6 Mayıs’ta  Goethe Enstitüsü, Yapı Kredi Kültür Sanat ve İsveç KonsolosluÄŸunun ortak giriÅŸimiyle gerçekleÅŸtirilen ve Peter Weiss’ın Direnmenin EstetiÄŸi adlı romanına “Türkçeye hoÅŸ geldin” diyen oturumları, paneli, söyleÅŸileri izledim. İki de film gösterimi olduÄŸunu öÄŸrendim, bunları izleme fırsatım olmadı, ne yazık.

Bu kitabı dilimize kazandıran çevirmenlerin, Tanyeri ve Kurultay’ın büyük emeÄŸini, sabrını ve becerisini kutlayarak dinlediklerimden bir çeviri kitap olarak Direnmenin EstetiÄŸi‘ne iliÅŸkin izlenimler aktarmak istiyorum.

İlkin Peter Weiss’ın eÅŸi Gunilla Palmstierna-Weiss kitabın yazılışına iliÅŸkin anı ağırlıklı ancak deÄŸerlendirmeleri içeren bir konuÅŸma yaptı. Bu tür aktarımlar, hem tarihe tanıklık yapıyor hem de kitabın oluÅŸum sürecini yansıttığından okurla kitap arasında bir sıcaklık, bir çekim alanı yaratıyor. ÖrneÄŸin, yazarın kitabı yazarken bir günlük tuttuÄŸunu öÄŸrendik. YaÅŸamın içinden, insanca ayrıntılara inerek bizim için elle tutulur bir yakınlığa çektik yazarı ve yaÅŸadıklarını imgelemimizde. Böylesi okur emeÄŸi isteyen bir metin için de deÄŸerli bu tür ısınmalar. (Ben çok ÅŸanslıydım; daha Üsküdar-BeÅŸiktaÅŸ motorunda Sakine Eruz’dan ayrıntılı bir Peter Weiss tanıtımı dinlemiÅŸtim.)

Ardından oturumların ve panelin yöneticisi Turgay Kurultay, kitabın çevirmenlerinden biri olarak deÄŸerlendirmesini yaparak sözü öteki konuÅŸmacılara bıraktı. KonuÅŸmacılar kitabı, kendi iç dengeleriyle, yazınsal teknikleri ile oluÅŸan bir metin olarak ele aldıkları gibi,  sanat kavramı, sanat tarihi ve sanat yapıtları ile iliÅŸkileri içinde de deÄŸerlendirdiler. Ayrıca, metnin toplumsal tarihsel baÄŸlam ve aÄŸ içindeki konumuna göndermeler yaptılar.

Böylece, kitabın ilk oluÅŸum sürecini öÄŸrenerek baÅŸlayan serüvenimiz, kitabın yaÅŸayan, dış dünya ile iletiÅŸim kuran bir açık dizge hatta örgensel bir varlık olarak kendini geliÅŸtirme biçimini yani varolduÄŸu dizge içindeki, Alman okuru karşısındaki ömrünü izleyerek sürdü.

Tam bu noktada, çok ilginç bir katman eklendi izlenceye; katmerlendi de diyebiliriz. Sergilenen olguya tat katarak eklenen katmer, deÄŸerli romancı Vedat Türkali, romanı Güven, ve iki romanı karşılaÅŸtıran  deÄŸerli araÅŸtırmacı Mediha Göbenli oldu.

Mediha Göbenli’nin resmi tarih yazımına seçenek oluÅŸturduÄŸunu söylediÄŸi bu iki yapıt elimizde, yazarlardan birisi de karşımızdaydı. Tarihi bir an: çünkü bununla da bitmiyordu iÅŸ.  Evet, deÄŸerli üç ayrı Alman araÅŸtırmacıdan kitabın Alman ömrünü dinlemiÅŸtik, ancak, iÅŸin benim için ilginç olan yanı ÅŸimdi kitabı 5 yıllık bir gebelikten ve doÄŸum sancısından sonra (eÄŸretilemesiz olmaz, eÅŸ koÅŸuyorum yazara çevirmenleri!) Türk okuru için yeniden doÄŸuran iki çevirmen, iki usta da sahnedeydi.

Burada Tanyeri’nin sözleri çok anlamlıydı: Türk okurunu okumaya davet eden Tanyeri, gözlerinin üstümüzde olduÄŸunu anlatan konuÅŸmasında, bu metni okumazsak hem yazarın, hem eÅŸinin, hem araÅŸtırmacıların, hem çevirmenlerin hem yayıncının, vb. hakkını yemiÅŸ olacağımızı sezdirdi. Hatta, belki Güven yazarının da güvenini yitirecektik.

Oturumlardan sonra yapılan panelde de romanı okumuÅŸ olanların azınlıkta kalmasından çevirmenlerin uyarısının ne denli yerinde olduÄŸu ortaya çıkıyordu. Yine de, Vedat Türkali baÅŸta olmak üzere dinleyicilerin katkıları birçok yönden ilginç ve yararlı oldu.

İki ayrı dizgede doÄŸum öyküsünü dinlediÄŸimiz, birçok açıdan bakanların gözlerini ödünç alıp baktığımız, kendi geleneÄŸimizdeki kardeÅŸi, yoldaşı Güven’le karşılaÅŸtırarak özümsemeye çalıştığımız, bizden kılmaya çabaladığımız (ki bu da alımlamanın belki de ilk adımı) Direnmenin EstetiÄŸi’nin ömrünü, bu coÄŸrafyada, bu tarihte, bu toplumda, bu dizgede de sürdürmesi bizim elimizde, yani okurun elinde. Çevirmenlerin hep yaptığı gibi, emek emek yarattıkları yapıtları elimize hep bıraktıkları gibi, Tanyeri ile Kurultay da yavruyu kucağımıza bırakıyorlar. Esirgeyen bağışlayan, sabır taşı çevirmenlerimiz. Biz merak eder, okur, konuÅŸur, tartışır, sever, yerer, ilgilenirsek yaÅŸayacak, bu dizgedeki ömrünü sürdürecek kitap.

G. Palmstierna-Weiss alımlanmayı saÄŸlamak, kolaylaÅŸtırmak ve iÅŸlevselleÅŸtirmek için İsveç’te yapılanları anlattı. Mediha Göbenli de bu konuda ilk adımı atacaklarının haberini verdi, bir iÅŸçi grubuyla Nazım Hikmet Kültür Merkezinde yapılacak bir okuma iÅŸliÄŸinden söz etti. Ben de biliyorum, bir okuma ve tartışma grubu kurmaya hazırlananlar var.

Yukarıda izlenimsel de olsa aktarmaya çalıştığım konferans ve panel için düzenleyen ve sunanlara,  bu kitabı seçtikleri, karşılaÅŸtıkları bin bir sorundan yılmadan bize aktardıkları için deÄŸerli dostlarımıza, çevirmenlerimize teÅŸekkürler.