İslami çeviri olur mu? Olur. Yakın zamana, araÅŸtırıp daha net olarak belirlenmesi gereken bir zamana dek Türkiye’de yapılan çeviri İslami çeviriydi; herhalde seksenlerin başında, doksanlara doÄŸru deÄŸiÅŸti durum, “seküler” olduÄŸunu varsaydığımız bir çeviri tarzı geldi.
Bu konu “İslami bisiklet”le ilgili saçma tartışmaları görünce aklıma geldi. Türkiye’de konuÅŸulan her ÅŸeyi, başına da “Türk” etiketi takarak alaya alma ya da önyargıyla karşılama alışkanlığı, bir gerikalmışlık duygusu olarak iyice yerleÅŸti içimize. Kanımca “İslami bisiklet” konusu da bu ÅŸekilde ele alınıyor:
“Bilmem hafta sonu Türk bilim insanlarının bir araya geldiÄŸi ‘Teknoloji, Medeniyet ve DeÄŸerler 2’ konferansındaki tartışma gündemini fark ettiniz mi? Aralarında iletiÅŸimci dekanların, profesörler sosyologların ve elbette ilahiyatçıların olduÄŸu bir grup Türk bilim insanı ‘İslami bisiklet’ üretip üretemeyeceÄŸimizi tartışmış.” (Cüneyt Özdemir, Radikal)
Bu yazıları okuyan biri, benim gibi, kolayca bir grup delinin bir odaya kapanıp basına açıklamalar yaptığına inanabilir. (Daha ciddi bir yazıyı, çıkarımı belirsiz kalsa da Arslan Bulut yazmış.)
Ama diÄŸer yandan, bir an düÅŸününce ÅŸu basit soru bile insanı durdurabilir: EÄŸer İslami insan, yani Müslüman yapmak mümkünse, 4+4+4 sistemini getirerek, canı gönüllü din dersleri koyarak  ve okulları imam-hatibe çevirerek çocukları İslami çocuk yapmak mümkünse, neden İslami bisiklet yapılamasın? Direksiyonu ters yönde olan İngiliz arabası mümkünse, İslami araba neden mümkün deÄŸil? EÄŸer İslam bisiklete farklı binmeyi ya da farklı bir bisikletle binmeyi önerebiliyorsa, neden olmasın? Sonuçta ibadet özünde bir olduÄŸu halde, Hıristiyanlar Kiliseye gidiyorlar ve Müslümanlar, aynı tanrıya ibadet ettiklerini savundukları halde, Camiye gidiyorlar. Ve cennetler ve cehennemler bile ayrı, bisikletler neden ayrı olmasın?
Fakat gerçek bu ÅŸekilde deÄŸil. Sözkonusu toplantıda bisiklet örneÄŸini veren Alparslan Açıkgenç (zengin bir bibliyografyası var), anladığım kadarıyla baÅŸka bir ÅŸey söylüyor:
“Yıldız Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Müdürü Prof. Alparslan Açıkgenç, her teknolojinin, ait olduÄŸu medeniyetin deÄŸerlerini taşıdığını belirterek, ‘Bakış açısı önemli. İslami bir bisiklet üretilebilir. İslam’a göre ameller niyete göredir. Allah’ın rızasını gözeterek ve insanlara faydalı olması öncelenerek üretilen bir bisiklet İslami bisiklet olur’ dedi.” (İktibas)
Burada baÅŸka bir teknolojiden bahsedilmiyor, fakat niyetin, amacın, hedefin ürünü belirlediÄŸi söyleniyor. BaÅŸka türlü de söylenebilir: “EÄŸer Allah’ın emrettiÄŸi gibi yaÅŸanan bir toplumda üretiliyor ve kullanılıyorsa, o bisiklet İslami bisiklet olur.” Allah’ın insan için iyi olanı emrettiÄŸini, İslam’ın bu emirler bütünü olduÄŸunu varsayıyoruz bunu söylerken.
Bu olaÄŸan ama ilginç bir yaklaşım. OlaÄŸan, çünkü yeni bir ÅŸey söylemiyor, hatta yanıltıyor: İslami banka olur mu, faizsiz kâr olur mu, olmaması gerekir, ama yapıyorlar, oluyor. Bankacılık sisteminin faiz olmadan iÅŸlemesi mümkünse, bisikletin İslami niyetle yapılması da mümkündür. Fakat soru ÅŸu: Bu niyet neden diÄŸer dinlerinkinden farklıdır, diÄŸer dinlerde insan için farklı iyilikler, farklı niyetler mi vardır? Ya da, eÄŸer İslam bütün dinlerin sonuncusuysa, sadece onda mı ameller niyete göredir; o zaman dinlerin diyaloÄŸunu mümkün kılan ÅŸey ne? İbrahimi dinlerin hepsinde amel niyete göre sayılmıyor mu, Museviler ürettikleri bisiklet ya da kitabı insanlara faydalı olsun diye üretmiyorlar mı?
Burada görünür olan proje köklü, uzundur yürütülen bir proje: Bilginin İslamileÅŸtirilmesi. Bir gazete haberine sızan ÅŸey, aslında bütün bir hayatın kökten dönüÅŸümünü (ya da eski haline, kısa süreli akılcılaÅŸma, sekülerleÅŸme çabasının öncesine rücu ediÅŸini) anlatıyor. Açıkgenç yıllar önce, 1994’te yazdığı bir makalede Kuran ile felsefe iliÅŸkisini ele alırken, İslami felsefenin rolünü tanımlamaya çalışıyor. Aynı yıllarda, İslam’ın iklim deÄŸiÅŸikliÄŸine, su kaynaklarının kıtlığına, ekolojiye farklı bir açılım getirebileceÄŸini anlatan kitaplar yayınlanıyordu. Sorun, İslami bisiklet yani İslami bir dünya ve onun eÅŸyalarının olup olamayacağı deÄŸil, o yıllardan bu yana bütün bu söylemlerin lafta kalmış olması – İslam’ın deÄŸil, İslam’ı bu ÅŸekilde savunanların gerçek dünyaya yeni bir ekolojik yaklaşım, barışçı, kâr merkezli akıldan uzak bir teknoloji, bir yaÅŸam tarzı getirememiÅŸ ve reddeder gibi göründükleri dünyayla kaynaÅŸmayı kabul etmiÅŸ olmaları; AVM’lerin dünyasında  AVM’leri reddetmek semt bakkallarını korumak yerine İslami AVM’ler yaratmayı kabul etmiÅŸ olmaları; yani kısacası, niyetin amele niyet edildiÄŸi gibi dönüÅŸmesini saÄŸlayacak özgün yolları bulamamış olmalarıdır.
İslami bisiklet fikri deÄŸil insanı yadırgatması gereken ÅŸey, petrolle çalışan arabanın deÄŸil insan gücüyle çalışan bisikletin İslam’a, yani insanca yaÅŸamaya uygun olduÄŸunun söylenememesi, çaÄŸdaÅŸ dünyanın baskısı altında ürkeklik gösterilmesi, bu fikrin savunulamaması yadırgatıcı olan ÅŸey. Bu fikri cesurca savunabilen – katolik rahip- İvan İllich kanımca, amel-niyet iliÅŸkisi açısından doÄŸal bir Müslümandır.
Peki İslami çeviri nasıl olur? Birincisi, bisikletteki gibi, o niyetle yapılan bütün çeviriler İslami olur. Ama ikincisi, ve daha önemlisi: Yakın bir zamana kadar Türkiye’de yapılan bütün çevirilerde, ister İncil çevirisi olsun ister bir aÅŸk romanı, hepsinde “Allah” deniyordu, tanrının tekliÄŸi ve ortaklığı kendiliÄŸinden kabul ediliyordu. Sonra bir ÅŸey oldu, sanırım bizim kuÅŸakta, Hıristiyanların ve diÄŸer dinlerin, baÅŸka halkların tanrıları “Tanrı” oluverdi. Bizim kuÅŸak, ben dahil, çevirilerde Allah diyemez hale geldik. Üstelik, Türkçe açısından, bir vakitler yapıldığı, Türk-İslam geleneÄŸinde “Tengri”den gelen “Tanrı” demenin daha doÄŸru olduÄŸu kabul edildiÄŸi ve iki sözcük arasında özde bir ayrım olmadığını bildiÄŸimiz halde. Garip bir akıl bölünmesidir gidiyor. Her çevirmenin aklında bir mücadele yaÅŸanıyor: Kanımca, eskisi Müslüman çevirisi, İslami çeviriydi, “elhamdüllah Müslümanız” diyen bir toplumun çevirisiydi ve ÅŸimdi de kaynak metnin aynı ÅŸekilde İslamileÅŸtirilmesi mümkün, hatta yapılıyor. Eskimolar için yapılan İncil çevirilerinde Hz. İbrahim’in kuzusunun fok yapılmasını hatırlatan bu durumu biri alıp incelese, herhalde “Türk çevirmenlerin İslami çevirileriyle” çok neÅŸeleniriz.
