynı bunalımı yaratıyor; asıl trajedi Steve Jobs’un kendi varlığını, hayatını da – başı, sonu, iÅŸlevi olan – bir ürün haline getirmiÅŸ olmasında. Standford konuÅŸması bu ürünün somutlaÅŸmış biçimi. Burada Jobs, bilgisayar çağı giriÅŸimcilerinin temel hilesine baÅŸvuruyor: Batının 1968’lerde yaÅŸar gibi olduÄŸu özgürlükçü havayı 1980’lerde baÅŸlayan gerici hayalkırıklığı havasıyla içiçe geçirmek. Bunun için de, The Whole Earth Catalog adlı marjinal yayının bir sloganını, kendi düsturu olarak sunuyor: Stay hungry, stay foolish.
Jobs, bir bakıma, 1968’lerin sözünü 2000’lere çeviriyor. İngilizce içinde bile deyimin anlam deÄŸiÅŸtirdiÄŸi kesin. Fakat çarpıcı olan ÅŸey, baÅŸka dillerde bunun daha farklı anlamlara kavuÅŸması. Ahmet Altan “Aç kalın, aptal kalın” derken benimsediÄŸi bir çeviriyi kullanıyor herhalde, ama Arslan Bulut, medyanın “örgütlü cehalet” üretimini deÄŸerlendirirken, Pelin Hazar’ın Bütün Dünya dergisi için yaptığı serbest çeviriyi kullanarak bambaÅŸka bir yorum çıkarıyor: “Sizi aç kalmanız rahatsız etmiyorsa, aptal kalmanız da rahatsız etmeyecektir.”

Önemli olan bu kadar farklı olan Jobs çeviri ve yorumlarının aynı sonuca, Jobs’u bir giriÅŸimci olarak övmeye varması. Günümüz dünyasında ideolojiler çatışıyormuÅŸ gibi görünürken özünde çatışmıyor demek ki. KuÅŸkusuz iÅŸin mantığı içinde Jobs özel bir figür, örnek bir giriÅŸimci, zeki bir adam. Fakat Amerika, küçük bir zengin zümresiyle dünyayı – diÄŸer bütün ülkelerden daha ÅŸiddetli bir ÅŸekilde – yaÄŸmalıyor ve Jobs, bu zümrede yer alıyor. Obama’nın yemeÄŸe davet ettiÄŸi yeni nesil giriÅŸimciler, teknokratlar arasında, Microsoft,  Facebook ve diÄŸerleriyle birlikte yer aldı. Karısını bıçaklayarak manÅŸete çıkmadı belki, ama Obama’nın yeni savaÅŸ planlarına karşı çıkmadı. ÜrettiÄŸi iPod’lar Irak’ta askerler tarafından çeviri aygıtı (çeviri silahı?) olarak kullanıldı – olumlu mu, olumsuz mu saymalı bunu? Yoksa sadece bir olgu olarak mı deÄŸerlendirmeli?
Belki de bu soruların bir yanıtı “Stay hungry, stay foolish” ifadesinin çevirisinde yatıyor. Mevcut çeviriler doÄŸru görünmüyorken, nasıl çevirmeli bunu? GeçmiÅŸin özgürlükçü ruhunu bugünün cahil tüketici ortamında dile getirme, ifade etme olanağı var mı? Åžaşırtıcı bir ÅŸekilde, Apple’ın kaderini deÄŸiÅŸtiren iPhone’dan – 2007 – iki yıl önce yapılmış olan Stanford KonuÅŸması’nın yaratıcı çevirisi mümkün mü? Yeni yarışmamız bu olsun, ideolojisiz anayasadan önce yapmaya çalışalım.
Jobs’un Stanford KonuÅŸması’nda “Stay hungry, stay foolish” ifadesinin kullanıldığı kısım:
“When I was young, there was an amazing publication called The Whole Earth Catalog, which was one of the bibles of my generation. It was created by a fellow named Stewart Brand not far from here in Menlo Park, and he brought it to life with his poetic touch. This was in the late 1960’s, before personal computers and desktop publishing, so it was all made with typewriters, scissors, and polaroid cameras. It was sort of like Google in paperback form, 35 years before Google came along: it was idealistic, and overflowing with neat tools and great notions.
Stewart and his team put out several issues of The Whole Earth Catalog, and then when it had run its course, they put out a final issue. It was the mid-1970s, and I was your age. On the back cover of their final issue was a photograph of an early morning country road, the kind you might find yourself hitchhiking on if you were so adventurous. Beneath it were the words: “Stay Hungry. Stay Foolish.” It was their farewell message as they signed off. Stay Hungry. Stay Foolish. And I have always wished that for myself. And now, as you graduate to begin anew, I wish that for you.
Stay Hungry. Stay Foolish.”
