Ve Gazze süreci ÅŸaÅŸkınlık verici bir sahneyle perdeyi kapattı. Oyunun burada sona erip ermediÄŸi konusunda kararsızız seyirciler olarak, sahneye gelip selam vermeleri için alkışlıyoruz oyuncuları. Ama kimbilir, belki de sadece bir perde arası bu ve birazdan oyunun yeni bir sahnesi baÅŸlayacak.

Oyun sırasında çevirmenler her zamanki gibi sahneye çıkmadı, görünmediler. Fakat Davos’ta baÅŸbakanın ve diÄŸer katılımcıların sözlerini İngilizce ve Türkçeye kimler çevirdi gerçekten? TRT’de oynatılan versiyonunda, İngilizce çeviri ılımlaÅŸtırıcı bir çeviriydi; baÅŸbakanın dağınık, yabancı bir dilde vurgu ve anlam taşımayacak olan Türkçe ifadelerine anlaşılırlık katmaya çalışan, sert vurguları kabul edilebilir duygusal ifadelere çeviren bir çeviriydi. Kim yaptı bu çevirileri: Davos’un resmi çevirmenleri mi, baÅŸbakanlık çevirmenleri mi? Yine de baÅŸbakan çeviride kaybolanın riskine bırakmadı kendini, vücut hareketleriyle açık seçik dile getirdi ifadesini.

Sonra baÅŸbakan o sahneden çıktıktan sonra hemen ikinci bir sahneye geçti: çeviride kaybolmaması için, neden ilk sahneyi terk ettiÄŸini açıklamak üzere bir basın toplantısı düzenletti. Ve o sırada ilk sahnede dinleyiciler arasında yer alan çevirmenler görünür oldu: eski baÅŸbakan danışmanı Cüneyd Zapsu ve Coca-Cola lideri Muhtar Kent (Haber 10). Onlar da basın toplantısı sırasında söylenecek olan ifadelere çekidüzen verdiler. Sonra da baÅŸbakan, tepkisinin önceki sahnedeki forum düzenleyicisi figürüne yönelik olduÄŸunu açıkladı. Ertesi gün basın bu açıklamayı daha açık seçik bir ifadeye çevirdi: “Ermeni asıllı Amerikan vatandaşı Ignatius’un .. Amerika BirleÅŸik Devletleri’ndeki Ermeni lobisiyle hareket ettiÄŸi de iddia ediliyor.” (TRT Haber).

Burada Beckett’vari bir oyun içinde oyun haliyle karşı karşıyayız ve çeviriler Beckett kahramanlarının monologları gibi dağınık, ima görünümlü imasız ifadelerden oluÅŸuyor. Sadece, deyim yerindeyse “efendi-gösterenler” yol gösteriyor: baÅŸbakanın 29 Ocak günü katıldığı iki panelin baÅŸlıkları. İlk panel, “Büyük Oyun Yeniden” (The Great Game Revisited) baÅŸlığını taşıyordu. Azerbaycan, Ermenistan, İran ve Türkiye temsilcileri katıldı. Bölgesel iÅŸbirliÄŸi ve Azerbaycan, Ermenistan ve Türkiye’nin Avrupa BirliÄŸi yönelimi konuÅŸuldu. 14:30-15:30 arası süren bu panelin ardından, 18:3-19:15 arası ikinci panel yapıldı: “Gazze: OrtadoÄŸu Barışı Sorunu” (Gaza: The Case for Middle East Peace). Panele BirleÅŸmiÅŸ Milletler, Arap BirliÄŸi, İsrail ve Türkiye temsilcileri katıldı. Burada “efendi-gösteren,” “Büyük Oyun” yani on dokuzuncu yüzyıl sonunda fiili olarak baÅŸlayan Osmanlı Devleti’nin çöküÅŸü ve paylaşılması süreci. Dikkat edilirse, her iki panelin katılımcıları da yirminci yüzyıl başında ortaya çıkmış devlet ve birliklerden oluÅŸuyor, yani iki parça halinde süren Büyük SavaÅŸ’ın I. ve II. Dünya SavaÅŸları’nın yarattığı oluÅŸumları içeriyor.

Dolayısıyla, eski Osmanlı coÄŸrafyasının yeniden yapılanmasını içeren Büyük OrtadoÄŸu Projesi’nin eÅŸbaÅŸkanının tam da bu projenin tarihsel sürecini konu eden uluslararası bir panelde keyfi ya da fevri davranması beklenemez. Sahne, eÅŸbaÅŸkanın Gazze sorununu BOP’un merkezine alıp ÅŸiddetli açıklamalar yapmasıyla açılmıştı; Davos’ta düzenlenmesini önerdiÄŸi (bu da oldukça ilginç bir ayrıntı) toplantıya bir Filistin temsilcisi davet etmek yerine bizzat Hamas’ı savunarak İsrail’i bizzat suçlamasıyla kapandı. Burada bunun bir oyun olduÄŸunu, bir BOP tiyatrosu öne sürmekte yeni bir yan yok, asıl önemli olan, oyunun sahnedeki herkesi içerip içermediÄŸini saptayabilmek. (Peres’in heyecanlı konuÅŸmasıyla sakin tepkisi arasındaki fark, bir fark mıydı?)  İsrail yönetimi ve Hamas arasında bir taraf benimsemenin de bir anlamı yok; İsrail geçen yüzyılın başındaki Büyük Oyun’un sonucunda kuruldu, Hamas da büyük ölçüde Filistin’deki toplumcu eÄŸilimlere karşı kurulmuÅŸ, yakın tarihten gelen karmaşık bir örgüt. (Tıpkı PKK gibi: terör, her koÅŸulda toplumsal bütünlük duygusunu ve fikrini, biyolojik ve geçici heyecanlara yönelterek bozma amacı taşır.) Yahudi ve Filistin halklarının çilesi bu sözde taraflardan ayrı olarak deÄŸerlendirilmeli.Yeryüzünün bütün ülkelerini ÅŸirketler ve lobiler, büyük kaynak ve pazar paylaşımları için yönetirken liderlerin ve keyfi karar ve tavırlarının halkları temsil ettiÄŸini düÅŸünmekten daha gülünç bir ÅŸey olmasa gerek.

Bu yüzden, asıl bakış açısını kaybetmeden asıl soruyu sormak lazım: neden Davos’ta PKK’ya ya da Hamas’a, İsrail’e ya da Türkiye’ye silahları ve askeri hammaddeleri kimin sattığını, kimin topuk mayınlarından üzüm bombalarına bütün bu silahları üretip yeryüzüne saçtığını, bütün bu silahları satın alan paranın hangi metropollerin hangi bankalarında dolandığını sormak yerine; ilaç ve gıdaların ambargoyla engellenebildiÄŸi, ama bu dehÅŸetengiz silah alışveriÅŸlerinin engellenemediÄŸi bir dünyanın nasıl bir yer olduÄŸunu sormak yerine İsrail’i suçlamak gerekir? BOP eÅŸbaÅŸkanının İsrail’i karşısına alma tavrı sergilemesi neden gerekir?

Bütün bunlar Büyük Oyun’lar. Her anında çevirmenlerin ister istemez rol aldığı, dilin merkez olduÄŸu oyunlar. Tam olarak izlemek güç bunları, fakat Davos’la eÅŸzamanlı olarak düzenlenen, Türkiye’nin dil ve kültürünün Osmanlı imgesiyle ele alındığı bir konferans bazı fikirler uyandırabilir: “Uygarlıklar İttifakı: Kültürlerin KavÅŸağında Türkiye.” BaÅŸlıklardan biri oldukça aydınlatıcı: “M. Fetullah Gülen’in Dünya Barışı Planı.” Bu konferans Kennesaw State University, BirleÅŸmiÅŸ Milletler Uygarlıkların İttifakı topluluÄŸu ve Atlanta’daki Istanbul Center tarafından düzenleniyor; ve kimbilir, belki de, baÅŸbakanın neden Davos’tan Ankara yerine İstanbul’a döndüÄŸünü de, neden daha yıllarca İstanbul’un başında olmak istediÄŸini de açıklıyor.

Islamic LiberalismSiyasi sorunları ve perspektifleri yanıtlamak zor, fakat çeviribilimciler bu kaotik manzaranın arkasında bazı kitapların neden yazıldığını ve bazı çevirilerin neden yapıldığını sorarak bir anlam aramaya çalışabilirler belki. ÖrneÄŸin, 1988 yılında Leonard Binder, Chicago Üniversitesi Yayınevi tarafından yayınlanan “Islamic Liberalism: A Critique of Development Ideologies” adlı kitabını neden yazdı? Bu kitap 8 yıl sonra Kayseri’deki (Kayseri!?) Rey Yayıncılık tarafından Yusuf Kaplan çevirisiyle “Liberal İslâm” adıyla neden yayınlandı? (İlginç bir ÅŸekilde bu farklı çeviri – yani “İslami Liberalizm” yerine “Liberal İslam” çevirisi – yine 1988 yılında yayınlanan bir antolojinin adı: “Liberal Islam.” Bu kitabın Türkiye referanslarını incelemek de ilginç.) O zamandan bugüne hangi dergilerde, kimlerin yazılarında referans olarak yer aldı? Neden özgün kitabın kapağında ters bir Türkiye bayrağı ve Anıtkabir vardı ve çeviri kitabın kapağı bunun yerine sade, gülen bir yeÅŸildi? EÄŸer Türkiye’de toplumsal geliÅŸme ideolojisi terk edilirse, yerini İslami liberalizm mi alır, yani bir tür İslami kola? Acaba sömürge tipi liberalizme teslim olmuÅŸ Türkiye’nin ardından, İsrail bölgedeki son engellerden biri mi? Yoksa “Liberal İslam”ın bölgeye tam olarak hakim olması için “yerel Kemalist ideolojiden” daha köklü bir “ötekine” mi ihtiyaç var? Yoksa oyunun sonuna kadar oyundaki ipuçlarını bir araya getirip cinayeti gerçekten kimin iÅŸlediÄŸini bulamayacak mıyız? Oyunun sonunda Gülen kim olacak?