Devlet Tiyatroları’nın özelleÅŸtirilmesi akıl almaz bir emek ve sermaye ucuzlaÅŸtırılmasına yol açacak büyük olasılıkla; ve özelleÅŸtirme planının ayrıntıları gitgide netleÅŸiyor: “BaÅŸbakanlık Devlet Tiyatroları’nı kapatıyor!” Fakat tiyatrolar kapatılan ilk kültür kurumu mu, kârlılık deÄŸerlendirmesi bir yana bırakılırsa, kurumları gerçekten iktidar mı kapatıyor?
2005 sonunda yayına baÅŸladığımızda sıkça ele aldığımız iki temel sorundan biri Milli EÄŸitim Bakanlığı  Yayınevi’nin ve yayınlarının, bütün ülkeye yayılmış M.E.B. kitap satış merkezleriyle birlikte özelleÅŸtirilmesiydi.
DiÄŸeri de, bu özelleÅŸtirmenin baÅŸlıca sonuçlarından biri olan, 100 Temel Eser listesi ve çalıntı/intihal çeviriler oldu.
Klasik eserlerin, temel kültürün özelleÅŸtirilmesiyle birlikte kültürün derin bir yozlaÅŸması yaÅŸandı. Yapılacak ÅŸey belliydi, 2006’da “M.E.B. Klasiklerini Halka Geri Verin” diye seslendik – pek ilgilenen olmadı. Gazetelerin kampanyalarını takip ettik: 2007’de “Promosyon deÄŸil kültür devrimiâ€, 2008’de “Bu Tarafta Anlatılan Senin Hikayendir” – sessiz kalmak yeÄŸlendi. Oysa neredeyse birebir olarak tiyatrocuların yaÅŸadıklarını yaşıyordu edebiyat alanı – çevirmen ve yazarlarıyla.
Bugün Devlet Tiyatroları’nın özelleÅŸtirilmesi süreci de neredeyse birebir aynı özelleÅŸtirme süreci olarak görünüyor. Milli EÄŸitim Klasikleri’nin, o kadar ciddi bir devlet yatırımının özelleÅŸtirilmesi edebiyat dünyasının ilgisini nedense pek çekmedi; hatta tersine, gazetelerin klasik kitaplar dağıtma kampanyalarında birçok ünlü yazar, sanatçı etkin rol aldı; çoÄŸu kez çalıntı olan çevirilerle dolu kampanyaları, niye tavsiye ettiÄŸini incelemeksizin halka tavsiye etti.
O yüzden, bugün, özellikle M.E.B. yayınları ve intihal/çalıntı klasikler piyasasının ÅŸiddetli bir tepki görmeksizin kültür alanında yer alabildiÄŸi bir ülkede, devletin sanat ve kültür piyasasındaki sorumluluklarından, kalıntı kamuculuk anlayışından çekilmesi, özünde sanat ve kültür piyasasındaki aktörlerin kendi iç anlaÅŸmazlıklarını yansıtıyor.
Refik Erduran’ın devlet tiyatroları özelleÅŸtirmesiyle ilgili yorumunu bu ÅŸekilde anlamakta yarar var:
“Yıllar önce DT’de bir reform yapılmalıydı. Tiyatrocular kurumlarını iyileÅŸtirmek yerine birbirlerini yemeÄŸi tercih ettiler. Tiyatronun bu haliyle gitmeyeceÄŸi belliydi. Tiyatrocular bir takım formüllerle kendi sorunlarını çözmeye çalışabilirlerdi. Bir boÅŸluk oluÅŸturuldu. Politikacılar da bu boÅŸluÄŸu doldurdu.”
Belki de sorun devletin devletçi ve kamucu olmaktan çıkması, özelleÅŸtirilmiÅŸ bir kültürü daha uygun bir ideolojik aygıt olarak belirlemesi, yeni bir resmi ideoloji biçiminin ortaya çıkması deÄŸil sadece, aslında sanat ve kültür piyasasının bu konuda ona öncülük ediyor olması.
Büyük olasılıkla, kültür ve sanat alanındaki özelleÅŸtirme süreci, P.T.T.’nin özelleÅŸtirilmesi sürecini kopyalayacak ve bir on yıla kalmadan, telekomünikasyon ÅŸirketlerinin çığırtkan reklamlarında tiyatro ve sinema sanatçılarının neÅŸeyle oynaması türünden garabetleri, İstanbul merkezli bir küresel eÄŸlence piyasasıyla içiçe geçmiÅŸ “muhazakar etkinliklerde” daha yaygın göreceÄŸiz. Benzetme yapmakta zarar yok: Cem Yılmaz’dan Åžener Åžen’e bütün reklam sanatçıları “Her ev bir tiyatro, bir sinema” olacak diyen reklamlarda oynamıyor mu? Yılmaz ErdoÄŸan’dan Rutkay Aziz’e ÅŸiiri ekrana ve reklamlara taşımanın çeÅŸitli örneklerini veren sanatçılar bu geçiÅŸin habercileri deÄŸil miydi? Devletin kültür kurumlarını kim iÅŸlevsizleÅŸtiriyor ya da önemsizleÅŸtiriyor ya da deÄŸersizleÅŸtiriyor ya da kapatıyor: Onlar mı, yoksa onlar mı, yoksa biz mi?
Olay çok daha önceden baÅŸlamıştı aslında: Sertap Erener’in yazdığı Türkçe Marşı’nı ve onu, adı MyShowland’ken İstanbul Gösteri ve Kongre Merkezi olan salonda kimlerin dinlediÄŸini; Fazıl Say ile Sertap Erener’in birlikte Türk Marşı çaldığını hatırlayan var mı?
http://www.turkokullari.net/content/view/51/42/
Türkçe Marşı: http://www.turkceolimpiyatlari.org/website/content/353
Türk Marşı reklamı: http://www.videoklipci.com/sertap-erener/sertab-erener-turk-marsi-video_c431d371f.html
Ve aslında tiyatroların kapatılmasından, bugün adını duymadığımız – ışıkçısından dekorcusuna dek – çok sayıda tiyatro emekçisinin iÅŸsiz kalma tehlikesiyle karşılaÅŸmasından baÅŸka bir tehlike daha var ufukta: devlet tiyatrolarında yaratılan kültür sermayesi nasıl paylaÅŸtırılacak? YaÄŸma mı yaÅŸanacak, yoksa adil bir piyasa mı ortaya çıkacak? Çeviri alanında yaÅŸanan yaÄŸma ve çalıntı orada da yaÅŸanacak mı?
İstanbul bir ÅŸey kaybetmeyecek bence bu süreçte. Sorular asıl Anadolu için.

