SöyleÅŸi: Sevgi Serper-Sabri Gürses

Bir süredir kayıptı bu söyleÅŸi. Sevgi Serper’in çevirmen söyleÅŸileri yapmak istemesi üzerine Alev Bulut’un yardımıyla Suverenlere gitmiÅŸ, Gülten Hanımla sohbet etmiÅŸtik. Burada tekrar yer veriyorum. Daha sonra, Åžehnaz Tahir GürçaÄŸlar’ın derlediÄŸi Kelimelerin Kıyısında: Türkiye’de Kadın Çevirmenler adlı çalışmada yer alan “Ömrünü Çeviriye Adayan İki Kadın: Gönül ve Gülten Suveren KardeÅŸler” bölümünü bu söyleÅŸiden de yararlanarak yazdık. SaÄŸolsun Sevgi Serper.


8 Haziran 2006



Çeviri için dili iyi bileceksiniz. Ayrıca çeviriye yeteneÄŸiniz olması lazım, bir de o var arada, ama akıcı bir üslupla çevireceksiniz. Elinizden geldiÄŸince sadık kalacaksınız kitaba, yüzde yüz sadık kalınamaz, çünkü cümleler deÄŸiÅŸir canım. Mark Twain öyle demiÅŸ, motamot yapılan çeviriler sıkıcı kadınlara benzer, demiÅŸ. Ben Mark Twain’i çok severim. Biz de çok fazla humour kitabı vardır. Ondan sonra korku, ondan sonra cinai. DediÄŸim gibi çeviri öyle yapılır. Bize bir saç boyası gelmiÅŸti. Bir tanıdığa aman dedim, Fransızca, ÅŸunu bir tercüme et. Ki yıllarca Fransa’da okumuÅŸ, dil gayet iyi. Ama çeviriyi bir duyun yerlere yatar gülersiniz, ne dediÄŸi katiyen anlaşılmıyor. Åžimdi bir ÅŸey soracaksanız sorun, ben gevezeyimdir zaten.



Sabri Gürses:Çevirilerinizde 350 rakamına ben ulaÅŸamadım.

Åžimdi bakın ÅŸekerim, Ceylan yayınlarına 26 mı nedir cinai roman, 52 çocuk kitabı Doktor’a, Altın Kitaplar’a, öldü geçenlerde Allah rahmet eylesin, bilmem kaç tane macera ve cinai roman, bilmem kaç tane bestseller. Listeden bakar okurduk, hangileri iyiyse onlar yapılırdı. Bir iki tane klasik. Ayrıca ÅŸimdi arkası yarın diyorlar, tefrikaları filan saymıyorum, onlar da var. Yok yok, neler yok ÅŸekerim. Mesela Ceylan’ın dergisi çıkıyordu, adını ben koymuÅŸtum, Samanyolu’ydu. Oraya tefrika yapardık, Agatha’ları filan. Ondan sonra aÅŸk hikâyesi dediler, okuyucular istiyor çünkü. Ben kalanı yapıyorum astroloji filanı. Bir kızcağız var, o da örgüyle dikiÅŸi yapıyor, ben nefret ederim o iÅŸlerden. Bizim okuyucumuz dedi, aÅŸk hikâyesi… Yok aÅŸk hikâyesi, eskisi gibi aÅŸk hikâyesi kalmamış, ÅŸimdi seks üstüne her ÅŸey, o da olmuyor. Hadi oturduk hikâyeleri de yazdık. Yani yapmadığımız bir ÅŸey kalmadı. Ayrıca cinai romanda bir forma eksik, kısa geldi derler. Hadi otururum ben kafadan bir forma daha yazarım. Ondan sonra matbaadan bir telefon, Gülten Hanım biz bir yeri kaybettik. Kaybedilen benim forma, hadi bir forma daha yaz.

Sevgi Serper:Hangi yayıneviyle bu?!

Ceylan, Prather’lar ordan çıktı. Shell Scott diye bir diziydi, çok güzel bir diziydi. Eksik kalınca ben yazıyorum onu da onlar kaybediyorlar, baÅŸka bir ÅŸey yazıyorum o zaman.

SS:Kendiniz yazıyorsunuz değil mi, yazıyorsunuz yani?!

Ne yapayım yazacağım tabii, baÅŸka bir ÅŸey yazıyorum o zaman. (gülüÅŸmeler) Zaten yazmak için diliniz düzgün olacak, gezmiÅŸ görmüÅŸ olacaksınız, okumuÅŸ da olacaksınız tabii. Ayrıca hayal gücünüz de olacak. O hayal gücü çok önemli. Bizde maalesef bu biraz kısır oluyor canım. Dizilere bakıyorum ben çünkü, dizilerde ya bir tabanca ya bir ÅŸey, beni mi aldattın onu mu aldattın… Böyle ÅŸeyler, onları seyretmiyorum. BBC seyrediyorum bir de CNBC seyrediyorum. Discovery Channel’da Crime Night var, cinayetler, onları seyrediyorum.

SS:Bu türü seviyorsunuz deÄŸil mi?

Bu türü seviyorum, ayrıca sert ekolü severim ben. Bütün Agatha’ları, Gönül yaptı. Agatha yumuÅŸaktır. Agatha’da mesela kütüphanede ceset bulunur ama ne kandan bahseder ne ÅŸundan bundan . Benimkiler öyle deÄŸildi, 45’liÄŸi çıkaran dank diye vuruyordu! (gülüÅŸmeler) Onun için yazdığım kitap da biraz sert. Bizimkiler serttir. Ben en çok Dashiel Hammet’i severim. Zaten Dashiel Hammet’in pek çoÄŸunu tercüme ettim ben.

SS: “Makasçı”da “Esrarlı Kuyu” diye bir kitaptan bahsediyorsunuz. Gülten Hanım çevirdiÄŸi kitaplardan birini mi sakladı acaba, diye düÅŸündüm ben…

Hayır, hayır, deÄŸil, palavra. Zaten korku kitabı çevirmedim hiç, Gönül çevirdi. Gönül, Hürriyet’e çevirdi bilmem kaç tane, zamanında ince ince çıkardı onlar, kitap verirlerdi bir ara. Ben hiç o türden çevirmedim.

SG:Hürriyet’ten korku kitapları da mı çıktı?

Tabii çıktı. Roman olarak çıkardı, içinde korku filan vardı. Ondan sonra Ceylan’dan çıktı, gayet çok çıktı hem de… Lovecraft filandır, yani babalarıdır bu iÅŸin. Ceylan’dan çıktı hepsi… Burda 50 yıllık, 100 yıllık korku hikâyeleri var. Böyle ağız sulandıracak hikâyelerdir, o kadar güzel hikâyelerdir.

SG:Korkunun klasikleri bugünkülerden daha güzeller.

Bugünküler ÅŸekerim, biraz artık yazacak ÅŸey bulamaz gibiler ( Lovecraft kitapları gösteriyor). Ondan sonra cinayet antolojisi var, korku var, uzay var. Çok uzay kitabı var bizde.

SG:Siz yaptınız mı?

Gönül yaptı Asimov’ları. Ama Asimov deÄŸil asıl, Bradbury falan vardır, yapılmadı, çok güzel kitaplar vardır. Gönül’ün odasında iki tane kütüphane var, dolu orası, uzay ve humour’la.


SG:Bilimkurgu niye yapılmadı Türkiye’de?

Doktor yaptı iÅŸte, Asimov’lar çıktı. Ama okuyucu bir tuhaf canım. Okuyucunun da hayal gücü yok. Bu iÅŸ hayal gücü ister. Uzayda bilmem ne gezegenine gidiyorum dediÄŸin zaman, aa nasıl gidilir, diyor, aya gittiÄŸiniz bile ÅŸüpheli gibi laflar var. Onun için okuyucunun sevdiÄŸini vermek gerekiyor.

SG:Burdaki iÅŸaretler çevrildi ya da çevrilecek anlamında iÅŸaretler mi?

Onları Gönül çevirmiÅŸ. Zaten ayrıca biz bunları Türkiye yayınevinden aldık, yayınevi kapanıyordu, patron bize hediye etti birçok kitabı. Onlar da bunları, dergi çıkarırlardı, dergilere koymuÅŸlar. Yani hep var, benim çocukluÄŸumdan beri var bu iÅŸ. Humançi var meÅŸhur, hiçbir zaman ölmeyen humançi.



SS:Sistemli bir biçimde gidelim sizi çok yormadan. En baÅŸtan baÅŸlıyorum ben sorularıma. Çeviri yaptığınız dili nasıl edindiniz?

Sekiz yaşından beri İngilizce güzelim. Biz TED’deniz, Ankara’dan. Ondan sonra filoloji, 4 yıl da Amerika. Aslında İngilizcem anadilim kadar iyi, çok küçük yaÅŸta baÅŸladık çünkü. Bizim zamanımızda Türkçe gramer bir karışıktı, yarı okuduk yarı okumadık ama İngilizce grameri çok iyi öÄŸrettiler.

SS:Türkçenin sorunları vardı çünkü o zaman…

Åžimdi de hâlâ var. Buna eminim diyor, bundan eminimdir oldum bittim. Ama sizin reklamcılarınız, internetçileriniz maalesef dili mahvettiler. Açık konuÅŸalım, öyle oldu. İngilizcede bir laf vardır, prepositionları iyi bilen İngilizceyi iyi konuÅŸur, derler. Yani takıları. Bizde takılar yanlış kullanılıyor bir kere. Zaten 200 kelimeyle konuÅŸuyorsunuz, 300 kelimeyle konuÅŸuyorsunuz, fazlasına hiçbir gerek görmüyorsunuz. OkumuÅŸ bir insan 5000-7000 kelime kullanırmış. Shakespeare 50 bin kelime kullanmış. Ama İngiliz dilinde 150 bin kelime var. Angollar var, Saksonlar var, Latinler var. Hepsini almış içine, benimsemiÅŸ, güzel onu yoÄŸurmuÅŸ bir dil olmuÅŸ. Biz de öyle deÄŸil. Hepsini çıkarıyorlar. Åžimdi de -sel, -sal diye bir laflar var. Evsel atıklar canım, nedir biliyor musunuz? Ev çöpleri. Bu ayıp denen bir ÅŸey ama artık, evsel atıklar! Mevsimsel deÄŸiÅŸiklikler. Mevsim deÄŸiÅŸikliÄŸi deÄŸil de niye mevsimsel deÄŸiÅŸiklik oluyor! Ben anlamıyorum bunları. Gazeteleri okuyor, kendi kendime söyleniyorum.

SS:Tüm çeviri tarihinize baktığınızda dilin geliÅŸimi nasıl oldu? İlk baÅŸlarda nasıl bir dil kullanıyordunuz, ÅŸimdi nereye geldik?

Hep aynı dil canım, hep aynı dil. İlk çevirdiÄŸim kitabı Gönül tashih etti, o daha önce Babıali’deydi çünkü. İkimizin dili aynıdır, dediÄŸim gibi bir yarısını o bir yarısını ben yaptım, katiyen bir ek belli olmaz. Hep aynı, evde konuÅŸtuÄŸumuz dil canım, Türkçe. Ama tabii alıyorlardı redaktörler, birçok böyle baÄŸnaz maÄŸnaz gibi laflarla koyuyorlardı. Bir ara çok üstüne düÅŸüldü sonra tavsadı o iÅŸ. Daha kendi hâline bıraktılar.

SS:Ama siz hep kendi doÄŸal dilinizi kullandınız, nasıl konuÅŸuyorsanız çevirilerinizi de öyle yaptınız.

Evet evet, hep kendi dilimi kullandım. BaÅŸkasının dilini nasıl kullanayım ÅŸekerim! (gülüÅŸmeler)

SS:Peki hiç deÄŸiÅŸmedi mi diliniz?

Hayır hiç deÄŸiÅŸmedi benim dilim, hep aynı.

SG:Öztürkçe kullanmalardan etkilenmediniz mi hiç?

Güzelim, öztürkçe kullanmalardan “durum”,” tutum” güzel laflar deÄŸil mi ÅŸimdi. Ama bazı artık çok batan laflar var insana, açık söyleyeyim! Niye “inkâr” kalkıyor da, “yadsımadım”, diyorum. Niye yadsımıyorum ben! Bilmiyorum ki! (gülüÅŸmeler)

SS:SevdiÄŸiniz kelimeleri kullanıyorsunuz siz, “Makasçı”nın dili de çok Türkçe.

Her gün konuÅŸtuÄŸumuz Türkçe.

SS:’60’larda da her gün konuÅŸtuÄŸunuz Türkçeyi kullanıyordunuz muhtemelen ama…

Ama ’60’larda ’70’lerde canım, redaktörler evsel atıklar gibi laflar yazabiliyorlardı, sonradan vazgeçtiler.

SG:Peki bunlara engel olabiliyor muydunuz o zaman, redaktörlerin yaptıklarına?

(kayıt dışı)

SS:Çeviriye nasıl baÅŸladınız, ilk çeviriniz neydi?

İlk çevirim Pierre La Mure “Ay Işığı”, Debussy’nin hayatı.Onu ablam tashih etmiÅŸti. İlk defa orda ismimi gördüm, sonra bir kitapta daha ismime baktım, ondan sonra hiç bakmadım. Niye bakayım ya, bakacağım da ne olacak! (gülüÅŸmeler)

SS:Hangi yayınevine yapmıştınız?

Türkiye.

SS:Kaçta yaptınız ilk çevirinizi?

’68’di galiba. 350 kitap olmaz diyorsunuz, kaç yıl, nasıl olmaz!

SS:Siz daha geç baÅŸlamışsınız Gönül Hanımdan.

Tabii, o önce girmiÅŸti. Yeni Sabah’taydı, ordan Babıali’ye geçti. Ben Amerika’dan geldim, ondan sonra.


SS:Aile nasıl karşıladı, çevirmen olmanızı?

Babam yoktu canım, annem vardı. Bizim evde çok kitap okunurdu. Biz altı yaşında okuduk, ondan sonra babamın kütüphanesinden kitap çalardık ve enselendik tabii. Ama ne kitaplar! Mahmut Yesari’nin “Sevda İstihkarı”diye bir kitabı. Ben yedi yaşındayım. Hiçbir ÅŸey anlamamışım, bir tek cümle aklımda kalmış: “Jale çok janti bir kızdı.” O cümle benim çok hoÅŸuma gitmiÅŸ nedense. Ondan sonra bir gün Gönül, Dostoyevski’nin “Zavallı”sını almış okurken hüngür hüngür aÄŸlıyor. Annem yakaladı, ne oluyor, dedi. Ben, kitap okuyor, dedim. Babam kütüphaneyi kilitledi. İşte böyle oldu. (gülüÅŸmeler) Biz ailece meraklıyız kitaba canım. Hepimiz kitap okurduk, ilk aÅŸkımız.

SS:O zaman çevirmen olmanız….

Ben çevirmen olmak istemedim canım. Ben kimyager olmak istedim veya kuyumcu. Ama babam, kuyumculuÄŸun mektebi yoktur, dedi, yoktu doÄŸru. Benim kızlarım çalışmaz, dedi, piyano çalar, ev kadını olur. Sonra canım, her ÅŸey deÄŸiÅŸti. Biz kendimizi ortada bulduk. BildiÄŸimiz buydu, bunu yaptık.

SS:Severek yaptınız deÄŸil mi, meslek oldu sizin için?

Güzelim, ben mektepte edebiyatı severdim. Edebiyatta ÅŸunu severdim:Yunus Emre’yi severdim, Fuzuli’yi severdim. Ama edebiyatla ilgim yoktu. Kâtip Çelebi’yi, Evliya Çelebi’yi severdim. Fakat kompozisyon yaz denildiÄŸi zaman 16 satır yazana kadar boynum gıcırdardı. Sonra kendimi bu iÅŸin içinde buldum. Kader! Bazıları severek yapar, ÅŸiirler yazar. Hiç benim öyle heveslerim olmadı. Böyle olacakmış böyle gitti.

SS:İyi gitmiş ama!

Yıldızların tesiri de var tabii.

SS:DoÄŸru, siz astrolojiyle de ilgileniyorsunuz.

5 kitabım var astrolojiyle ilgili. 12 yıldan fazla bir dergi, 7 küsur yıl da derginin tamamını ben yaptım.İkizlerde iki para yıldızı var. Venüs aylık para filan verir, fazla vermez. Jüpiter zenginlik yıldızıdır. İkisi de benim ikizlere düÅŸmüÅŸ, basın yayın. Hiçbir ÅŸey yapamazsınız, ne yaparsanız yapın hiçbir ÅŸey olmaz. (gülüÅŸmeler)

SS:Çeviri ustalarınız var mıydı, iÅŸin içine girdiÄŸinizde?

Filolojide drama ve çeviri okuturlar. Hepsi vardı ÅŸimdi. Ordan bir ÅŸey kazanmak var.

SS:Çevirilerini izlediÄŸiniz, beÄŸendiÄŸiniz çevirmenler var mıydı?

Rezzan Yalman’lar falan vardı. Biz onlara hep hayrandık. Remzi Kitabevi’nden çok güzel kitaplar çıkardı. Klasikler. Beyaz kitapta kırmızı çerçeve. Çok güzel çevirilerdi.

SS:Klasik çevirileri mi?

Sade klasik deÄŸil canım, Andre Gide’nin “Dar Kapı”sı filan deÄŸil. Günlük kitaplar da vardı, ama Maupassant’lar filan da vardı.

SS:Sizin döneminiz Tercüme Bürosu’nun etkisinde olan bir dönem gibi geliyor bana.

Hangi Tercüme Bürosu canım?

SG:Milli Eğitim Bakanlığının.

Yok yok, hiç iliÅŸkimiz olmadı.

SG:Peki o dönemle nasıl bir iliÅŸkiniz oldu? Milli EÄŸitim Bakanlığı yayınlarıyla, Hasan Âli Yücel…

Aa, onları da okuduk canım. Hatta üniversitede hoca, “Benim çevirim vardır, dedi, Marlowe’un, sakın onu almayın, doÄŸru dürüst çalışın.” dedi bize. Ama Milli EÄŸitimle filan ilgimiz yok. Benim sevdiÄŸim ÅŸekerim, Guareschi’nin Don Camillo’su… Çok güzeldir. İnsana zevk verir, bu kadar güzel olur. Bir ara komünist belediye reisi ile bir rahip hep birbirlerine giriÅŸiyorlar, ama savaÅŸta hep omuz omuza savaÅŸmışlar. Peppone adlı bir adam belediye reisi. Don Camillo, onun tüfeÄŸini çalıyor. TüfeÄŸimi ver, diyor. Hiç haberim yok, nereye koydun, diyor. Peder peder, sen insanı Müslüman edersin, diyor. (gülüÅŸmeler) Çok güzel bir laf ÅŸimdi bu. Yani böyle ÅŸeyleri seviyorum canım. Hayat çok zor, biraz gülmek istiyor insan. Zaten cinai roman türü escapizm edebiyatıdır, yani hayattan kaçış edebiyatıdır. Kitabı elinize alırsınız, iki saat hayatla ilgiyi kesersiniz. Ben onu istiyorum. Ben burda aÅŸk da seyretmiyorum, o dizileri de seyretmiyorum.BBC’de daha güzel cinailer var. Zaten İngilizlere mahsustur o iÅŸler. Onları seyrediyorum.

SS:Ama tüm çeviri hayatınız onlarla geçti, kaçamadınız! Keyif alarak mı çevirdiniz?

Bazen hiç keyif alarak çevirmedim. İki kitaptan çok zevk almıştım. Bir tanesi “James Bond” Casino Royal, ilk kitaptır aslında, o çok güzeldi. Bir de Josefh Wambaugh’nun “Pırıltılı Sığınak” diye çıktı. Zaten benim kitap tarzım da Wambaugh’nun tarzıdır.

SS:Etkisi var mı sizde?

Evet, etkisi var bende. Tarz aynı tarz canım. Onunki de karakol. Şu geliyor, bu gidiyor, devamlı bir macera var. Aynı yani, ondan aldım.

SS:Emniyet müdürü karakteriniz benziyor mu?

Hayır hayır, hiç benzemiyor. Ondakini hiç sevmezler….

SS:Adil, sert ama sevimli bir adam.

Aslında o olmayacaktı canım, Murat olacaktı baÅŸrolde. Yakışıklı bilmem ne. Bir baktım, yazarken kitap aldı gitti. (gülüÅŸmeler) Makine yazar kitabı siz yazmazsınız, bunu öyle bilin. Makineye girdiÄŸinde makine bir ÅŸeyler yazar öyle çıkar.

SG:Kitapta bir çevirmenin örneklerinin yabancı olmasını bekliyor insan. Aksine bütün olaylar çok yerliydi.

Yerli olacak tabii. Türkiye’yi yazıyorum, İstanbul’u yazdığıma göre yerli olacak.

DüÅŸündüÄŸüm karakol da ÅžiÅŸli ÅŸubesidir. AraÅŸtırma yaptım. Polis tanıyan arkadaÅŸlarım vardı, beni onlarla temasa geçirdiler, onlara sordum birçok ÅŸeyi, falso olmasın diye. Mesela baÅŸkomiserden sonra emniyet amiri olunuyor, ondan sonra ÅŸube müdürü olunuyor filan falan falan. Ben bunları bilmiyorum tabii, öÄŸrenmek lazım. Zaten çeviri yaparken de bir doktor konusu varsa bir doktor ahbaba telefon eder sorardım. Nurcan’ın kocası polisti, ona da sorardık. Sormak lazım, bilmeden yaparsanız acayip bir ÅŸeyler çıkar ortaya.

SS:Telif eserlerle çevirinin birbirine etkisi, katkısı nasıl olur diye merak ediyordum. Åžimdiye kadar çok sayıda çeviri yaptınız, sonra da kendi kitabınızı yazdınız, aradaki iliÅŸki nasıl oluyor?

Hiç öyle bir ÅŸey düÅŸünmüyordum, bir gün aklıma geldi. Ablamla konuÅŸtuk. Çok güldük, ÅŸu ÅŸöyle olsa bu böyle olsa diye. Ayrıca aklımda daha beÅŸ tane mevzu var. İçlerinde ne sululuklar var. YataÄŸa yatıyorum düÅŸünüyorum düÅŸünüyorum, Gönül’le konuÅŸuyoruz gülüyoruz. Öyle oldu canım. Ben aslında astroloji kitabı yaptım, el falı kitabı yaptım, rüya tabirleri kitabı yaptım. BeÅŸ tane o cins kitabım vardır. Dördü Alfa’dan çıktı. Bir de Tarot çevirttiler bana, onu hiç sevmem ama çevirdim iÅŸte…İkizler ve yay edebiyatla ilgilidir. Mesela Mark Twain yaydır, ……. yaydır (anlaşılamıyor). Bu üçü de humour üstüne canım. Her burçtan çıkan yazar olur. Fakat yengeçten çıkanlar daha duygulu daha tahlilcidirler. Åžu burçtan yazar çıkar diye bir kaide yoktur. Åžu yıldızlardan yazar çıkar diye kaide vardır. Merkür güçlü olacak, ikizlerin yayla ilgisi olacak, GüneÅŸ, Merkür’le tatlı açılı olacak. Yoksa her burçtan yazar çıkar.

SS:Çevirmen de çıkar!

Çevirmen de çıkar. Bol bol çıkar, niye çıkmasın. (gülüÅŸmeler)

SG:Yıllar içerisinde çevirilerini beÄŸendikleriniz oldu mu?

“Benden Sonra Tufan”. Sanırım ArmaÄŸan Hanımdı. İsmi ArmaÄŸan’dı*. Çok güzel bir tercümeydi. Türkçeydi yani, sokak Türkçesiydi, bildiÄŸimiz Türkçe ve çok güzeldi.

SS:Yakın dönem çevirisi mi?

’80 filan.

SS:Son dönemlerden beÄŸendiÄŸiniz çeviriler var mı?

Yok canım. Yok canım, ÅŸundan yok canım, okumuyorum da ondan. İngilizce okuyorum. Gözüm zaten bilmem ne, lupla okuyorum.

SS:Türk edebiyatını takip ediyor musunuz?

Yenileri takip etmiyorum maalesef. Çok var galiba deÄŸil mi? Cuma günleri bestseller listesine bakıyorum, hemen hemen dokuz tanesi Türk deÄŸil mi?

SG:Önceden daha mı azdı?

Çok azdı, bir tane falan düÅŸerse içine ancak. Åžimdi çok var Türkçe yazan. ’80’de ’90’da yoktu, nerde. Çok az. Çok tanınmış çok az.

SS:Çeviri anlayışınızda yıllar içinde bir deÄŸiÅŸiklik oldu mu?

Çocuk kitabı çevirmeyi severim, çünkü içinde seks yoktur. Bu Amerikalıların seks kitaplarından bana fenalık geldi. Üstelik tatsız tuzsuz. Açık saçıktı. Biz kapatırdık, daha sonra da redaktörler kapatırdı canım. Çünkü savcıya gideceksiniz yoksa. O zaman öyleydi.Åžimdi hâlâ var mı yok mu bilmiyorum ya. Doctorow’un bir sözü var, Sigmund Freud Amerika’ya geldi yüz vermediler, diyor, o da Amerikalıların seks zevkini bozdu. İşte bu kadar. Amerikalılar bu iÅŸte çok yeni. Seks deyince ilk baÅŸta Çin geliyor, ondan sonra Ruslar, ondan sonra Fransa filan geliyor. Amerikalılar yazıyorlar da yazıyorlar. Yok böyle ÅŸey…..O yüzden çocuk kitaplarını çok severdim. Cinailerde de pek öyle bulunmaz. Maceralarda da pek öyle bulunmaz. Wilbur Smith iyiydi. BeÅŸ tanesini ben çevirmiÅŸtim, altı mı yedi mi Gönül çevirmiÅŸti. İlk kitaplarında pek öyle seks yoktu. En sonunda çok sekse girmiÅŸ. Benim yaptığım beÅŸ tanede yoktu. Amerika’ya gidince iÅŸin rengi deÄŸiÅŸmiÅŸ o saat. Ludlum’u çok severdim. O da, allah rahmet eylesin, öldü. BeÅŸ tane Ludlum yaptım galiba.

SG: ’60’larda Dr. Dolittle çevirmiÅŸsiniz.

Evet evet, Mary Puppins , Dr.Dolittle, Pollyanna’yı da ben çevirdim. Ama Polyanna adamı aÄŸlatmak için. Çocuklara duygu, merhamet aşılamak için öyle kitaplar vardır. Küçük Lord. Ne kadar böyle üzücü kitap varsa yetimler, öksüzler onlardan bana fenalık geliyor. Mary Puppins çok güzeldi, Dolittle çok güzeldi.

SS:Pek çok çocuk klasiÄŸi çeviriniz var.

52 tane.

SS:Altın dışında yaptığınız çocuk klasikleri var mı?

Hayır, 52 taneyi Altın’a yaptım.

SS:Altın çok erken tarihte baÅŸlamış çocuk kitaplarına, nasıl geliÅŸti o süreç?

’68’de filan baÅŸladı. Haftada bir tane yapardık, geldikçe. Bazıları çok acıklıydı.

SS:Sizden önce var mıydı?

BaÅŸkalarında var tabii, Altın’da yok. Çünkü ben de o çocuk kitapları ile büyüdüm iÅŸin aslı. Julvern’lerle filan büyüdük. Onlar baÅŸka yerlerden çıkmıştı. Agatha’lar da çıkmıştı, Türkiye yayınevinden çıkmıştı. Carter Dickson da Türkiye yayınevinden çıkmıştı. Daha önceleri var, hep var.

SG:Agatha Christie’lerin çevirileri varken siz tekrar mı yaptınız?

Ben birkaç tanesini yaptım, sonra Gönül hepsini yaptı. Copyright alındı canım, hepsini Gönül yaptı ondan sonra.

SG:Tekrar çevirilerde bir sorun çıkıyor muydu bir önceki çevirmenle?

Yok. Çevirmenin bir hakkı yok ki onda. Çevirmenin çeviride hakkı var ama kitapta hakkı yok.

SS:Doğu Masalları derlemeniz var.

Evet, iki tane hikâye de benimdir, ben yazdım.

SS:İsminiz var mı?

Hayır, ismim yok. Kısa geldi, formayı tamamlamak için iki tanesini de ben yazdım. (gülüÅŸmeler)

SS:İsimlerini hatırlıyor musunuz?

Bir tanesi Gasgas diye bir mahlûk vardı içinde, o çok güzeldi. Hatta onun resimlerini de yaptım ben. Ama sonra basılmadı resimler. Öbürü denizler hâkimi gibi bir ÅŸeydi, unutmuÅŸum.

Oscar Wilde’nin hikâyelerini yaptım ve aÄŸladım. “Mutlu Prens” filan onlar beni aÄŸlatır ki üç defa yaptım aynı ÅŸeyi. Bir dergiye yaptım, bir kitaba yaptım, en son küçük bir kitap olarak çıkmıştı.

SS:Aynı çeviriyi tekrar tekrar mı yapıyordunuz, yoksa…

Tekrar tekrar yapıyorsun, öyle ÅŸey olmaz. Mesela dergi için bir yerini kısaltabilirsiniz, olmaz, aslıyla aynı olacak, sadık kalacaksınız. “Shogun” güzeldi, “Taipan” güzeldi.

SG: “Shogun”u siz mi yaptınız?

Günde 46 sayfa yazarak. İşte o kitap o kitap. “Shogun”u ben yaptım.”YaÅŸamak İstiyorum”u da ben yaptım, Ayn Rand’in. Fountainhead’i de ben yaptım.

SG:Ayn Rand’i siz mi seçtiniz?

Ben seçmedim. Birden iÅŸte bu milliyetçilik olunca Ayn Rand’i elime verdiler benim.

SG:Milliyetçi bir kitap olarak mı…

Tabii, komünist aleyhtarı bir kitaptır o. Komünistlik gidince o çıkar tabii, ya o ya o.

SG:Şimdi tekrar yayınlıyorlar onu.

Sinan Çetin aldı.

SS:Çocuk klasiklerinin çevirisi ile gerilim romanları çevirisi arasında fark var mıdır?

Hiç fark yoktur. Ama dil olarak cinai romanlar serttir, öbürü daha yumuÅŸaktır, ona göre yapacaksınız. O ne yazıyorsa siz de onu yazacaksınız, iÅŸte bu kadar basit.

SG:Sizin çeviri anlayışınız sadık kalmak.

Elinizden geldiÄŸi kadar. Çünkü bir idiom sokar, sizde yoktur karşılığı, ona uygun bir ÅŸey bulmak zorundasınız. Her ÅŸey dönmez. Neticede karşınızdaki bir Amerikalı, düÅŸünce tarzı tamamen farklı, siz bir Åžarklısınız, deÄŸil mi? Ama yine de sadık kalırsınız elinizden geldiÄŸince.

SG:Ama bu romanlar çok Amerikan, onları hafif Åžarklı yapmak gerekir mi?

Yapamazsınız, Åžarklı yapamazsınız. Yine Amerikan olarak kalır ama daha size uygun olarak kalır, daha Türkçe olarak kalır. Yoksa yine Amerikalı tabii.

SG:ÖrneÄŸin Hürriyet’in öyle romanları var ki bize çok yabancıymış gibi geliyor.

Tabii tabii, kafalar tamamen farklı, ahlak anlayışı farklı. Çünkü seksi ahlaka baÄŸlamıyor, yalan söylerseniz sizi ahlaksız buluyor. O haklı. Seks için tabii bir ihtiyaçtır, diyor, ama yalan söylerseniz, dürüst deÄŸilseniz iÅŸin rengi deÄŸiÅŸiyor. Kafa farklı.

SS:Oralarda değişiklikler yapıyor muydunuz?

Hayır, hiçbir ÅŸey yapmıyorduk.

SG:Okurlardan tepki geliyor muydu, bu bize çok yabancı diye?

Hayır hiç gelmedi. Benim okuyucumdan da ablamın okuyucusundan da bize hiçbir tepki gelmedi.

SS:Altın’ın editörü Oya Alpar çeviri anlayışını anlatırken ÅŸöyle demiÅŸti, ne kadar sadık kalmak gerekir üzerine: Bazı yerleri aynen çevirmek, bazı yerleri de tabloyu gözünde canlandırarak mealen çevirmek. O kaynakta öyle bir ÅŸey yoktur ama Türkçeye geçerken mealen tamamlamak gerekebilir.

Bana uymaz, ben olduÄŸu gibi çeviririm, ne görüyorsam onu çeviririm. Sadık kalmaya gayret ederim. Ve ÅŸu var, cümleler süslü olsun isterim. İlk cümlede aÅŸk demiÅŸsek ikinci cümlede sevgi, üçüncü cümlede ihtiras diyebiliriz. Yoksa aÅŸk aÅŸk diye! Ama ÅŸimdi öyle yapılmıyor ki! “Zengin olduÄŸu için çok mutlu olduÄŸunu düÅŸünüyordu.” İki tane “olduÄŸunu” rap diye bir cümleye sokuyor. Olmaz, onun için de tercümeler iyi olmuyor. Mesela bakın, okurlar Agatha Christie ararken, bir tanıdık söyledi kitap yeri olan, Gönül Suveren’in Agatha Christie’sini istiyorum, diyorlarmış. O dile alışmış, onun dilini sevmiÅŸler.

SS:Tercüme dergileri var, hiç izlediniz mi onları? Yazko, Metis…

Hiç izlemedim.

SS:Mehmet Fuat ve Yeni Dergi çevresi var, çeviride yeni bir anlayış getirmeye çalışıyorlardı. Onlardan haberiniz var mıydı?

Yok, benim dönemimdeki çevirmenlerin hepsini tanırım. Azize’yi de [Bergen] tanırım, [Mehmet] Harmancı’yı*** da. Birkaç tane çevirmendik topu topu, sayımız fazla deÄŸildi.

SS:Åžimdikinden daha azmış çevirmenler.

Evet evet.

SS:Birbirinizle görüÅŸür müydünüz, iliÅŸkiniz nasıldı?

GittiÄŸimiz gün hepimiz orda olurduk. Bir sohbet bir sohbet, çay kahve. Allah rahmet eylesin, Doktor çok tatlı, iyi bir insandı. DoÄŸan Hızlan vardı, Nihal YeÄŸinobalı vardı bir ara, Azize hep vardı.

SS:Çevirmenler arasındaki iliÅŸki nasıldı?

İyidir, dostça konuÅŸursunuz iÅŸte, bilemezsiniz ama, dostça ahbaplığımız vardı. O kadar.

SG:Belli bir yayınevinin çevirmenleri kendi aralarında mı görüÅŸürlerdi, yoksa…

Ben altı yere filan çalışıyordum canım, fakat Altın Kitaplar’a çok kitap yaptım. Pazartesi, perÅŸembe giderdik Altın Kitaplar’a, orda herkes olurdu. Tarık Dursun Kakınç, Selim İleri falan filan, yani bir ahbaplık oluyordu.

SS:Ne yapıyordunuz peki?

KonuÅŸuyorduk iÅŸte.

SS:Çevirileri de galiba o pazartesi, perÅŸembe toplantılarında mı belirliyormuÅŸsunuz?

Åžimdi ÅŸekerim kitapları alır gelirdik eve, bu kadar kitap, okunurdu onlar. BeÄŸenirseniz beÄŸendik dersiniz. Ne kadar beÄŸendiniz, mesela ben Wambaugh’yu çok beÄŸenmiÅŸim baÅŸkası bilmem ne demiÅŸ. Ona bakılırdı ona göre ayrılırdı kitaplar, ÅŸunlar yapılacak diye. Onları alır yapardık.

SS:Çevrilecek kitapları böyle seçmek kaç yılına kadar sürdü?

Hep öyleydi.

SG:Amerika’da çok satan olması…

Listeden iÅŸte onlar getiriliyor. Ya ONK getirirdi Osman Bey yahut Nurcan getirirdi. Kesim daha çok getirirdi. Onları okurduk.

SS:Ajanslar kaç yılından beri var, sizin bildiÄŸiniz?

ONK daha eskidir. Nurcanlar ’76’da filan geldiler galiba. Ama daha becerikliydi onlar ve onlar Amerika’dan geldi. Onların elinde çok kitap vardı, çok güzel kitaplar vardı. Bazı kitaplar hiç bize uymaz, hemen reddedilir giderdi.

SS:Editörlük ne zaman girdi devreye Altın’da? O zamana kadar çevirmenler seçiyor kitabı, o yöntemi ben çok beÄŸendim.

Bizler seçerdik, biz editör deÄŸildik. Doktor bizim zevkimize güvenirdi, iyi dediÄŸimiz zaman yapılırdı o. Bazı kitaplarda üç dört kiÅŸinin ismi, artılar eksiler olurdu. Ona göre seçilirdi. Herhâlde Doktor iÅŸten çekilip Batu gelince o zaman editörlüÄŸe geçildi.

SS:Peki Doğan Hızlan ne yapıyordu?

DoÄŸan Hızlan önceleri kitap açıksa nasıl kapatılacak ona bakardı, arka kapağı DoÄŸan yazardı.

SS:Kitap açıksa derken…

Müstehcen.

SS:Nasıl kapatırdı?

Tabirleri o biliyor canım. Öyle bir laf yazmışsınız ki, bu savcılığa götürür adamı, diyor, o bilirdi. Ondan sonra galiba Doktor, DoÄŸan’a bir kitap serisi vermiÅŸ, onun editörlüÄŸünde çıkmış.

SS:Hangi yayınevleriyle çalıştınız?

Türkiye, Nazar’ın yeri İnkılap, Altın, Ceylan, Adnan Semih’in yeri BaÅŸak, Hürriyet Hayat, Kelebek, Akbaba, Alfa, Remzi, Milliyet, Tay. Tay’a kitap deÄŸil dergi yaptık.

SS:Semih YazıcıoÄŸlu’yla ortak çalışmanız var zaten.

Birkaç kitap yaptık.

SS:Hep Gönül Hanımla çalışmışsınız.

Aynı evde oturuyoruz, aynı iÅŸleri yapıyoruz, aynı ÅŸartlar altında yetiÅŸmiÅŸiz, öyle.

SS:Gönül Hanımla kaç tane ortak çeviriniz vardır?

Birkaç tane vardır, fazla deÄŸil. EÄŸer başı sıkışırsa söylerdi, ben girerdim arkaya veya öne o kadar. Zaman açısından.

SS:Arada bir Semih Bey var, baÅŸka var mı birlikte çalıştığınız?

Semih Beyle bir kitabı bölüÅŸtük o kadar. Ben yaptım yani kalanları. Bir de Dashiel Hammet’ler çıktı ordan birkaç tane.

SG:Lolita çevirisi Gönül Hanımın.

Amerika’dan çevirdi hem Gönül onu. Acele istediler. Sonra baÅŸka bir yer daha bastı. ONK istemiÅŸti sanırım bir yer için. AkÅŸam için mi bir yer için. Hiç sevmem onu ben.

SG:Lolita çevirisi tartışma oldu mu?

Oldu tabii oldu, tabii nasıl oluyor da bilmem ne diye, o zamanlar çok oldu canım. Arkasından filmi oynayınca filminden de…Daha sonra baÅŸkasına da çevirtmiÅŸler, sanki iyi bir ÅŸey varmış gibi. Ben Nabokov’u zaten sevmem. SevmediÄŸim bir adam varsa Nabokov’dur.

SS:Peki sevmediÄŸiniz kitapları, bu tarz kitapları neden çevirdiniz?

Lolita tarzı çevirmedim ben. Açık saçık kitaplar hep vardı, seks hep vardı. Ama hiç bu tarzın tamamen sübyancılığın, yok, öyle bir ÅŸey hiç çevirmedim ben.

SS:”İki Åžehrin Hikâyesi”ni…

“İki Åžehrin Hikâyesi”ni iki defa yaptı, hem Türkiye’ye hem Altın Kitaplar’a yaptı.

SG:Aynı çevirmen bir kitabı iki kere nasıl çevirebilir?

İşte ben üç defa Oscar Wilde’ı çevirdim diyorum. Çevirirsiniz aradan yıllar geçmiÅŸtir, çevirirsiniz.

SS:Çeviri eskir mi?

Tabirler eskiyebilir canım. Öztürkçeler girdiÄŸi zaman bunlar eskimiÅŸ sayıldı, ÅŸimdi onlar yeni sayılıyor, bunlar arada kaldı. Ama İngilizcede bu yok. Mesela bir kitabı alıyorsunuz, içinde 100 yıllık diyor. O yüzyıllık hikâyeyi okuduÄŸunuz zaman çok iyi anlıyorsunuz, hiçbir ÅŸey kımıldamamış yerinden, öyle oturmuÅŸ dil. Dilin öyle olması lazım.

SS:İngilizcede de değişme vardır mutlaka.

Vardır canım. Yeni kelimeler girer fakat bu bir aÄŸaç deÄŸildir ki aşı yapasınız. Yeni kelimeleri kabul eder dil veya atar. Daha zenginleÅŸir dil. Ama bazılarını da hiç kabul etmez atıverir.

SS:Sizin çeviriye baÅŸladığınızdan bu yana İngilizcede neler…

Amerikalılarda deÄŸiÅŸme daha çoktur. Amerikalılar deÄŸiÅŸime meraklı olduÄŸu için deÄŸiÅŸme daha çoktur. Hatta bazen ne dedi bu diye bazı kelimeleri sorup öÄŸreniyorsunuz. Veya lügat var. İngilizlerin bir argo lügati var bende, onlara bakıyorsunuz, buluyorsunuz. Ama bulamayanlar da var. Mesela Woody Allen’ın bir tercümesinde “küçük atma yastıkları vardı” diyor, ÅŸu minik yastıklar iÅŸte, minik yastık yerine atma yastıkları yazmış, bilememiÅŸ. Ondan sonra bu tarz ÅŸeyler olunca siz de duraklıyorsunuz ama tabii öyle biliyor, öyle yapıyor. Kimseye bir ÅŸey denmez.

SS:Yapısı değişiyor mu İngilizcenin?

Olmaz, olmaz! Oxford İngilizcesi, Cambridge İngilizcesi, King’s English, Kralların İngilizcesi hiçbir ÅŸey olmaz ona. Bizim gibi deÄŸil onlar canım.

SS:Göçmenler bir ÅŸey yapamıyorlar mı?

Yok yok canım. Göçmenler kendi aralarında konuÅŸuyorlar. Hiçbir ÅŸey olmaz İngilizceye. An’aneler saÄŸlamsa bir ÅŸey olmaz.

SG:Çevirmenlerin olanakları yeterli miydi, sözlük gibi baÅŸvuru kaynakları bulmakta?

Bazılarını biz Amerika’da kaldığımız için biliyorduk. (anlaşılamıyor) vardır, kız onu baÅŸka bir ÅŸey yazmıştı, Sahtekârlık Masasıdır ama lügatte bulamazsınız bunu. Bir kısmını bilemezseniz soruyorsunuz. Mesela ben “Pırıltılı SaÄŸanak”ı yaparken, en iyi argo Kadıköy’den çıkar, Kadıköy’den bir erkek arkadaşımı aradım ve ÅŸu ÅŸu karşılıkları ver bana, dedim. Hepsini verdi, pezo, lezoÅŸ falan falan falan. Onları soracaksınız tabii, aksi hâlde acayip bir ÅŸey olur.

SS:Yayınevlerinin çeviri anlayışları deÄŸiÅŸiyor muydu?

Tabii zamana göre deÄŸiÅŸiyor, çıkan kitaplara göre deÄŸiÅŸiyor. Bestseller listesi diyoruz, o günkü kitaplarla bugünkü kitaplardaki düÅŸünceler, fikirler farklı canım. Ona göre tabii deÄŸiÅŸiyor ama yine de esas aynı kalır. Belirli kalıplar içinde deÄŸiÅŸtirebilirsiniz.

SS:Peki çevirmene yansıması nasıl oluyordu bunun, size müdahale ediyorlar mıydı?

Hayır, bize hiç müdahale etmediler, çünkü konuÅŸurduk ÅŸu ÅŸöyle olacak bu böyle olacak diye. Bilirdik herkesin ne istediÄŸini. Doktor Turan Bozkurt’la konuÅŸurduk ÅŸöyle ÅŸöyle, tamam derdi bitti yani bize bırakırdı.

SS:DiÄŸer yayınevlerinde de bu böyle miydi?

DiÄŸer yayınevlerinde de bu böyleydi, hiçbir teki karışmadı. O bakımdan ÅŸanslı mıyız acaba?

SG:Åžimdilerde durum çok deÄŸiÅŸik, siz bir haftada çevirdim diyorsunuz, genellikle üç ay falan sürüyor çeviriler.

Niye öyle?

SG:SözleÅŸmeler böyle yapılıyor.

Siz ertesi hafta götürseniz herhâlde alır kitabı.

SS:Yayınevlerinin çevirmenlere yönelik tavırları hep aynı mıydı? Her türlü tavrı, çalışma koÅŸulları.

Bazıları daha ağırdır bazıları dosttur. Altın Kitaplar dosttur, Ceylan da dosttu, Türkiye yayınevi de dosttu. Alfa daha ağırdır. AÅŸağı yukarı aynı.

SS:Yayınevlerinde redaktörlük ve editörlük diye bir kurum hep var mıydı?

Redaktör hep var canım. Alıyor kelimeleri deÄŸiÅŸtiriyor filan, bazen sinirini bozacak burasını çıkarsak gibi laf ediyor, onun üzerine o çıkmaz efendim diyorsunuz, iÅŸte bu kadar. Redaktörlerle iÅŸimiz olmadı bizim canım.

SS:Müdahaleler yapılıyordu, size soruluyor muydu yapılırken?

Sorması gerekir.

SS:Sorarlar mıydı?

Sorarlardı.

SS:Sizin çeviriniz üzerinde denetiminiz var o zaman deÄŸil mi?

Var, çeviri benim çünkü. Kitap onun ama çeviri benim.

SG:Sonra kontrol ediyor muydunuz?

Kontrol etmem efendim, düzgün olduÄŸuna inanırım, çünkü iyi redaktörler vardı o zaman, ÅŸimdi bilemiyorum.

SG:Sizin istediÄŸiniz gibi çıkmadığını düÅŸünerek…

Ablama öyle bir ÅŸey oldu, Gönül’e. İlk cümleden bozmuÅŸ kız yazıyı, açtı Gönül telefonu kıyamet koptu. Telefonu da tabii patrona açtı, kıza açacak deÄŸil. Bazen oluyor öyle hatalar.

SS:Bu tarz tartışmalar günümüzde çok yaÅŸanıyor da.

Åžimdikileri bilmiyorum canım. Bizimkiler motamot verilirdi. Birkaç tane kelime deÄŸiÅŸtirilirdi, öztürkçe olabilirdi.

SS:Yalnızca kelimelerle mi oynarlardı?

O kadar, düÅŸük cümle olmaz bizde. Hiç düÅŸük cümle olmaz, çünkü kendim tashih ediyorum ben onu oturup. Bazen bakıyorum cümlenin sonu iyi gelmiyor, düzeltiyorum hemen, öyle veriyorum. Onlar da onu bana güvenerek alıyorlar, okuyorlar, basılıyor. İşte bu kadar.

SG: Gönül kırıklığınız kaldı mı, Agatha Christie ile ilgili?

(kayıt dışı)

SS:Kitapların özetlenmesi CaÄŸaloÄŸlu’nda bütün yayınevlerinin yaptığı bir ÅŸey, kâğıt sıkıntısından dolayı kitaplar eksik formayla çıkıyor ya, bu nasıl bir süreçti, Agatha Christie de öyle bir ÅŸey deÄŸil mi?

Hayır ÅŸekerim, Agatha Christie olsun olsun on üç on dört forma olsun. On iki forma yapalım diyorlar, ÅŸey çünkü ticari durum. Gönül de hiçbir ÅŸey atmadan hafifçe cümle tıraÅŸlıyarak gidiyor ve onu indiriyor.

SS:Bu başka başka kitaplarda da yapılan bir şeydi değil mi?

O zaman yapılan bir ÅŸeydi canım. Mesela 40 formayı verir bana, 28 forma olacak, der. O zaman ben kitabı okurum, ÅŸuraları derim kendi kendime, daha bir hafif geçmeli, mesela bir sayfayı dört satırda geçebilirim. Toparlarım çünkü. Zaten yazar da sıkıcıysa birçok tarif vermiÅŸtir. Gayet rahat olur. Ama öyle deÄŸilse, olmayacak daha uzayacak, derim kitap çok usturupluysa. O ÅŸekildeydi. Åžimdi yok, çünkü telif kanunu var. Bu teliften önceydi.

SS:Neden bunu yapıyorlardı?

Kâğıt pahalıydı canım, kâğıt karaborsa. Kâğıt almak gayet zor. Türlü bilmem nelere baÅŸvuruyorsun. Åžimdi öyle deÄŸil. Åžimdi kitaplar çok güzel çıkıyor.

SG:Kâğıdın karaborsa olmasının nedenleri var mıydı?

(kayıt dışı)

SS:Zaman içerisinde bir deÄŸiÅŸiklik oldu mu çevirmenlerle yayınevi iliÅŸkisinde?

Bilemem. Onu ben bilemem. Belki olmuÅŸtur belki olmamıştır. Hiç ÅŸahit olmadığım, görmediÄŸim ÅŸeyi söyleyemem.

SS:Sizin döneminiz farklı bir dönemmiÅŸ, iç içe olunan bir dönem…

Bizim dönemimiz güzeldi canım, bizim hayatımız da güzeldi canım, ÅŸimdi açıkçası. Tek televizyon olduÄŸu zamanlar, internet olmadığı zamanlar Türkçe de güzeldi, hayat da daha bir güzeldi gibi geliyor bana, ama bilemem tabii, ÅŸimdi herkes internete düÅŸmüÅŸ. Bizim devrimiz güzeldi, kılıklarımız da güzeldi bizim canım. Åžimdiki kılıklara bakıp ben ÅŸaÅŸ kalıyorum. Kızlar bu kadar postal giyiyorlar ayaklarına. Güzel bacakların var, güzel bir ayakkabı giy ayağına, topuklu olması ÅŸart deÄŸil. Bir genç kızın, bir genç kadının güzel bir kılığı olmalı deÄŸil mi? Bizim devrimiz güzeldi. Diorlar’la, Yves Saint-Laurant’lar bıraktı iÅŸi, bu iÅŸ güzel gitmiyor, dedi bıraktı. Gitti Morocco’da oturuyor iÅŸte. Bizim devrimiz daha güzeldi ama benim annemin devri çok daha güzeldi. İşin aslı öyle. Åžu var canım, teknoloji çok iyi bir ÅŸey, çok yararlı bir ÅŸey ama zevki bozuyor, ruha çok tesir eden bir ÅŸey. İnsanlar biraz makineleÅŸiyorlar, yalan mı?

SS:Toplumsal deÄŸiÅŸmeyi siz yoÄŸun biçimde yaşıyorsunuz deÄŸil mi?

Yaşadık.

SS:Çevirilerde bunun yansıması nasıl?

Nasıl?

SS:Milano Macerası’nı okumuÅŸtum ben, Gönül Hanımın çevirdiÄŸi. ’60’larda toplumsal iliÅŸkiler baÅŸka türlü, kadın erkek iliÅŸkileri baÅŸka türlü, olumlanan deÄŸerler baÅŸka türlü, ÅŸimdi baÅŸka türlü her ÅŸey.

Tabii, tabii. O zaman seks filandan bahsedilmiyor. Åžimdi kadınlar aleni adama seks teklif ediyor. Bugünkü gazeteyi okudunuz herhâlde bütün aileyi öldürtüyor kız, deÄŸil mi?…..

SG:Amerikan romanları çevirmiÅŸsiniz ama hayatta Amerikan yöntemlerinin uygulanması yanlış geliyor size.

Åžundan yanlış geliyor. Amerikalıların birçok yöntemi güzeldir. Teknik korkunç….Fakat bunların tedrisatları bozuktur. Ama okumuÅŸları korkunçtur, baÅŸa çıkamazsınız, öyle okumuÅŸlardır, zaten çok büyük bilimadamları çıkıyor. Ama normal ahali cahildir canım. Ama iyi niyetlidir, cana yakındır, dürüsttür, ben prensesim deseniz inanır, niye yalan söylesin, der. Çok iyi insanlardır, ben severim Amerikalıları….

SS:Çeviri maceranıza baktığımızda çok yoÄŸun çalıştığınızı, kendinizi adayarak çalıştığınızı görüyoruz.

Ya öyle çalışırsınız ya çalışmazsınız. İkisinin ortası yok.

Üç gün dinleneyim, beÅŸer sayfa yapayım her gün, yok olmaz. Yumurta kapıya gelince oturur, hepsini bitirir çıkarsınız.

SS:Zorlayan ne vardı peki o kadar yoÄŸun tempoyu, ben bunu üç ayda vereceÄŸim diyemez miydiniz mesela?

Zaman veriyorlardı bana, bizler hızlı çalışanlardık canım. Bizde bir ayda bitti (anlaşılamıyor) O bir ayın da bir haftasını filan ben geçirmiÅŸ olurum, ondan sonra bir “Shogun” çıkar karşıma, 46 sayfayı yaparım. Öyle bir hâle geldim ki, gece dörtte bitiriyorum çeviriyi, alıyorum tashih edeceÄŸim, hiç tanımıyorum. Ama iyi oldu, iyi çeviridir o.

SS:Yine aynı süreci aynı ÅŸekilde yaÅŸardım mı diyorsunuz, hiç yavaÅŸlamaz mıydınız?

Hayır yavaşlamam. Ya yaparsınız yahut yapmazsınız, ikisinin ortası yoktur canım.

SG:Peki bu çalışmanın karşılığını aldığınızı düÅŸünüyor musunuz?

Geçindik.

SG:Ya sosyal statü olarak?

Benim sosyal statüm filan yok çocuÄŸum, ben böyle bir insanım. Ayrıca ÅŸu var, biz fazla sosyalleÅŸen insanlar deÄŸiliz. Seçme birkaç ahbabımız var, İngiliz ne demiÅŸ biliyorsunuz, iki candan dostun varsa, plakların varsa, kitapların varsa sen çok mutlusun, demiÅŸ. İşte o kadar….

…

Meral Gaspıralı vardı bizde, o daha çok romantikleri yapardı. Ayrıca 26-27 Cartland’ım vardır benim. ÖÄŸürerek yaptığım. Tiksinilecek bir ÅŸeydir o. (gülüÅŸmeler)Gönül’de de bir hayli Cartland vardır. “Bakıştılar aralarından bir ÅŸey geçti.” …

SS:Nasıl çevirdiniz peki?

Nefret edip küfrederek çevirdim. Kız çimçir, ufak tefek, rahibin kızı, Fransızca ve Latince biliyor. Muhakkak rahibin kızı olacak…..

SS:Ücretlendirme nasıldı? Forma ücreti mi kitap ücreti mi?

Forma ücretidir, ayrıca her baskıda verirler. Altın Kitaplar öyledir, ötekiler pek deÄŸildir.

SG: Hangi kitaplarınız çok baskı yaptı?

Ludlum’lar çok baskı yaptı, Stephen King, Wilbur Smith çok baskı yapar. Ama bazıları bir tek baskı yapar ve gider. O kadar. Talihi budur yani onun.

SS:Baskıları devam eden kaç kitabınız var?

Çok. Ludlum’lar devam ediyor, Wilbur Smith’ler, Stephen King’ler,onun dışında çocuk kitapları devam ediyor. Gönül’ün bütün Agatha’ları, Wilbur Smith’leri, Stephen King’leri.

SS:Altın Kitaplar baştan beri mi ikinci baskıya para verir?

Hep verir.

SS:SözleÅŸme yapılıyor muydu?

Ağızdan çıkan söz yeter. Ben Alfa’ya gelene kadar kimseyle sözleÅŸme imzalamadım. Alfa’yla imzaladım. Gentlemen’s agreement denilen ağızdan çıkan söz. Çünkü onlar da bilir sizin sözünüzden dönmeyeceÄŸinizi, siz de bilirsiniz onların sözlerinden dönmeyeceklerini.

SS:Zaman içerisinde bir karşılaÅŸtırma yaptığınızda ücretlendirme yukarı doÄŸru mu gitti aÅŸağıya doÄŸru mu gitti?

Para hesabını hiç bilmem ama yukarıya doÄŸru gitmiÅŸ olması lazım.

SS:Çevirmenler o zamanlar daha az oldukları için daha çok mu kazanıyorlardı acaba, diye düÅŸünüyorum da.

Çevirmenler o zamanlar az. Çevirmenler o zaman daha çok çalıştıkları için, bir kitap yerine iki kitap yaptıkları için daha fazla alıyorlar tabii, ama daha çok çalışıyorlar.

SS:Ücretlendirme çevirmenden çevirmene deÄŸiÅŸiyordur mutlaka. Herkes aynı forma ücretine çalışmıyordur deÄŸil mi?

Tabii. Bize verilen azamiydi. Yeni gelen birine onu vermez, o da haklı.

SS:Bu kadar yoÄŸun çalışma temposunu dayatan sistemdir, diye düÅŸünüyordum ben, hızlı baskı yapma sürecidir.

Baskı yok. Bana bir ay vermiÅŸ, ben bir haftasını harcamışım, oturup çalışıyorum. Zaten baskı hissetsem ben bunu yetiÅŸtiremem, ÅŸu kadarda yaparım derim ki bazen öyle oldu, Gönül’le birlikte çalıştık. Ben baÅŸ tarafı alırdım, Gönül son tarafı alırdı, aynı üslup aynı dil.

SS:Örgütlenme giriÅŸimi var mıydı? Suut Kemal Yetkin, 1978’de, çevirmenler örgütlenseler yayınevleri karşısında….

Aman aman, Nüveyre [Gültekin] filan da vardı galiba. Bizde örgüt mörgüt yok. Yeni Sabah’tan Nüveyre, onlar galiba yaptılar bir ÅŸeyler, çalıştılar. Hiç bilemem, hiç ilgilenmedim. Zaten öyle örgütleri filan ben sevmem canım, öyle baskıya gelemem.

SS:Yararınız için.

Ne yararım olacak?

SS:Çevirmenler ÅŸimdi örgütlendiler mesela, meslek birliÄŸi kurdular. Ne yapacaksınız arkadaÅŸ?

SG:Çalışma koÅŸulları çok dağınık gidiyor, ücretleri farklı veriyorlar herkese ve sözler de genellikle tutulmuyor. Åžimdi buna karşı standart bir sözleÅŸme olsun, herkes onu kullansın deniyor.

O tamam, o tamam, onu anlıyorum ama her yayınevinden aynı parayı alamazsınız ki. Hepsinin tarzı farklıdır. Ama Altın Kitaplar gibi sözünü tutan bir yayınevi varsa zaten örgütlenmeye gerek yok. Çünkü bastığı an, Doktor’un bir defteri vardı, Suverenler sizin kitabı basmışız, ÅŸu kadar, muhasebe getirir parayı verirdi. O kadara saÄŸlamdır, onun için Altın Kitaplar diyorum, hâlâ da öyle.

SS:Dönem deÄŸiÅŸtikçe çevirmenlerin koÅŸulları da deÄŸiÅŸmiÅŸ. Sizin iliÅŸkileriniz güvene de dayalı, ÅŸimdi çevirmenler çevirilerini yapıyorlar, teslim ediyorlar ama paralarını alamıyorlar.

Say yayınları mesela getirip paramı verdiler, ikinci baskıyı yapıyoruz dediler, eve para yolladılar, gayet dürüstler. Türkiye yayınevi çok dürüsttü, Ceylan çok dürüsttü. Alfa anlaÅŸma yapar, anlaÅŸmalı çalışır ve eÄŸer bir çeviri verirseniz bir defa para verir, yüksek para verir bir daha vermez. Ama teliflerde devamlı para verir. SaÄŸlam onlar. Biz saÄŸlam olmayan yerlerle çalışmadık da…

SG: Çeviri yapmaya o dönemde gönüllü çok kimse var mıydı?

Çok, çok vardı canım ama iÅŸte olmuyor. Herkesler olmuyor, iyi dil biliyor, dedim iÅŸte arkadaşı, Fransızcadan bana ÅŸu kadar yazı, içinden çıkılacak iÅŸ deÄŸildi, katılarak gülünecek ÅŸeydi. Olmuyor. Biri yapmış ÅŸey diyor, “to fire” ateÅŸ etmek, ” Kapıdan içeri girdim patronum bana ateÅŸ etti.” Hâlbuki “to fire at” dediÄŸi zaman kovdu, iÅŸten çıkardı. Elinde bir sözlük, üstüne hep kelimeleri yazmış, böyle çeviri olur mu?

SS:Çevirmen olarak Türkiye’nin siyasi dönemlerini, ’60’ları, ’70’leri, ’80’leri nasıl yaÅŸadınız?

Solcuların baÅŸta olduÄŸu zamanlarda dil tamamen deÄŸiÅŸti, solcular gidince yine eski dile döndük. İşte bu kadar.

SS:Siz siyasi sansürlerle karşılaÅŸmadınız, daha çok cinsellikle ilgili sansürlerle karşılaÅŸtınız herhâlde.

Cinsellikle ilgili…Ayrıca siyasi kitap filan yapmadık. Öyle ÅŸeyleri zaten sevmem, manifestoları sevmem.

SS:Vedat Günyol, Aziz Nesin, Sabahattin EyuboÄŸlu, Babeuf çevirisinden 1963’te yargılanıyorlar, duymuÅŸ muydunuz?

Hayır, duymadım. Aziz Nesin’i çok iyi tanırım. Aziz Nesin’in iki hikâyesini Gönül tercüme etmiÅŸti, Amerika’da antolojiye girdi. (anlaşılamıyor)Gelen cevaplarda primitif Kafka dediler, Aziz çok bozuldu, Aziz Nesin’i iyi tanırım.

SG:Türkçeden baÅŸka dillere çeviriler yoÄŸun muydu o dönemde?

Hayır deÄŸildi. DeÄŸildi ve çok az kiÅŸi yapabilir. İngilizceyi baÅŸka türlü bilmek lazım geliyor o zaman. İşte Gönül’ün iki hikâyesi girdi oraya, Aziz Nesin’le.

SG:Başka yaptığınız oldu mu?

Hayır, (anlaşılamıyor) yaptık o kadar. O da böyle olunca kaldı. Amerika’ya açılmak istiyordu Aziz o zaman.

SS:Yıl kaç?

’75 filan herhâlde veya ’78.

SS:Siz nasıl buluÅŸtunuz Aziz Nesin’le?

Bir matbaada tanıdık, galiba Akbaba’da. Sonra ahbap olduk. Bize gelirdi, birbirine ekleme sigara ve çay içerdi.

SS:Sever miydiniz birbirinizi?

Çok severdik biz Aziz Nesin’i. Sigara çay, sonra bir konuÅŸmaya baÅŸlar, yerlere yatardık gülmekten. O kadar komikti, o kadar sevimliydi. Çok sevimli insandı.

SG:’70’lerde milliyetçi hâl varken bir de bunun aşırısı vardı. Nasıl bir ortam oluyordu? Ayn Rand bir tarafta, bir tarafta…

Evet öyleydi, içerde münakaÅŸalar oluyordu ama dostluk çevresi içinde, bir ÅŸey de olmuyor. DediÄŸim gibi onların aslında pek inandıkları yok ama inanmış görünüyorlar, bir opurtunizm meselesi var. Ben de oldum bittim, doÄŸduÄŸumdan beri Atatürkçüyüm.

SG:Milliyetçilik derken kastettiÄŸiniz bu deÄŸil mi?

Tabii, tabii laik Türkiye, iÅŸte bu kadar.

SG:Çünkü bugün milliyetçilik dendiÄŸinde anlaşılan, ülkücüler var..

Yok yok, öyle deÄŸil. Vatanını seven, Atatürk’ü seven, Atatürk’ün koyduÄŸu koÅŸulları çok beÄŸenen, ÅŸapka inkılabından harf inkılabına kadar hepsini benimseyen bir insanım. İşte bu kadar.

SG:Basında çevirilerle ilgili haberler yer alıyor muydu?

Pek pek pek az. Yok, bugünkü gibi deÄŸil canım. Åžimdi bestseller listeleri filan, taklitler gayet iyi, hepsini yapıyoruz Amerikan usulü. Yoktu öyle ÅŸey. İnsanlar kitap okumaya meraklıydı. Kitapçıya gider, bakar kitaba, beÄŸenir alır götürür okurdu.

SS:Teknolojik geliÅŸme sizi nasıl etkiledi? Bilgisayarınız yok, ben olacağını düÅŸünüyordum.

Yok. Gözlerim canım çok kötü. Bu göz ameliyat oldu, ÅŸimdi uzağı iyi görüyor, yakın için ameliyat olacak. Daha bu da olacak. Tabii güzelim, 40 yıl kitap okursan ne bekliyorsun! Ama çok zevkliydi kitaplar, kitaplar çok güzel! Adamın ismi neydi, eski Hollandalı elçi, yıllarlan Çin’de büyükelçiymiÅŸ, Van Gulik. Onun kitapları var, Judge Dee, bir teki galiba tercüme olmuÅŸ zamanında. O zaman yargıçlar aynı zamanda dedektif, cinayetleri falan onlar çözüyorlar. O devri anlatıyor, o eÅŸyalar, o ÅŸeyler, paravanlar, bütün lake paravan, bütün inci, yeÅŸim, sedef ve altınla iÅŸlenmiÅŸ (anlaşılamıyor) O kadar güzel, o kadar güzel diyor, bir taraftan da cinayet çözüyorlar ama. Çok güzeldir. Bir arkadaÅŸa Amerika’ya yazdım. Dört macerasını daha yollamış, evde üç tane vardı. Daha okuyamadım.

SS:Çevirecek misiniz?

Hayır, okuyacağım, kendi zevkim için okuyacağım sadece.

SS:Çeviri yapıyor musunuz?

Çeviri yapmıyorum artık, daha doÄŸrusu gözlerim böyle olunca biraz ara verdim.

Bilgisayar mahvediyormuÅŸ insanı. Bir arkadaÅŸ geldi, gözlerim gidiyor, dedi. Bunu duyunca, alacaktım, almaktan vazgeçtim. İnternete girmek isterdim ki ÅŸunun için, bir plak, bir ikinci el kitap. Çünkü benim istediÄŸim kitapların çoÄŸu artık basılmıyor.

….

Remzi’ye de kitap yaptım. Yoga ile astroloji yaptım, kaç baskı yaptı bilmiyorum. Åžimdi benim ismim yok üstlerinde, ismimi kaldırmışlar. Telefon edeceÄŸim canım, çok çirkin bir ÅŸey. Böylece bana para vermekten kurtuluyorlar…..Yıllarca yoga yaptım. Kitabı da düzelttim, kitap berbattı. İlk yogaya baÅŸlayan adama öyle hareketler veriyor ki, o gün bel kemiÄŸi gitti, adam sakatlandı, bir daha da kımıldamaz. Bir de astroloji vardı, onu da düzelttim.

SG:Böyle bir durum olduÄŸunda birisi gelse bunun çevirisi yanlış, ÅŸöyle deÄŸiÅŸtirilmiÅŸ, dese buna karşı ne söylenebilir?

Hiçbir ÅŸey söylenemez. Öyle yazmış o. Siz de onun telifini verip almışsınız, bir ÅŸey söylemeye hakkınız yok. Ancak hani editöre yazar, bu sizin yazarınızın ÅŸusu ÅŸusu deyip ispatlarsanız deÄŸiÅŸtirirler.

SG:Bu sıralarda ÅŸöyle bir alışkanlık var. Eski çevirileri inceliyorlar, niye deÄŸiÅŸtirildiÄŸi sorgulanmadan bu yanlış çevirilmiÅŸ deniyor.

Yok öyle ÅŸey olmaz.

SS:Kitapların basım sayısında yıllar içinde nasıl bir deÄŸiÅŸiklik oldu?

Daha az basılıyor artık. 5000 basılırdı en az. İyi kitaplar, iyi para verilmiÅŸ alınmış kitaplar 5000 basılırdı canım. Åžimdi kimi 1000 basıyor kimi 2000 basıyor. Gitgide gitgide sizin internetle filan düÅŸtü canım.

SS:Oya Hanım sizin için, Babıali’nin yükünü onlar kaldırmıştır, demiÅŸti. Tefrikalar yaptınız.

Tefrikalar yaptık. Gönül bilhassa Saklambaç gazetesine kendisi yazardı. Mesela bir konu verirlerdi, yaÄŸmurlu bir gündü, diye. Gönül, yaÄŸmurlu bir gündü üzerine bir roman yazardı. Çok yazdık canım, çok, çok.

SS:Altında isminiz var mı?

Yok. Ben Saklambaç gazetesine astroloji yazıyorum. Yanda bir resim, adam türbanlı ve sakallı, Medyum bir ÅŸey, o benim. Öyleydi iÅŸler.

SS:Bu tarz tefrikalarınız var, sözde çeviri ama sizin yazdığınız. Sözdeçeviri kitabınız var mı, bir dönem çok yaygınmış çünkü?

Kitap yok. O Aziz Nesin’de var. Öyle anlattı Aziz Nesin bize. Mayk Hammer yapıyor biri daha, Kemal Tahir, yapıyor da yapıyor. Bizim çeviri ayrıca arkası yarınlar vardı, onlar dergilerde çıkardı.

SS:Peki neden böyle dergilerde, gazetelerde çeviri olmayan çeviriler yayımlanıyordu?

Bunlar çeviriydi. Åžundan oluyor canım. Mayk Hammer çok meÅŸhur, baÅŸka macera yok. Altı tane mi ne kitaptır o, onun üzerine dayanıyorlar. Adından yararlanıyorlar.

SS:Gazetelerde?

Ya teliftir, kendiniz yazarsınız adınızla ya tercümedir çeviren diye yazılır.

SS:Tefrika çeviriler çokça yapılmış deÄŸil mi?

Eskiden gazetelerin hepsi verirdi.

SS:Bu kitap okuma alışkanlığının azlığından mıydı diyeceğim ama neden?

İnsanlar okurdu, televizyon yoktu, bir radyo vardı. Radyoda da bir piyes saati vardı, onun dışında bir ÅŸey yoktu zaten. Sade tıraÅŸ ederlerdi adamı, baÅŸka bir ÅŸey yapmazlardı veya alaturka ÅŸarkı söylerlerdi. Gençlik de orta yaÅŸ da herkes de okurdu. Ben mesela “Karamazov KardeÅŸler”i beÅŸ kere mi okudum altı kere mi bilmiyorum. Hasan Âli Ediz’in çevirisi. Çevirmen o canım. İngilizcesini de okudum ben. İngiliz, Rus’u tanıyamıyor canım. Hasan Âli Ediz biliyor onu, çok güzeldir Hasan Âli Ediz’in “Karamazov KardeÅŸler”i.

SG:Onunla görüÅŸüyor muydunuz?

GörüÅŸüyorduk, çok tatlı adamdı, çok cana yakın adamdı, o da gelirdi Doktor’a. Hep ahbaplıklar orda kurulurdu, salon gibiydi. Herkes gelirdi. Tarık Dursun da gelirdi.

SS:Melih Cevdet Anday gelir miydi?

Hayır, hayır onu daha önceden tanıyorum, ukala bir adamdı. Ben Kemal Tahiri severim. “Rahmet Yolları Kesti”, çok güzel kitaptı. Biz Panait İstrati ile filan büyüdük. Åžimdi lafı edilmiyor, yok ortada.

SS:Yazarlarla çevirmenler arasındaki iliÅŸki nasıldı?

Gayet nazik insanlardı, biz de naziktik. Nezaket içinde idare ediyorduk.

SS:Çevirmenler yazar mıdır, deÄŸil midir tartışması var ya…

O da mı var?! (gülüÅŸmeler) Biz yazar mazar deÄŸiliz azizim. Çeviriyoruz kitabı bitti. Ben böyle ÅŸeylerden ÅŸey etmem..

SS:Babıali’de kadın olmak nasıldı?

Bizim dönemimiz çok güzeldi canım. Çok güzeldi ama iÅŸte dediÄŸim gibi her hafta gider ya dil kavgası yapardık, yeni kelimeler çıkmış böyle, yahut da gayet güzel dostluk içinde, çok tatlıydı.

SS:Kadın olmanın getirdiği zorluklar, sıkıntılar var mıydı?

Hiç, hiç, hiç. Türban tak demediler yani!

SS:Çevirmenlik kadın mesleÄŸi midir, erkek mesleÄŸi midir, ’60’lar, ’70’ler, ’80’ler nasıldı?

Kimse kimseye karışmazdı. Esat [??] da çevirirdi, Harmancı da çevirirdi, biz de çevirirdik. Kimsenin bir ÅŸey dediÄŸi yoktu. Biz daha medeniymiÅŸiz galiba, açıkçasını isterseniz…

SS:Şimdi kadınlar daha fazla değil mi?

Kadınlar daha fazla, roman yazan kadınlar da daha fazla.

SG:ÇeÅŸitli dillerden çeviri yapan çokça var mıydı?

Rusçayı Hasan Âli Ediz yapardı, Almancadan Ahmet Cemal yapardı, Fransızcadan çok kibar, nazik bir çocuktu (Sait Maden) o yapardı. Hepsi erkekti onların. İngilizcedeydi kadınlar, bir de Harmancı vardı bizim.

SG:Kolej mezunu mu oluyorlar?

Hiç belli deÄŸil o canım. Kimi kolejden çıkmış kimi normal okuldan. Dil biliyor. Mesela Meral Gaspıralı, İngilizce, Fransızca, Almanca bilir, onun dili çok iyidir, koleje gitmemiÅŸ.

SS:Çevirmenler birbirlerinin çevirilerini deÄŸerlendirirler miydi?

Yok canım. Hiç konuÅŸmazdık bu konuları, güncel hadiseleri konuÅŸurduk. Hiç öyle senin çevirin benim çevirim, öyle ÅŸeyler yoktu.

SS:Çevirmenler genelde beÄŸenmiyorlar da birbirlerinin çevirilerini!

Belki beÄŸenmiyorlarmıştır, bilmiyorum. Ben sade ablamın çevirisini bilirim, ablam da benimkini. Çünkü birbirimizin çevirisini çok tashih ettik.

SS:Tashihleri de redaksiyonu da siz yapıyorsunuz değil mi?

Yapıyorsunuz veriyorsunuz, onlar okuyorlar, arada kelime deÄŸiÅŸtiriyorlar, cümle düÅŸüklüÄŸü olmaz bizde.



SG:Bunlar çeviri plaketleriniz deÄŸil mi?

O Gönül’ün plaketi (Çeviri DerneÄŸi). Altın Kitaplar’dan aldığım. Bu Nokta’nın verdiÄŸi, ikimize birden aynı yıl verdiler. Okuyuculara sormuÅŸlar, okuyuculardan Suveren diye gelmiÅŸ, bir kısmı Gönül demiÅŸ bir kısmı Gülten, ÅŸaşırmışlar. İkimize birden verdiler, ben gittim aldım.

SG:Hangi yıl?

Bakalım, ’95.

SS:Okurlarınızla karşılaşıyor musunuz hiç, onların eleÅŸtirileri, mektupları gelir miydi yayınevine?

Hayır. Onlarınki gelmiyor. Bana astroloji mektupları gelir, arada da sorarlar, ÅŸunu da çeviren siz misiniz, diye. Orda vardır, o kadar. BaÅŸka mektup yok.

SS:Çevirmenlik sizce meslek mi?

Sanat. Bu çok büyük hatalı bir ÅŸey. Meslek, ya mühendissinizdir ya doktorsunuzdur. Yani teknik olan ÅŸeydir. EÄŸer avukatsanız, ÅŸairseniz, yazarsanız o bir sanattır. EÄŸer garsonsanız, ÅŸoförseniz zanaattır. Åžimdi herkes, mesleÄŸim, diyor. Mankenler çıkıp mesleÄŸim diyor, gecekondudan gelmiÅŸ kadın ortada iki kıvırtacak meslek olacak, yok öyle ÅŸey. Yalan mı doÄŸru mu dediÄŸim? Mesela kuyumcununki sanattır, ressamınki de sanattır. Bizimki de az çok sanata giriyor iÅŸte. Avukatınki de sanattır çünkü sözle yapılan bir ÅŸey. Ama doktorsa, yüksek mühendis falansa o meslektir, onun için de okumak lazım canım. Sıradan bir garsona… zaten çevirilere filan bakıyorum, garson bey diyorlar. Garson bey denmez, garson denir garsona, ÅŸoföre de ÅŸoför denir. Ama herkes bey oldu artık, iÅŸte böyle.

SS:MesleÄŸiniz nedir sorusuna ne dersiniz?

MesleÄŸim yok derim, iÅŸim var. İş ayrı, meslek ayrı. Bizimkisi meslek deÄŸil sanattır. İsterseniz astroloÄŸum diyeyim. Bana medyum musunuz diyorlar, iÅŸte ben o zaman çıldırıyorum.

SS:Astrolojiyle kaç yıldır ilgileniyorsunuz?

’70’ten bu yana.

SS:Kaç tane astroloji çeviriniz vardır?

Astroloji hiç yok canım. Bana bir kazık attılar. NebioÄŸlu’nun oÄŸlu İngiltere’den geldi, bir kitap getirmiÅŸ, bunu yapalım dedi. Sevgilisi istiyormuÅŸ. Dedim ki bu kitap bize uymaz, ben size bir kitap yapayım. Kitabı yaptım, fakat o isimle çıkarttılar, para da almadım, iÅŸte bakın kazığı orda yedim. Bilmem kaç baskı yaptı. Tercüme olarak astroloji hiç yazmadım…..

SG:Çevirilerin hemen filmleri oynuyormuÅŸ, hemen bir yıl sonra, ne hissediyordu çevirmen?

Shogun’u seyrettim hoÅŸuma gitti…Bu iÅŸlerde çok hırsızlık da oluyor. YeÅŸilçam bizim çok kitabımızı çaldı. Senaryo yapıyorlar, “VahÅŸi Gelin” diye bir kitap, Akbaba’dan çıkmış. Geldi adam, illa istiyorum, dedi. Vermem, dedim. Vermezseniz çalacağım, dedi. Para pul da yok yani. Ondan sonra içine ne ırza geçmeler, neler koymuÅŸlar. Film bir olmuÅŸ bir olmuÅŸ, bir rezil olmuÅŸ kitap. Çok çaldılar. Gönül’ün “Damgalı Kadın”ını bilmem nesini. Hülya KoçyiÄŸit oynadı, bilmem kim oynadı.

SG:İsminizi andılar mı?

Onlarda anmadılar. Bunda andılar. Üstelik rezil edilmiÅŸ bir ÅŸeydi. Ben ismimi de istemedim kitabı da istemedim, gitsin başımdan diye.

SG:Alıp uyarladılar mı?

Evet alıyorlar, çalıyorlar. Bilhassa “Milano Macerası” gibi Hürriyet’ten çıkanları. Birçok aÅŸk romanı çıkmıştır, hepsini çaldılar. YeÅŸilçam kadar hırsızı yoktu o zaman, ÅŸimdi dürüst olmuÅŸlar.

SS:Bu tür çalmalara karşı yapabileceÄŸiniz yasal bir ÅŸey yok muydu?

Yok, cevaben ÅŸunu diyecek. Biz onu Fransızcasından… iÅŸte Gönül’e öyle yaptılar. “Sizden aldığımızı sanıyorsunuz ama doÄŸru deÄŸil, biz onu Fransızcadan aldık.” Kitap İngilizce. Bir ÅŸey alamazsınız onlardan.

SG:YaÅŸam öykünüzün yer aldığı bir yer var mı?

Hayır, yok.

SS:Neden?

Niye olsun, neden olsun? Güzelim, ben tanınmak istemiyorum ki.

SS:Herkes tanınmak istiyor, siz neden istemiyorsunuz?

Ben istemiyorum. Benim bir özel hayatım var, o bana lazım. Dış dünyayla da evet belli bir derecede iliÅŸkim var, koparmış deÄŸilim. Ama niçin herkesi hayatımın içine sokayım, birçok meraklı insanı, ne lüzumu var? Böyle olmak daha rahat deÄŸil mi?

SG:Åžu merak edilebilir, nasıl bir eÄŸitimden geçmiÅŸsiniz, bunların daha eski bir arka planı var mı gibi. Ben Rusça çevirmenliÄŸi yapıyorum…

Rusça zor olmalı deÄŸil mi? Ben Dostoyevski severim, Gogol’ü severim, Gorki’yi severim, Turgenyev’i biraz severim. Tolstoy’u hiç sevmem. Ama Gorki’yle Gogol ÅŸahane tabii. Rusları çok severim.Rus müziÄŸini de çok severim. Çaykovski’yi de çok severim, Borodin’i de çok severim.

SG:Gogol’ü kimin çevirisinden okudunuz siz?

İngilizceden okudum. Çehov’un hikâyeleri çok güzeldir, okudunuz mu? “Bir Ressamın Hatıratı” diye çıkmıştı Remzi’den. Çok güzel sulu hikâyelerdir. Rusları bilirim. Babamın kütüphanesi çok zengindi. Onların hepsini okurdum ben.

SS:Babanız ne iş yapıyordu?

Yüksek su mühendisi. Suveren.

SS:Okumaya meraklı bir baba değil mi?

Okumaya meraklı bir baba, okumaya meraklı bir anne. Fransızca bilen bir anne, Fransızca bilen bir baba. Rumca bilen, Almanca literatürü takip eden bir baba. Çok iyi okumuÅŸ bir baba, çok iyi okumuÅŸ bir anne, iki tane de manyak kız. (gülüÅŸmeler)

SS:Anneniz Fransızcayı nasıl öÄŸrenmiÅŸ?

Mektepte. Babası gayet geniÅŸ fikirli. Taksim Kışlası Kumandanı, veliahtın İngilizce ve matematik öÄŸretmeni, YaveriÅŸehriyari Ali Talip PaÅŸa. Fransız mektebine gidiyor annem, marabetler, rahibeler vardı, derdi.

SS:İstanbullu musunuz hep?

Anne tarafımın tamamı, yedi sülale dokuz göbek İstanbullu. Babam Kafkaslardan gelmiÅŸ, önce Sinop’a gelmiÅŸler. PadiÅŸah bunlara arazi vermiÅŸ, sonra kalkıp İstanbul’a gelmiÅŸler.

SS:Rumcayı nasıl öÄŸrenmiÅŸler?

Babam mı? Bilemem canım, tanıdıkları varmıştır herhâlde, yahut bir Rum evinde oturmuÅŸtur. İtalyanca da az çok biliyordu gene, öÄŸrenmiÅŸ birilerinden, kabiliyeti var o iÅŸlere. Fransızca biliyordu asıl. Ve Almancada literatür takip ederdi, mühendis dergilerini okuyordu. Çok güzel resim yapardı. Biz de resim yapardık. Önce babam öÄŸretti (anlaşılamıyor), sonra ders aldık. Amerika’ya gitmeden önce gayet güzel resim yapardık. Hatta öÄŸretmenimiz (anlaşılamıyor) getirdi baksın ne diyor diye, memnun kaldılar bizden. Ama olmuyor canım, ayrı bir oda lazım, üstün başın yaÄŸlıboya içinde, etraf yaÄŸlıboya içinde. Ama çok zevkli ÅŸeydir.

SS:Babıali’nin dedikodusu çoktur, bize biraz anlatın, dedikodusuz tarih olmaz ÅŸimdi.

Anlatamam. Onlar gizli. (gülüÅŸmeler)

SS:Çeviri kazası var mı, biri yanlış çevirmiÅŸtir de siz yakalamışsınızdır?

Zehir hafiye deÄŸilim canım. Kimsenin hiç…İngilizcesini okumuÅŸsam Türkçesini zaten okumam. Türkçe bir kitabı sevmiÅŸsem okumuÅŸumdur.

SG:Çevirmenlere söylemek istediÄŸiniz bir ÅŸey var mı?

Yok canım. Allah yardımcıları olsun derim, o kadar. Denilecek o var.