Rusya’da son zamanlarda çıkan çevirilerden ve çevirmen kitaplarından bir derleme: Stalin’in çevirmeninden Hitler’in çevirmenine..
Stalin’in Otobiyografisi, Richard Lourie, çeviren: F. Fayngar.
(Ричард Лури, ÐÐ²Ñ‚Ð¾Ð±Ð¸Ð¾Ð³Ñ€Ð°Ñ„Ð¸Ñ Ð¡Ñ‚Ð°Ð»Ð¸Ð½Ð°, перевод: Ð. Файнгар / Richard Lourie, The Autobiography of Joseph Stalin: A novel.)
Alman “Die Zeit†gazetesinin: “Richard Lourie’nin romanı geçen yılın en önemli edebiyat olayıdır, haberdar olmayan kabahati kendinde aramalı†sözleriyle övdüÄŸü kitap, Moskova kitap fuarında bu yıl da ilgi odağı oldu. Kitabın yazarı Rusya’nın yakından takip ettiÄŸi bir yazar, çevirmen , gazeteci. Rusça’dan İngilizce’ye çevirdiÄŸi yirmiye yakın kitap, yazdığı romanlar, New York Times, Washington Post yazıları ve The Moscow Times’daki daimi köÅŸesi “Rusya Cephesiâ€nde yazdığı yazılarla adından sıkça söz ettiren Lourie, Moskova Valisi Yuriy Lujkov’un da ilgisine mazhar olan (Rusya’yi tanıyanlar bunun çok az kiÅŸiye nasip olduÄŸunu bilirler) bir isim. Lourie’nin, 302 sayfalık otobiyografik romanında, Stalin baÅŸtan aÅŸağıya Troçki paranoyalarıyla dolu hayatını anlatıyor. Bu baÄŸlamda kitap, Troçki’nin Stalin hakkında yazdığı kitaba cevap verir nitelikte. Aynı zamanda bir Sovyetler uzmanı olan Lourie, Sovyetlerin siyasi, kültürel, ekonomik, sosyal dinamiklerine öyle derinlemesine vakıf ki, yazarını söylemediÄŸiniz biri, kitabın iyi bir Rus siyasetbilimcinin kaleminden çıktığına kani olur. Neyse ki hakkı teslim edilen ÅŸanslı azınlıktan Lourie, öyleki Moskova Valisine hem Rusya hem de Amerika’da, Rus ve Amerikan askerlerinin 1945 yılı Nisan ayındaki efsanevi buluÅŸmalarının anısına bir heykel dikme isteÄŸiyle gidebiliyor. Sonuç: Anıtlar, askerlerin karşılaÅŸma günü olan 25 Nisan ya da en geç 9 Mayıs 2009’da, Elbe Nehri kıyısında görkemli bir törenle açılacak.
Lalelere Nefret, Richard Lourie.
(Лури, Ð . ÐенавиÑть к тюльпанам : роман / Ричард Лури ; пер. Ñ Ð°Ð½Ð³Ð». Г. Фомина: Захаров, 2008 / A Hatred for Tulips).
Aynı yazarın 2008 sürprizi ise “Lalelere Nefret†adını verdiÄŸi romanı. Rus televizyon kanalı “Kultura†nın da uzun uzadıya tanıtımını yaptığı kitabın konusu hayli ilginç, bir o kadar da sürükleyici. Bir çocuÄŸun Nazilerce kuÅŸatılan Amsterdam’da verdiÄŸi ölüm kalım savaşını iÅŸleyen, G. Fomin’in çevirisiyle yayınlanan roman raflardaki yerini tüketmek üzere.
Anti-Ahmatova, Tamara Katayeva, Sovremenniy literator, 2008.
(Тамара Катаева, ÐÐТИ-ÐХМÐТОВÐ, Cовременный литератор, 2008).
Tamara Katayeva’nın Anti-ahmatova kitabı etrafındaki tartışmalar, edebiyat çevrelerinin dışına taÅŸarak son ayların en çok konuÅŸulan kitaplarından biri oldu. Kimileri kitabın içeriÄŸinin yayıncı ve yazar tarafından bilinçli bir ÅŸekilde kışkırtıcı bir üslupla yazıldığını iddia etti. Tamara Katayeva’yı yakından tanıyan kimi kalemler ise yazarın asla böylesi bir kitabı yazacak zeka ve çalışkanlığa sahip olmadığını dile getirerek, kitabın baÅŸka biri tarafından yazılmış olabileceÄŸi ihtimali üzerinde durdular. Kitabın aynı zamanda ünlü eleÅŸtirmen Toporov’un bir projesi olmasından yola çıkarak varılan genel kanı ise kitabın aslında Toporov tarafından yazıldığı, eleÅŸtirmenin “edebiyatın zencisi†olmaktan çekinip, kitabı Tamara Katayeva imzasıyla yayınlandığı yönünde. İşte bazılarına göre yüzyılın skandalı olan kitap için farklı çevrelerden gelen yorumlardan bazıları:
Rossiyskaya Gazeta (РоÑÑийÑÐºÐ°Ñ Ð“Ð°Ð·ÐµÑ‚Ðµ):
Gazete, kitapla ilgili Yelena Çukovskaya’yla bir röportaj yaptı. Çukovskaya beklenildiÄŸi üzere olumsuz yorumlarda bulundu: “Bir kere 560 sayfalık kitabın neredeyse 60 sayfası annem Lidiya Korneyevna Çukovskaya’nın yazdığı ‘Anna Ahmatova hakkında notlar’ kitabına göndermelerden ibaret. Annem bu gibi çarpıtmalara neden olabileceÄŸini öngörmüÅŸ olmalı ki, kitaplarından herhangi bir ÅŸekilde alıntı yapılmasına asla müsade etmezdi. Kitap aceleci, dedikoducu bir üslupla yazılmış ve mesnetsiz bir dolu iddia-itham var. Dedem Korney Çukovski bu gibi insanlar için ‘sağır dilsiz operada oturuyor’ derdi. Bu tür kitapların Rus yazınına katabileceÄŸi birÅŸey olamaz. EÄŸer Tamara Katayeva’ya iyi bir biyografi örneÄŸi gerekiyorsa kendisine Vladislav Hodaseviç’in Derjavin biyografisini önerebilirim.
Ogonyok Dergisi (Журнал Огонек):
Dimitri Bıkov’un “Yine Yara Aldı, Yine AÄŸustosta†baÅŸlıklı makalesine karşı ünlü eleÅŸtirmen Aleksandr Holkovski’yle, eleÅŸtirmenin kitabı savunduÄŸu bir röportaj yapıldı. Holkovski de ÅŸair Ahmatova’yla ilgili benzer negatif söylemler içeren bir makale kaleme almıştı. EleÅŸtirmen Katayeva’yı haklı çıkardığı rüportajda: “Demek ki yalnız deÄŸilmiÅŸim†sözleriyle yer aldı.
Gazete Kommersant (КоммерÑантъ):
Kitap, gazetedeki köÅŸe yazarlarını da ikiye böldü. Grigoriy Revzin’in kitap için getirdiÄŸi yorumlara: “T. Katayeva’nın kitabı iÄŸrencin de ötesinde†yine gazetedeki köÅŸe yazarlarından Mihail Trofimenkov kitapla ilgili bir övgü makalesi kaleme alarak cevap verdi. Tirofimov, yazısında özetle akademisyenlerin oluÅŸturduÄŸu biyografi geleneÄŸinin dışına çıkılmasından, Ahmatova’nın ikona yerine konulmasından vazgeçilmesi gerektiÄŸini gösteren bir kitabın yayınlanmasından duyduÄŸu mutluluÄŸu dile getirdi. Kitabın, gösterilmeye çalışıldığı gibi dayanaksız iddialarla dolu olmadığını, bizzat dostları-çaÄŸdaÅŸlarının anılarına ve belgelere dayandığını, yazarın bunlar üzerine getirdiÄŸi yorumların son derece tatminkar olduÄŸunu vurguladı.
Radyo Eho Moskvı (Радио Ðхо МоÑквы):Rusya’nın en çok dinlenilen radyosunun, en ünlü programı “Kültür Åžokuâ€nun sunucusu Kseniya Larina da kitabın yazarı Tamara Katayeva’yı programına konuk etti. Programın büyük ilgi görmesi üzerine, radyonun internet adresine kaçıranlar için söyleÅŸinin ses kaydı konuldu.
Kitabı tamamıyla alaÅŸağı eden ya da göklere çıkaran makaleler, yazın çevrelerinde ardı arkası kesilmeyen yorumlar bir yana, gözden kaçırılan çok önemli bir nokta söz konusu Katayeva’nın kitabıyla ilgili. Büyük olasılıkla, kitabı okuyan çoÄŸu kiÅŸinin önsözü atlayıp hemen okumaya baÅŸlamasından ya da görmek istememesinden kaynaklanıyor. Kitap, son yıllarda Rusya’da baÅŸlatılan antibiyografi geleneÄŸiyle yazılan kitaplardan sadece birisi, amacı ÅŸairle ilgili güzel anıları, arkadaÅŸlarının akrabalarının yazdığı süslü sözcükleri yansitmak deÄŸil, ÅŸairin insanoÄŸluna has zaafları, hataları, kıskançlıklarını, kısacası olumsuz yönlerini su yüzüne çıkarmak bir bakıma. Bu tür biyografilerin kuralı gereÄŸi ÅŸaire yazılan güzellemelerden özellikle kaçınmış yazar. Her ne kadar yazarın, kitabı ÅŸaire karşı kiÅŸisel nefretinden yola çıkarak yazdığı iddia edilse de.. Son yıllardaki edebi açlıktan söz eden de yine Rus eleÅŸtirmenler deÄŸil miydi? İşte bu edebi açlığa karşılık, yazın çevrelerinin aÄŸzına çaldığı bir kavanoz balla tadından yenilemeyecek bir edebi olaya ÅŸahit etti Rusya’yı bu kitap.
Hitler’in Çevirmeni. Nazi Liderleri Arasında On Yıl (1934-1944), Eugen Dollman, çeviren: E. V. Lamanova
(Переводчик Гитлера. ДеÑÑть лет Ñреди лидеров нацизма. 1934-1944).
Çeviri ile uÄŸraÅŸanlar Rusya’da çevirmen anılarına özel bir önem atfedildiÄŸini iyi bilir. Bu yıl yayınlanan anılardan en dikkat çekenlerden biri de Hitler’in çevirmeninin yazmış olduÄŸu bir anı kitabıydı. Hitler’in çevirmeni Eugen Dollman’ın yazmış olduÄŸu, 383 sayfalık bu anı kitabı Rusça’ya İngilizce’den E. V. Lamanova çevirisiyle kazandırıldı.
Kitaba gösterilen bu haklı ilgide elbette Hitler’in diÄŸer çevirmeni P. Schmidt’in 1919 yılında kaleme aldığı, Rusça’ya 2005’te kazandırılan anı kitabının ve Stalin’in çevirmeni Valentin Berejkov’un (içinde Ankara anılarının da bulunduÄŸu) anı kitaplarının daha önce görmüÅŸ olduÄŸu ilginin de rolü yadsınamaz. Kitapta Nazi liderlerinin günlük hayatlarından, politik entrikalara, siyaset kulislerindeki dedikodulardan, hatta Hitler ve Mussolini’ nin uçaktaki kavgalarına kadar pek çok ilginç konu yer alıyor. Gerek Sovyet çevirmenlerinin gerek diÄŸer ülkelerin çevirmenlerinin yazmış olduÄŸu bu anı kitapları çeviri-çevirmen adına oldukça öÄŸretici birer tarihi belge aynı zamanda.
Rusça sevgilerle. Çevirmenlerle sohbet, Yelena KalaÅŸnikova.
(Елена Калашникова, По-руÑÑки Ñ Ð»ÑŽÐ±Ð¾Ð²ÑŒÑŽ. БеÑеды Ñ Ð¿ÐµÑ€ÐµÐ²Ð¾Ð´Ñ‡Ð¸ÐºÐ°Ð¼Ð¸. 2008).
Yelena KlaÅŸnikova, “Rus Dergisi†(РуÑÑкий Журнал) için uzun zaman ünlü, baÅŸarılı çevirmenlerle röportaj yaptı. Bu röportajların küçük bir kısmına derginin internet sitesinde de rastlamak mümkün. KalaÅŸnikova, yaptığı seksen yedi kadar röportajın tümünü, dumanı henüz üzerinde olan bir kitapta topladı. Yelena, Kitabından 24 Kasım’da çevirmen Pavel GruÅŸko adına Primus Versus Kitabevi- Kültür Merkezi’nin düzenlediÄŸi bir gecede yaptığı konuÅŸmasında da bahsetmiÅŸti ancak kitabın gerçek tanıtımı yine aynı yerde, 20 Ocak 2009’da yapılacak. “NLO†Yayınlarından çıkan kitapta röportaj yapılan bazı çevirmenlerin isimleri: Solomon Apt, Mihail Gasparaov, Vyaçislav İvanov, Aleksandr Reviç, İnna BernÅŸteyn, Olga Smirnitskaya, Yevgeniy Vitkovski, Vladimir Tihomirov. Bu seksen yedi isim arasında öylesi büyük çeviri çınarları var ki, kitabın tümünü okuyan biri Sovyetlerden günümüze Rusya çeviri tarihine hakim olabilir.
Bir kaderin dönüÅŸebilirliÄŸi. Bir edebiyatçının ve çevirmenin notları, Tatyana Kudryavtseva.
(Т. Ð. КудрÑвцева. ПревратноÑти одной Ñудбьы. ЗапиÑки литератора и переводчика. 2008).
2008’de Kitap rafları yine hoÅŸ bir anı kitabının yayınlanmasıyla ÅŸenlendi. Kitabın yazarı Rusya’daki genç çevirmen neslin duayen addettiÄŸi, İngilizce- Fransızca çevirmeni Tatyana Kudryavtseva. Kitapta, çevirdiÄŸi kitapların bir çoÄŸunun yazarıyla tanışması ve akabinde bu yazarlarla yaÅŸadığı anılar oldukça sürükleyici, lakin gerek yeni nesil Rus okurlar gerekse Rus olmayan okurlar için kitabın en öÄŸretici kısmı Sovyetler döneminde çevirmenlerin yaÅŸadıklarıyla ilgili. Kitabın, Sovyetler zamanıyla ilgili bölümünü okuyan her çevirmenin o zamanda orada çevirmen olmadığına ÅŸükredeceÄŸini söyleyebiliriz. DüÅŸünün, eÅŸinizle farklı dillerin çevirmenleri olmanız bile izdivacınıza bir engel teÅŸkil ediyor. Bu durumdan bihaber olan Tatyana ise artık evlenmiÅŸtir bir kere..Çift bu hatasını düzeltmek için epey ter döker sonunda farklı yerlere tayin edilmelerine razı olup resmi nikahlarının devamına yönetimi ikna ederler. O yıllarda ne online sözlükler vardır, ne de çevirmenlerin istedikleri zaman kapanabilecekleri bir fildiÅŸi kuleleri.Çeviri dışında birçok iÅŸ yapmak zorunda kalırlar. Bu iÅŸlere (Amerika’dan gelecek heyetlerin göz zevkini okÅŸamak için) parmaklık boyamak, tarla kazmak da dahildir. Tabi büyük bir ödül karşılığında yaparlar çevirmenler bütün bu ağır iÅŸleri: Heyet gittikten sonra masadan artakalan herÅŸeyi yiyebileceklerdir!






