Akıl bu sıralar Türkiye’den göç etmiÅŸ gibi göründüÄŸüne göre, onu yurtdışından, çevirerek getirmeye çalışmakta yarar var.
Jijek, İsrail konusunda baÅŸvurulabilecek dengeli akıllardan biri sayılabilir: İsrail’in devlet olarak yaptıklarına eleÅŸtiri yöneltirken, bu eleÅŸtirinin anti-Semitizme dönüÅŸmemesine özen gösteriyor. Paralaks (2008) adlı kitabında bu üslubun çeÅŸitli örnekleri vardı.
“Filistin Sorunu” adlı bir 2009 sonu yazısındaysa (ya da daha önce dergilerde yayınlanmış birkaç yazıdan yaptığı kolajda), İsrail-Filistin çatışmasında üstü örtülen asıl sorunu saptıyor: yasadışı olarak yürütülen kargaÅŸanın arkasında, nasıl bir yasal/hukuki mekanizma var ve bu mekanizma nasıl asıl dönüÅŸümü gerçekleÅŸtiriyor. Asıl dönüÅŸüm, yani mülkün, tapuların el deÄŸiÅŸtirmesi. Kamusal varlığın özelleÅŸtirilerek el deÄŸiÅŸtirdiÄŸi Türkiye’deki gibi. DiÄŸer yandan, bu yazı, Mavi Marmara aracılığıyla yapılan mistikleÅŸtirme iÅŸlemini öngörüyor.
Jijek’in yazısında “bürokrasi yoluyla iÅŸgal” diye üzerinde durduÄŸu olgunun, aslında Türkiye’de, sürekli ölüm haberleriyle, anayasa tartışmalarıyla, siyasi tehditlerle girdaplanan Türkiye’de de yaÅŸanan bir süreç olduÄŸunu, bu kaosla maskelenen ÅŸeyin aslında bir mülk paylaşımı olduÄŸunu, Gazze’nin zaten Türkiye’de olduÄŸunu düÅŸünmekte de yarar olabilir.
Bugün Türkiye’de savaÅŸ çığırtkanlığı yapan, buna sürekli vesileler yaratan medya ve siyaset, “bürokrasi yoluyla iÅŸgal” yapıyor, iÅŸgali baÅŸka iÅŸgalleri göstererek olaÄŸanlaÅŸtırıyor ve servetsiz ve topraksız bıraktığı bir halka, tıpkı Amerika’nın kendi yoksullarına paralı iÅŸgal askerliÄŸi seçeneÄŸini sunması gibi, tek seçenek sunuyor: savaÅŸ.
“Camiler kışlamız” diye baÅŸlamıştı Büyük OrtadoÄŸu Projesi tiyatrosu, ÅŸimdi “minareler süngümüz..” diye yeni perdesini açıyor.
*
Filistin Sorunu:Â Semptom / FetiÅŸ çifti
İslami-Faşizm, İsevi-Faşizm, Siyonizm
mieux vaut un désastre qu’un désêtre
Slavoj Žižek
Hiçbir ÅŸekilde karıştırılmaması gereken iki farklı ideolojik mistikleÅŸtirme tarzı var: liberal-demokrat mistikleÅŸtirme ve FaÅŸist mistikleÅŸtirme. İlk mistikleÅŸtirme sahte evrensellik içerir: özne özgürlüÄŸü/eÅŸitliÄŸi savunur, ama biçimleriyle bile, onun kapsamını sınırlayan örtük nitelemelerin farkında olmadan savunur (bazı toplumsal katmanlara ayrıcalıklar verir: zengin, erkek, belli bir ırka ya da kültüre ait olmak gibi ayrıcalıklar). İkinci mistikleÅŸtirme, antagonizmayla düÅŸmanın sahte özdeÅŸleÅŸtirilmesini içerir: sınıf mücadelesinin yerine Yahudilerle mücadele konur, böylece halkın sömürülmeye duyduÄŸu öfke mevcut kapitalist iliÅŸkilerden “Yahudi komplosuna†çevrilir. Yani, naif-hermenötik terimlerle söylersek, ilk durumda, “özne ‘özgürlük ve eÅŸitlik’ derken aslında ‘ticaret özgürlüÄŸü, yasa önünde eÅŸitlik’ gibi ÅŸeyleri†kastetmektedir; ve ikinci durumda, “özne ‘sefaletimizin sebebi Yahudiler’ derken, aslında ‘bizim sefaletimizin sebebi büyük sermaye’ demektedir.†Asimetri apaçık görünüyor – bunu yine naif terimlerle söylersek, ilk durumda, “iyi†açık seçik içerik (özgürlük/eÅŸitlik) “kötü†örtük içeriÄŸin (sınıf ve diÄŸer ayrıcalıklar, istisnalar) üzerini örter, buna karşılık ikinci durumda, “kötü†açık seçik içerik (anti-Semitizm) “iyi†örtük içeriÄŸin (sınıf mücadelesi, sömürüye yönelik nefret) üzerini örter.
Psikanalitik kuramı bilen herkes, iki ideolojik mistikleÅŸtirmenin iç yapısının semptom/fetiÅŸ çiftinin iç yapısıyla aynı olduÄŸunu bilir: örtük sınırlamalar liberal eÅŸitlikçiliÄŸin semptomlarıdır (bastırılmış doÄŸrunun tikel dönüÅŸleri), buna karşılık “Yahudi†anti-semit FaÅŸistlerin fetiÅŸidir (sınıf mücadelesiyle karşı karşıya gelmeden önce “öznenin gördüÄŸü son ÅŸeyâ€). Asimetrinin eleÅŸtirel-ideolojik mistik olmaktan çıkarma süreci için can alıcı sonuçlara sahiptir bu: liberal eÅŸitlikçiliÄŸin karşısında, evrensel yasal biçimin ideolojik görünümü ile onu etkili bir ÅŸekilde destekleyen tekil çıkarlar arasındaki uçurumu hatırlatan o eski Marksist çıkışa baÅŸvurmak iÅŸe yaramaz – ama bu, Solun siyaseten-doÄŸrucu eleÅŸtirmenleri arasında çok yaygındır. Bunun karşı savı, yani Claude Lefort ve Jacques Rancière gibi kuramcıların dile getirdiÄŸi, biçimin hiçbir zaman “basit biçim†olmadığını, toplumsal yaÅŸamın maddeselliÄŸi içinde izler bırakan kendine has bir dinamik içerdiÄŸini söyleyen karşı sav tümüyle geçerlidir – sendikalardan feminizme uzanan o tümüyle “maddi†politik talepler ve pratikler sürecini harekete geçiren ÅŸey burjuva “biçimsel özgürlüÄŸü†olmuÅŸtu. Onu farklı bir edimselliÄŸi gizleyen basit bir yanılsama haline indirgemek gibi sinik bir hevese karşı koymak gerekir. Çünkü bu “basit biçimsel†burjuva özgürlüÄŸünü alaya alan o eski Stalinist ikiyüzlülüÄŸün tuzağına düÅŸmek olacaktır: eÄŸer bu, bu kadar basit biçimsel bir özgürlüktüyse ve gerçek iktidar iliÅŸkilerini bozmuyorduysa, o zaman neden Stalinist rejim buna izin vermedi? Neden ondan o kadar korkuyordu?
Mistik olmaktan çıkarmanın yorumcu versiyonu bu yüzden burada görece kolaydır, çünkü biçimle içerik arasındaki gerilimi harekete geçirir: tutarlı olmak için, “dürüst†bir liberal demokratın ideolojik öncüllerinin içeriÄŸinin biçimine ters düÅŸtüÄŸünü kabul etmesi ve bu yüzden de biçimi (eÅŸitlikçi aksiyomu) onu içeriÄŸe daha kapsamlı bir ÅŸekilde uygulayarak radikalleÅŸtirmesi gerekir. (BaÅŸlıca alternatif sinizme çekilmektir: “eÅŸitlikçiliÄŸin olanaksız bir düÅŸ olduÄŸunu biliyoruz, o yüzden eÅŸitlikçiymiÅŸiz gibi davranalım, bu arada sessizce zorunlu sınırlamaları kabullenelim…â€) FaÅŸist fetiÅŸ olan “Yahudi†örneÄŸinde, mistik olmaktan çıkarmanın yorumcu versiyonu çok daha zordur (böylece bir fetiÅŸistin onun fetiÅŸinin “anlamının†yorumlanması aracılığıyla zayıflatılamayacağı ÅŸeklindeki klinik anlayışı onaylar – fetiÅŸist fetiÅŸiyle tatmin olur, ondan kurtulma ihtiyacı duymaz). Pratik-politik terimlerle, bu, sefaleti için “Yahudileri†suçlayan bir sömürülen iÅŸçiyi, ona “Yahudinin†yanlış düÅŸman olduÄŸunu, bu yanlış düÅŸmanı asıl düÅŸmanının (yönetici sınıfın) gerçek mücadelenin saflarını bulanıklaÅŸtırmak, böylece onun “Yahudilerden†başını kaldırıp “kapitalistlere†çevirmesini engellemek üzere kullandığı konusunda “aydınlatmanın†neredeyse olanaksız olduÄŸu anlamına gelir. (Ampirik olarak, 1920 ve 1930’larda Almanya’da birçok Komünist Nazilere katılmış ve Fransa’da hayal kırıklığı içindeki birçok Komünist le Pen’in Ulusal Cephe’sinin partizanları haline gelmiÅŸtir, ama bunun tersi bir süreç çok nadir görülür.) Bunu kaba politik terimlerle söylersek, buradaki paradoks, ilk mistikleÅŸtirmenin öznesi öncelikle düÅŸmanken (yani evrensel eÅŸitlik ve özgürlük için mücadele ettiÄŸine inanan liberal “burjuvaâ€yken), ikinci mistikleÅŸtirmenin öznesi öncelikle (öfkelerini yanlış bir hedefe yöneltmeye kandırılmış olan) “bizimkiler,†ayrıcalıksızların [kendilerine toplumsal hak verilmeyenlerin] bizzat kendileri olduÄŸu için, etkili-pratiÄŸe dönek “mistik olmaktan çıkarmanın†ilk durumda çok daha kolay olmasıdır.
İdeolojik mücadelenin bugünkü durumu açısından, bu Müslüman köktenci-popülist hareketlerin temelde “bizim†olduÄŸunu, özgürlükçü anti-emperyalist hareketler olduÄŸunu ve programlarını açıkça Aydınlanma karşıtı ve evrenselcilik karşıtı terimlerle, bazen de açıkça anti-Semitizme yakın bir ÅŸekilde dile getirmelerinin de sadece mücadelenin dolayımsızlığından kaynaklanan bir karışıklık olduÄŸunu (“Yahudilere karşı olduklarını söyledikleri zaman, aslında sadece Siyonist sömürgeciliÄŸe karşı olduklarını kastediyorlarâ€) öne süren Solculara derin bir kuÅŸkuyla bakmak gerekir. Arap anti-Semitizmini (onunla gerçekten karşılaÅŸtığımız yerde) Filistinlilerin yaÅŸadığı kötü duruma verilmiÅŸ “doÄŸal†bir tepki olarak “anlama†hevesine kesin olarak karşı koymak gerekir: Arap ülkelerinin hepsinde deÄŸilse bile birçoÄŸunda, Hitler’in hâlâ bir kahraman sayılması gibi bir olguyu, ya da ilkokul ders kitaplarında o ünlü sahte Siyon Protokolleri’nden Yahudilerin kurban etmek için Hıristiyan (ya da Arap) çocuklarının kanını kullandığı iddiaları gibi bütün geleneksel anti-Semitik mitlerin onlara atfedilmesi gibi bir olguyu “anlamak†diye bir ÅŸey sözkonusu olamaz. Bu anti-Semitizmin, mevzi deÄŸiÅŸtirmiÅŸ bir tarzda kapitalizme karşı direnci dile getirdiÄŸi iddiası hiçbir ÅŸekilde onu haklı çıkarmaz: mevzi deÄŸiÅŸtirme burada ikincil bir iÅŸlem deÄŸildir, temel bir ideolojik mistikleÅŸtirme hareketidir. Bu savın içerdiÄŸi ÅŸey, uzun vadede, anti-Semitizmle mücadele etmenin tek yolunun liberal hoÅŸgörüyü vb. vazetmek olmadığı, altta yatan anti-kapitalist dürtüyü doÄŸrudan, mevzi deÄŸiÅŸtirmemiÅŸ bir ÅŸekilde dile getirmek olduÄŸu fikridir. Bu mantığı bir kere kabul edersek, o zaman, Hitler de “Yahudiler†derken “aslında†kapitalistleri “kastediyorduâ€, Anglo-Amerikan imparatorluÄŸu onun da temel düÅŸmanı olduÄŸundan, bizim bu imparatorluÄŸa karşı verdiÄŸimiz küresel anti-emperyalist mücadelede Hitler’in de stratejik müttefikimiz olması gerekir gibi oldukça “mantıklı†bir çıkarıma varan yoldaki ilk adımı atmış oluruz. (Ve bu akıl yürütme hattı basit bir belagat alıştırması deÄŸildir: Naziler Arap ülkelerinde ve Hindistan’da sömürgecilik karşıtı mücadeleyi desteklediler ve birçok neo-Nazi İsrail Devleti’ne karşı verilen Arap mücadelesine yakınlık göstermektedir. “Terör yandaşı†Jacques Verges gibi bir figürü evrensel bir fenomen kılan ÅŸey onun FaÅŸizmle sömürgecilik karşıtlığı arasındaki bu “dayanışma†seçeneÄŸini cisimlendiriyor olmasıdır.) FaÅŸistleri, gelecekte bir vakit, “gerçek†düÅŸmanlarının sermaye olduÄŸuna ve kendi ideolojilerinin tekil dinsel/etnik/ırkçı biçimini bırakıp güçlerini eÅŸitlikçi evrenselcilikle birleÅŸtirmeleri gerektiÄŸine ikna edebileceÄŸimizi düÅŸünmek ölümcül bir hata olur. O yüzden “düÅŸmanımın düÅŸmanı benim dostumdur†gibi, bizi köktenci İslamcı hareketlerde “ilerici†anti-emperyalist gizil güçler bulmaya yönelten tehlikeli bir düsturu açıkça reddetmemiz gerekir. Hizbullah gibi hareketlerin ideolojik evreni kapitalist neo-emperyalizmle seküler ilerici özgürleÅŸme arasındaki ayrımları bulanıklaÅŸtırmaya dayanır: Hizbullah’ın ideolojik uzamında, kadınların özgürleÅŸmesi, eÅŸcinsel hakları vb. Batı emperyalizminin “yoz†ahlaki yönünden baÅŸka bir ÅŸey deÄŸildir… Badiou “dinsel tekilliÄŸe baÄŸlı oldukları ölçüde, bu hareketlerin içsel bir sınırlaması olduÄŸunu†kabul ediyor – fakat bu sınılama, Badiou’nun ima eder gibi göründüÄŸü ÅŸekilde, sadece kısa vadeli bir ÅŸey, bu hareketlerin geliÅŸmelerinin o meÅŸhur “ikinci, daha yüksek†aÅŸamasında, kendilerini evrenselleÅŸtirecekleri (buna zorunlu kalacakları) zaman aÅŸacakları (aÅŸmak zorunda kalacakları) bir ÅŸey mi? Badiou burada sorunun mevcut din olmadığını, onun tekilliÄŸi olduÄŸunu belirtmekte haklı – ve ideolojisi açıkça Aydınlanma karşıtı olan bu hareketlerin ölümcül bir sınırlaması da artık bu tekillik deÄŸil mi?
Daha kesin bir ÅŸekilde, bu hareketlerin iç sınırlamalarının, onların, ne kadar “köktenci†olursa olsun, mevcut dinsel karakteri olmadığını, eÅŸitlik aksiyomuna dayanan evrensel özgürlükçü projeye yönelik pratik-ideolojik tutumları olduÄŸunu belirlemek gerekir. Bu nokta üzerinde durmak için, XIX. yüzyıl sonunda Brezilya’daki Canudos topluluÄŸu gibi trajik bir örneÄŸi hatırlayalım: Canudos tam anlamıyla “köktenci†bir topluluktu, teokrasiyi ve monarÅŸiye dönmeyi savunan fanatik bir “Meclis üyesi†tarafından yönetiliyordu – ama aynı zamanda para ya da yasası olmayan, komün mülkiyetine, tam eÅŸitlikçi dayanışmaya, erkek kadın eÅŸitliÄŸine, özgürce boÅŸanma hakkına vb. sahip olan Komünist bir ütopya sahneliyordu – bu boyut, ne kadar “anti-emperyalist†görünürse görünsün, Müslüman “köktenciliÄŸinde†yoktur. Moishe Postone bu noktayı açıkça vurguladı:
“Irak savaşının ve daha genel olarak Bush yönetiminin korkunç doÄŸası, her iki durumda da ilericilerin kendilerini ikilem sayılabilecek bir durumla karşı karşıya bulduÄŸunu gizlememeli – bir yandan saldırgan bir küresel emperyal güç, diÄŸer yandan derinden gerici bir küreselleÅŸme karşıtı hareketle, acımasızca faÅŸist bir rejim arasındaki bir çatışma. /…/ Bu yüzden anti-Semitizm anti-hegemonik görünebilir. Bu yüzden bir yüzyıl önce, Alman sosyal demokrat lideri August Babel, bunu budalaların sosyalizmi olarak adlandırdı. Daha sonraki geliÅŸmelere bakarak, buna budalaların anti-emperyalizmi olarak da adlandırabiliriz. /…/ Batı Solundaki birçok kiÅŸi, bu gerici direniÅŸ biçimini daha ilerici direniÅŸ biçimlerini destekleyecek ÅŸekilde çözümlemek yerine, ya görmezden geldiler ya da onu İsrail’in Batı Yakası ve Gazze’deki politikalarına verilen anlaşılabilir de olsa talihsiz bir tepki olarak rasyonelleÅŸtirdiler. /…/ Onların BirleÅŸik Devletler’e muhalefetleri daha ilerici bir alternatif adına olmadı. Tersine, Irak’taki – baskıcı karakteri ve acımasızlığı sözgelimi Åžili ve Arjantin’in 1970 ve 1980’lerdeki cani askeri rejimlerini fazlasıyla aÅŸan bir rejim olan – Baas rejimi hiçbir ÅŸekilde ilerici ya da gizil olarak ilerici sayılamaz.â€
Fakat “açıkça†köktenci hareketler sözkonusu olduÄŸunda bile, medyaya güvenmemeye özen göstermek gerekir. Taliban sürekli olarak yönetimini terörle kuran kökten İslamcı bir grup olarak sunuluyor – fakat, 2009 baharında, Pakistan’daki Svat vadisini ele geçirdikleri zaman, New York Times “küçük bir zengin toprak aÄŸaları grubuyla onların topraksız kiracıları arasındaki derin uçurumlardan yararlanan bir sınıf ayaklanması†yarattıklarını bildirdi:
“Svat’tan kaçanların anlattıkları, Taliban’ın bölgeyi denetime almasını saÄŸlayan ÅŸeyin, iktidara sahip olan kırk kadar toprak aÄŸasını kovmak olduÄŸunu gösteriyor. Militanlar, bunu yapmak için, köylüleri ani baskın yeteneÄŸine sahip silahlı çeteler halinde örgütlediler /…/. Taliban’ın sınıfsal ayrımları sömürme becerisi ayaklanmaya yeni bir boyut katıyor ve büyük ölçüde feodal kalmış olan Pakistan’ın taşıdığı riskleri hatırlatıyor.
BaÅŸkan Obama’nın eski sınıf arkadaşı ve Pakistanlı-Amerikalı bir avukat olan Mahboob Mahmood ‘Pakistan halkı psikolojik olarak devrime hazır’ dedi. Sünni militanlığı Pakistan’da uzun zamandır artan derin sınıfsal ayrımlardan yararlanıyor. ‘Militanlar da müzik ve eÄŸitime getirilecek yasaklardan bahsetmiyorlar sadece,’ dedi. ‘Aynı zamanda İslami adalet, etkin hükümet ve ekonomik yeniden paylaşım vaat ediyorlar’.â€
Thomas Altizer bu yeni (bizim Batılı kulaklarımıza yeni gelen) verilerin içerim ve sonuçlarını dile getirdi: “Artık sonunda Taliban’ın Pakistan’daki kadim feodal yönetime saldıran gerçekten kurtarıcı bir kuvvet olduÄŸu ve köylü çoÄŸunluÄŸu o yönetimden özgürleÅŸtirdiÄŸi ortaya çıktı. /…/ Neyse ki hem bu kadar rahat bırakıldığı için hem de çok daha güçlü bir idare olduÄŸu için Bush yönetiminden çok daha tehlikeli olan Obama yönetiminin ciddi bir eleÅŸtirisiyle karşılaÅŸacağız artık.†Bu paradoksun politik sonucu uzun vadeli stratejiyle kısa vadeli taktik ittifaklar arasındaki tam olarak diyalektik gerilimdir: uzun vadede, radikal-özgürleÅŸtirici mücadelenin baÅŸarısı bugün köktenci popülizmin pençesinde olan alt sınıfları harekete geçirmeye baÄŸlı olsa bile, cinsiyetçilik karşıtı ve ırkçılık karşıtı mücadelenin bir parçası olarak eÅŸitlikçi liberallerle kısa vadeli ittifaklar kurmakta sorun olmaz. Taliban gibi fenomenler, Walter Benjamin’in “FaÅŸizmin her yükseliÅŸi baÅŸarısız bir devrime tanıklık eder†tezinin bugün de geçerli olduÄŸunu, hatta belki de her zamankinden daha geçerli olduÄŸunu gösterir. Liberaller Sol ve SaÄŸ “aşırılıkçılıklar†arasındaki benzerlikleri göstermeyi sever: Hitler’in terörü ve kampları BolÅŸevik terörünü taklit etti, Leninist parti de bugün El Kaide olarak hayatta – iyi, tamam, ama bütün bunlar ne demek ki? Bu aynı zamanda FaÅŸizmin nasıl birebir Solcu devrimi yerine geçtiÄŸinin (yerinden ettiÄŸinin) bir belirtisi olarak da okunabilir: onun yükseliÅŸi Solun baÅŸarısızlığıdır, ama aynı zamanda Solun harekete geçirmeyi baÅŸaramadığı bir devrimci gizil gücün, hoÅŸnutsuzluÄŸun var olduÄŸunun da bir kanıtıdır. Aynı ÅŸey günümüzün (bazıları tarafından) “İslami-FaÅŸizm†dediÄŸi ÅŸey için de geçerli deÄŸil mi? Radikal İslamcılığın yükseliÅŸi tam olarak Müslüman ülkelerde seküler Solun ortadan kaybolmasına karşılık gelmiyor mu? Günümüzde, Afganistan en aşırı İslamcı köktenci ülke olarak tasvir edilirken, daha 30 yıl önce onun güçlü bir seküler geleneÄŸe sahip bir ülke, Sovyetler BirliÄŸi’nden bağımsız olarak iktidara gelen bir Komünist Partiye sahip bir ülke olduÄŸunu hatırlayan kimse var mı? Ne zaman kayboldu bu seküler gelenek? Avrupa’da, tam olarak aynı ÅŸey Bosna için geçerli: 1970 ve 1980’lerde, Bosna ve Hersek bütün Yugoslav cumhuriyetleri arasında en ilginç ve canlı olandı, uluslar arası kabul görmüÅŸ bir sinema ekolü, eÅŸsiz bir rock müzik tarzı vardı; günümüz Bosna’sındaysa etkin bir ÅŸekilde güçlü köktenci güçler var (Eylül 2008’de Saraybosna’da yapılan gay geçit törenine acımasızca saldıran Müslüman köktenci kalabalığı gibi). Bu gerilemenin temel nedeni Müslüman Bosnalıların 1992-1995 savaşındaki, Batılı güçler tarafından Sırp silahlarına terk edildikleri dönem yaÅŸadıkları umutsuz durumdur. (Ve Thomas Frank’ın gösterdiÄŸi gibi, aynı ÅŸey Afganistan’ın ABD versiyonu olan Kansas için geçerli: 1970’lere dek radikal Solcu popülizmin yatağı olan yer, bugün Hıristiyan köktenciliÄŸin yatağı – bu yine Benjamin’in her FaÅŸizmin baÅŸarısız bir devrim göstergesi olduÄŸu tezini doÄŸrulamıyor mu?)
Bir de sonraki önermeyi ele alalım: Francis Fukuyama ve Bernard Henri-Levy’nin (baÅŸkalarıyla birlikte) önerdiÄŸi “İslami-FaÅŸizm†terimi haklı mı? Onu sorunlu kılan ÅŸey dinsel niteleme deÄŸil sadece (bu durumda Batılı FaÅŸizmimizi “Hıristiyan-FaÅŸizmi†diye adlandırmaya hazır mıyız? – FaÅŸizmin kendisi yeterli, sıfata ihtiyacı yok), sorun günümüzün “köktenci†İslami hareket ve devletlerinin “FaÅŸist†olarak adlandırılmasında. Bu hareket ve devletlerde (daha az ya da çok açık olarak) anti-Semitizm olduÄŸu ve Arap milliyetçiliÄŸiyle Avrupa FaÅŸizmi ve Nazizm arasında tarihsel baÄŸlantılar olduÄŸu bir gerçek; fakat, anti-Semitizm Müslüman köktenciliÄŸinde Avrupa FaÅŸizminde oynadığı rolün aynısını oynamaz tam olarak, yani insanın (bir zamanlar) “uyumlu†olan toplumunun çözülmesinden sorumlu olan dış müdahaleci rolünü oynamaz- ister istemez dikkat çeken büyük bir fark vardır. Naziler için en kötü düÅŸman göçebe, devletsiz ve köksüz olup içinde yaÅŸadıkları topluluÄŸu yozlaÅŸtıran Yahudilerdi, bu yüzden onlara göre, İsrail Devleti bir çözümdü (birçok çözümden biriydi en azından) – bu yüzden bütün Yahudileri öldürmeye karar vermeden önce Nazilerin onlara bir devlet kurmaları için (Madagaskar’dan Filistin’e dek deÄŸiÅŸen yerlerde) toprak verme fikrini ölçüp biçmelerine ÅŸaÅŸmamak gerek. Günümüzün “Siyonist karşıtı†Arapları içinse, tersine, sorun olan ÅŸey İsrail devletidir: en radikalleri İsrail Devleti’nin ortadan kaldırılmasını, yani Yahudilerin devletsiz/göçebe konuma dönmesini savunur.
Hepimiz Marksizmi “XX. yüzyılın İslam’ı†olarak, İslam’ın soyut fanatizmini sekülerleÅŸtiren bir ÅŸey olarak niteleyen anti-Komünist betimlemeyi biliyoruz. Anti-Semitizmin liberal tarihçisi Jean-Pierr Taguieff bu betimlemeyi tersine çevirdi: İslam gitgide “XXI. yüzyılın Marksizmi†haline geliyor, Komünizmin çöküÅŸünden sonra hâlâ onun ÅŸiddetli kapitalizm karşıtlığını sürdürüyor. Fakat, Benjamin’in FaÅŸizmi baÅŸarısız devrimin yerini iÅŸgal eden bir ÅŸey olarak gördüÄŸünü düÅŸünürsek, bu tür tersine çevirmelerin “rasyonel özü†Marksistler tarafından kolayca kabul edilebilir. Bu kümelenmeden çıkarılabilecek en felaket sonuç Moishe Postone ve bazı meslektaÅŸlarının çıkardığı sonuçtur: radikal Sol için yer açan her kriz aynı zamanda anti-Semitizmi de yükselttiÄŸine göre, bizim baÅŸarılı kapitalizmi destekleyip bir kriz olmayacağını umut etmemiz daha iyidir. Bu sonuca vardırıldığı zaman, bu akıl yürütme son aÅŸamada, kapitalizm karşıtlığının tam anlamıyla anti-Semit olduÄŸunu ima eder… İşte tam da bu tür bir akıl yürütmeye karşı Badiou’nun mieux vaut un désastre qu’un désêtre düsturunu okumak gerekir: bir Olaya sadık kalma riskini almak zorundayız, Olay sonunda “bulanık bir felakete†varsa bile. Liberalizmle radikal Sol arasındaki fark, aynı üç öÄŸeye gönderme yaptıkları halde (liberal merkez, popülist SaÄŸ, radikal Sol), onları kesinlikle farklı bir topolojiye yerleÅŸtirmeleridir: liberal merkeze göre, radikal Sol ve SaÄŸ aynı “totaliter†aşırılığın iki görünüm biçimidir, buna karşılık Sol için, tek gerçek seçim kendisiyle liberal anaakım arasındaki seçimdir, popülist “radikal†SaÄŸ ise liberalizmin Solcu tehditle baÅŸ edememesinin bir semptomundan baÅŸka bir ÅŸey deÄŸildir. Bugün bir politikacı ya da ideologun bize liberal özgürlükle köktenci baskı arasında bir seçim yapmayı önererek muzaffer bir tavırla (tümüyle laf olsun diye sorulmuÅŸ olan) “Kadınların toplum yaÅŸamından dışlanmasını ve temel haklarından yoksun bırakılmasını mı istiyorsunuz? Dinin her eleÅŸtirisinin ya da alaya alınmasının ölüm cezasıyla cezalandırılmasını mı istiyorsunuz?†diye sorduÄŸunu duyduÄŸumuz zaman, bizi kuÅŸkuya düÅŸürmesi gereken ÅŸey yanıtın apaçık olmasıdır – bunu kim neden istesin? Sorun böyle budala bir liberal evrenselciliÄŸin çok çok uzun zaman önce masumiyetini kaybetmiÅŸ olmasıdır. Bu yüzden, gerçek bir Solcu için, liberal serbestilik ve köktencilik arasındaki çatışma son aÅŸamada sahte bir çatışmadır – birbirlerini yaratan ve önvarsayan iki kutbun kısırdöngüsüdür. Burada Hegelci bir geri adım atıp soruyu tam da köktenciliÄŸin bütün dehÅŸetiyle gözler önüne serildiÄŸi bir noktadan sormak gerekir. Liberaller çok uzun zaman önce yargılama hakkını kaybetti. Horkheimer’ın dediÄŸi ÅŸey günümüzün köktenciliÄŸi için de kullanılabilir: liberal demokrasiden ve onun soylu ilkelerinden (eleÅŸtirel biçimde) bahsetmek istemeyenler, dinsel köktencilik hakkında da sessiz kalmalı. Ve daha da keskin bir ÅŸekilde, İsrail devleti ile Araplar arasındaki OrtadoÄŸu çatışmasının çok anlamlı bir ÅŸekilde sahte bir çatışma olduÄŸunu da ısrarla vurgulamak gerekir: hepimiz onun yüzünden ölecek olsak bile, bu çatışma asıl konuların üstünü örten bir çatışmadır. Peki aslında orada neler oluyor?
Haberlerin asıl boyutunu yakalamak için, bazen iki çok farklı haberi bir arada okumak yeterli olabilir – anlam onların baÄŸlantılarından, tıpkı bir elektrik kısa devresinden çıkan kıvılcım gibi çıkar. 1 Mart 2009’da, İsrail hükümetinin iÅŸgal altındaki Batı Yakası’ndaki Yahudi yerleÅŸimlerine 70000’den fazla konut eklemek üzere planlar yaptığı bildirildi; bu planlar uygulanacak olursa, Filistin topraklarındaki yerleÅŸimci sayısı 300000 kadar artabilirdi – bu da bir Filistin devletinin yaÅŸama ÅŸansını ciddi bir ÅŸekilde yok etmesi bir yana, Filistinlilerin günlük yaÅŸamını da altüst edecekti. Bir hükümet sözcüsü raporu reddetti, planların pek bir önemi olmadığını söyledi: yerleÅŸim bölgesinde yeni evlerin fiilen inÅŸa edilmesi için savunma bakanı ve baÅŸbakanın onayı gerekiyordu. Fakat o zamanki planların 15000’i zaten tamamen onaylanmıştı; dahası, planlanan birimlerin neredeyse 20000’i İsrail’i Batı Yakası’ndan ayıran “yeÅŸil hattın†çok uzağında kalıyordu, yani İsrail’in gelecekte Filistinlilerle yapacağı herhangi bir barış anlaÅŸmasında korumayı umut edemeyeceÄŸi alanlarda. Bunun sonucu besbelli: bir yandan iki devletli çözümü dillendirirken, diÄŸer yandan İsrail iki devletli çözümü de facto olanaksız hale sokacak bir fiili durum yaratıyor.
Bu raporların medyaya konu olduÄŸu gün (2 Mart), Hilary Clinton, Gazze’den roket saldırılarını “sinik†olmakla eleÅŸtirdi ve ÅŸunu söyledi: “İsrail de dahil hiçbir milletin toprakları ve halkı roket saldırılarına maruz kalırken sessiz kalamayacağı gün gibi aÅŸikardır.†Peki Batı Yakası’nın toprakları günden güne ellerinden alınırken Filistinliler sessiz mi kalacak? İsrailli barışsever liberaller Filistinlilerle çatışmalarını tarafsız “simetrik†terimlerle sunarken, her iki tarafta da barışı reddeden aşırılıkçılar olduÄŸunu vb. söylerken, basit bir soru sormak gerekir: açık politik-askeri düzeyde hiçbir ÅŸey olmadığı zaman (yani gerilim, saldırı, görüÅŸmeler olmadığı zaman) OrtadoÄŸu’da neler oluyor? Olan ÅŸey ÅŸu, Batı Yakası’nda Filistinlilerin elinden toprakları ağır ağır alınıyor: Filistin ekonomisinin ağır ağır boÄŸazlanması, topraklarının parsellenmesi, yeni yerleÅŸimlerin inÅŸa edilmesi, Filistinli çiftçilere topraklarını bırakmaları için baskı yapılması (kullanılan yöntemler arasında hasatların yakılması ve dinsel dışlamadan tek tek öldürmeye dek her yöntem vardır) – ve bütün bunları destekleyen Kafkaesk bir yasal düzenlemeler ağı. Saree Makdisi Filistin’in İçi Dışı: Günlük İşgal adlı kitabında, Batı Yakası’ndaki İsrail İşgali son aÅŸamada silahlı kuvvetler tarafından dayatılıyor olsa da, iÅŸgalin aslında “bürokrasi yoluyla iÅŸgal†olduÄŸunu anlattı: baÅŸlıca biçimleri baÅŸvuru formları, tapu senetleri, yerleÅŸim evrakları ve diÄŸer izinlerdir. YavaÅŸ fakat kararlı İsrail yayılmasını saÄŸlamlaÅŸtırma iÅŸini yapan ÅŸey günlük yaÅŸamın bu mikro-yönetimidir: birinin ailesiyle birlikte bir yere gitmek için, kendi toprağını ekmek için, kuyu açmak için, iÅŸe, okula, hastaneye gitmek için izin alması gerekir… Kudüs’te doÄŸan Filistinliler tek tek orada yaÅŸama hakkından yoksun bırakılıyorlar, geçimlerini kazanmaları engelleniyor, barınma izinleri ellerinden alınıyor vb. Filistinliler Gazze ÅŸeridi için “yeryüzünün en büyük toplama kampı†gibi sorunlu bir kliÅŸeye baÅŸvururlar – fakat geçen yıl, bu tanımlama çok tehlikeli bir ÅŸekilde gerçeÄŸin ta kendisi olmaya yaklaÅŸtı. Bütün o soyut “barış dualarını†ayıp ve ikiyüzlü kılan temel gerçek budur. İsrail Devleti açık bir ÅŸekilde bütün medyanın görmezden geldiÄŸi, görünmez, yavaÅŸ bir süreç içinde, bir tür köstebeÄŸin yeraltında tünel kazması gibi, çalışmaktadır ve bir gün dünya uyanıp artık Filistin’in Batı Yakası diye bir ÅŸey olmadığını, toprakların Filistinlilerden arındırılmış olduÄŸunu ve bize bu olguyu kabul etmekten baÅŸka yapacak bir ÅŸey kalmadığını görecek.
2008’in son aylarında, yasadışı Batı Yakası yerleÅŸimcilerinin Filistinli çiftçilere yönelik saldırıları günlük düzenli bir biçim aldığında, İsrail Devleti bu aşırılıkları dizginlemeye çalıştı (Yargıtay bazı yerleÅŸimlerin boÅŸaltılmasını emretti vb.); ama birçok gözlemcinin belirttiÄŸi gibi, bu önlemler daha derin bir düzeyde, gönülsüz bir ÅŸekilde, İsrail’in kendisinin imzaladığı uluslar arası anlaÅŸmaları büyük ölçüde çiÄŸneyen İsrail Devleti’nin uzun vadeli politikası olan bir politikayı geçersizleÅŸtirmiÅŸ gibi görünüyor. Yasadışı yerleÅŸimcilerin İsrail yetkililerine verdikleri yanıt temelde ÅŸu: biz de sizin gibi yapıyoruz, ama daha açık yapıyoruz, sizin bizi kınamaya ne hakkınız var? Devletin yanıtı da temelde ÅŸu: sabırlı olun, acele etmeyin, biz de sizin istediÄŸinizi yapıyoruz, sadece daha ılımlı ve makul bir ÅŸekilde… Aynı hikaye 1949’dan beri devam ediyor gibi: İsrail uluslar arası topluluÄŸun önerdiÄŸi barış koÅŸullarını kabul ederken, barış planının yürümeyecek olmasına güveniyor. Yaban yerleÅŸimciler bazen Wagner’in Die Walkiere‘sinin son perdesindeki Brunhilde gibi görünüyor, Brunhilde Wotan’ın kesin emrini çiÄŸniyor ve Siegmund’u Siegmund’un, Wotan’ın dış baskılar altında dile getirmek zorunda kaldığı asıl arzusunu gerçekleÅŸtirdiÄŸini söyleyerek savunuyordu; yasadışı yerleÅŸimciler de aynı ÅŸekilde Devletin uluslar arası topluluÄŸun baskısı yüzünden reddetmek zorunda kaldığı asıl arzusunu gerçekleÅŸtiriyor. İsrail Devleti bir yandan “yasadışı†yerleÅŸimlerin açık ÅŸiddet yüklü aşırılıklarını kınarken, yeni “yasal†Batı Yakası yerleÅŸimlerini teÅŸvik ediyor, Filistin ekonomisini boÄŸmayı sürdürüyor vb. DoÄŸu Kudüs’ün haritasındaki sürekli deÄŸiÅŸimlere, Filistinlilerin ağır ağır kuÅŸatıldığı ve yerlerinin azaltıldığı o haritalara bakmak, her ÅŸeyi anlatıyor. Devlet-dışı Filistin karşıtı ÅŸiddetin kınanması asıl devlet ÅŸiddeti sorununun üstünü örter: “yasadışı†yerleÅŸimlerin kınanması “yasal†olanların yasadışılığının üstünü örter.
Dahası, OrtadoÄŸuda barışın Batılı liberal savunucuları, Filistinliler arasındaki, uzlaÅŸma ve barışa inanan demokratlarla radikal Hamas köktencilerini karşı karşıya getirdikleri zaman, bu iki kutbun kökenini görmeyi baÅŸaramazlar: İsrail ve ABD’nin Filistinlileri el Fetih’in hakim konumunu çökerterek güçsüzleÅŸtirmeye yönelik uzun ve sistemli çabasıdır bu köken ve üstelik bu çaba daha beÅŸ altı yıl öncesine kadar Hamas’a finansal destek verilmesini de içeriyordu. Bunun üzücü sonucu Filistinlilerin artık Hamas köktenciliÄŸiyle Fetih yozlaÅŸması arasında ikiye bölünmüÅŸ bir halde kalması: güçsüzleÅŸen el Fetih artık Filistinlilerin temel özlemlerini gerçekten temsil eden (ve tam anlamıyla barış getirebilecek bir konumda olan) hegemon kuvvet deÄŸil; Filistinlilerin büyük kısmı onu günden güne gerçek haliyle görüyor, yani onu “demokrat†Filistinlilerin temsilcisi sayan ABD’nin desteklediÄŸi sakat bir kukla. Aynı ÅŸekilde, ABD Irak’ta Saddam’ın temelde seküler olan otoriter rejiminden kaygılanırken, müttefikleri olan Pakistan’ın “TalibanlaÅŸması†yavaÅŸ ama tavizsiz bir ÅŸekilde ilerledi: Taliban’ın denetimi artık Pakistan’ın en büyük ÅŸehri olan Karaçi’nin çeÅŸitli yerlerine yayılmış durumda. Gazze’de “köktencilerin denetimde olduÄŸunu†görmek çatışmanın her iki tarafının da ortak çıkarına geliyor: bu durum köktencilerin mücadeleyi tekeline almasını ve İsraillilerin uluslar arası sempati toplamasını saÄŸlıyor. Buna baÄŸlı olarak, köktenciliÄŸin yükseliÅŸine herkes kaygılanırken, kimse gerçekten Filistinliler arasında İsrail’e karşı seküler bir direniÅŸ çıkmasını istemiyor. Peki gerçekten de böyle bir direniÅŸin kesinlikle var olmadığı doÄŸru mu? Peki ya OrtadoÄŸu çatışmasında gizlenen iki ÅŸey, yani seküler Filistinliler ve Siyonist köktenciler varsa? Arap köktencilerinin seküler terimlerle tartıştığını ve Yahudi seküler Batılıların teolojik akıl yürütmeye baÅŸvurduÄŸunu görebiliyoruz:
“Tuhaf olan ÅŸey seküler Siyonizmin tanrıyı bir sürü dinsel fikre boÄŸmasıdır. Aslında, İsrail’deki gerçek inananlar dinsizdir. Ortodoks bir Yahudinin dinsel yaÅŸamında tanrının aslında çok kıyıda kalmasından kaynaklanır bu. Ortodoks entelektüel elitin bir üyesinin tanrıdan çok fazla bahsetmesinin bir bakıma ‘ciddiyetsiz’ sayıldığı bir dönem vardı: Talmud incelemesi gibi soylu bir davaya (yasanın sürekli geniÅŸlemesi ve ondan kaçınma hareketine) kiÅŸinin kendini yeterince adamadığının bir göstergesi sayılırdı bu. Kaba seküler Siyonist yaklaşım, tanrıyı bir tür ÅŸahit yerine koyup fazla ciddiye aldı. Üzücü olan ÅŸey, artık gitgide daha çok Ortodoks Yahudinin gerçekten de tanrıya inandıklarına inanıyor olması.â€
İdeolojik açıdan karmaşık olan bu durumun paradoksal sonucu, bugün bizim kendi kendinden bahsetmenin aşırı noktasına varmış olan anti-Semitizmin son versiyonuna tanık olmamız. Yahudilerin “aklın kamusal kullanımı†alanının ortaya çıkmasındaki ayrıcalıklı rolü, onların bütün Devlet ve İktidarlardan çıkartılmalarıyla baÄŸlantılıdır – onları evrenselliÄŸin dolayımsız cisimlenmesi kılan ÅŸey, bütün organik Ulus-Devlet topluluklarında var olan tektanrıcılığın soyut-evrensel doÄŸası deÄŸil, Yahudilerin bu “paysız pay/kısımsız kısım†konumlarıdır. Bu yüzden, Yahudi Ulus-Devletinin kurulmasıyla birlikte yeni bir Yahudi figürünün ortaya çıkmasına ÅŸaÅŸmamak gerek: İsrail Devletiyle özdeÅŸleÅŸtirilmeye karşı koyan, İsrail Devletini gerçek evi olarak görmeyi reddeden, kendisini Devletinden “çıkartan†ve İsrail Devletini de belli bir mesafe koymak için çaba harcadığı, aralıklarında yaÅŸadığı devletlerden biri olarak gören bir Yahudi – ve iÅŸte insanın ister istemez “Siyonist anti-Semitizm†diye adlandırdığı, Ulus-Devlet topluluÄŸunu rahatsız eden o yabancı fazlalık, iÅŸte bu esrarengiz Yahudidir. Bu Yahudiler, “Yahudilerin kendilerinin Yahudileridirler [Yahudiler için/arasında Yahudidirler]†ve Spinoza’nın deÄŸerli halefleri olarak günümüzde “aklın kamusal kullanımı†üzerinde ısrar eden, akıllarını Ulus-Devletin “özel†alanına teslim etmeyi reddeden Yahudiler onlardır.
1968’in mirası üzerine bir araÅŸtırma olan Åžimdinin Kibiri adlı yeni kitabında Jean-Claude Milner böyle bir okumaya radikal bir biçimde karşı koyuyor. Bu kitap aynı zamanda Alain Badiou’nun Yüzyıl adlı kitabına bir yanıt olarak da okunabilir, Badiou’nun “Yahudi isminin†politik-ideolojik içerimlerini araÅŸtırmasına bir yanıt olarak da. Örtük, ama tam da bu nedenle çok daha yoÄŸun olan Badiou diyaloÄŸunda, Milner XX. yüzyılın radikal bir ÅŸekilde farklı bir teÅŸhisini önerir. BaÅŸlangıç noktası Badiou’nunkiyle aynıdır: “bir isim yol açtığı ayrımlar nereye kadar giderse oraya kadar geçerlidir.†Önemli olan Efendi-Gösterenler, karmaşık durumu açık bir ayrım halinde basitleÅŸtirerek kendi alanlarını daha berrak hale getirenlerdir – evet ve hayır, taraf ya da karşı taraf. Milner devam eder: “Ama bakın ne oldu: bir gün, (görkemli ya da uÄŸursuz) bir geleceÄŸi olan isimlerin artık ayrım yapamadığı anlaşıldı; ve tümüyle iÅŸe yaramaz olarak bir kenara itilen isimler, onarılması güç ayrımlara yol açtı†(21-2). Bugün artık ayırmayan, tutkulu bir baÄŸlılık uyandıran ama kayıtsız kaldığımız isimler, aslında geleneksel olarak en harekete geçirici rol görmesi beklenen (“iÅŸçiler,†“sınıf mücadelesi†gibi) isimlerdi, buna karşılık ayırıcı yönlerinden yoksun bir halde ortaya çıkanlar da ÅŸiddetli bir ÅŸekilde yeniden ayırıcı rolleriyle ortaya çıktı – bugün, Yahudi ismi “konuÅŸan varlıkları birbirinden çok keskin bir ÅŸekilde ayırmaktadırâ€: “Bilginin öngördüÄŸünün tersine, XX. yüzyılın doruk noktası toplumsal devrim biçimini almadı; bir kıyım biçimini aldı. Devrimin vaat ettiklerinin tersine, kıyım sınıfları göz ardı etti ve hiçbir sınıf anlamı olmayan bir isme sabitlendi. Ekonomik bile olmayan bir isme. Nesnel bir anlamın gölgesi olmayan bir isme†(214). Milner’ın vardığı sonuca göre “XX. yüzyılın tek gerçek olayı Yahudi isminin dönüÅŸüydü†(212) – bu dönüÅŸ Yahudilerin kendileri için de uÄŸursuz bir sürpriz oldu. Yani, Yahudilerin modern Avrupa’da özgürleÅŸmesiyle birlikte, yeni bir Yahudi figürü ortaya çıkmıştı: (Talmud’u, yani teolojik köklerini) incelemenin yerine evrensel (bilimsel) bilgiyi geçiren “bilgili Yahudiâ€. Seküler bilimlerde üstün baÅŸarı gösteren Yahudiler vardır ve bu yüzden Marksizm Yahudi entelektüeller arasında bu kadar yaygınlaÅŸmıştır: (Laplace’a raÄŸmen, gururla “Cumhuriyetin bilimcilere ihtiyacı yok†diyen Jakobenlerin ya da bilgiyi günah sayan binyılcıların tersine) kendisini “bilimsel sosyalizm†olarak sunduÄŸu, bilgiyle devrimi birleÅŸtirdiÄŸi için. Marksizmle birlikte, eÅŸitsizlik/adaletsizlik ve onun aşılması bir bilgi nesnesi haline geldi (201). Bu yüzden Aydınlanma Avrupalı Yahudilere bilimsel bilginin evrenselliÄŸi içinde, isimlerini, geleneklerini, köklerini görmezden gelerek bir yer bulma ÅŸansı sunmaktadır. Fakat bu düÅŸ, acımasız bir ÅŸekilde holokostla sona erdi: “bilgi Yahudisi†Nazi kıyımından kurtulamadı – bunun travması da bilginin buna izin vermiÅŸ, ona karşı duramamış, onun karşısında çaresiz kalmış olmasıydı. (Bu çaresizliÄŸin izleri Ernst Cassier ile Heidegger arasındaki o ünlü 1929 Davos tartışmasında da görülür, Heidegger Cassier’e edepsizce kaba davranmış, oturumun sonunda elini sıkmayı bile reddetmiÅŸti vb.)
Avrupa Solu bu kopuÅŸa nasıl tepki verdi? 1968, Solcu entelektüellerin iÅŸleyiÅŸ tarzında radikal bir kırılmaya karşılık gelir. 1950’lerde, Komünist yoldaÅŸlar olan entelektüeller iki aksiyoma uyuyorlardı, bunların biri açık seçikti, diÄŸeri örtüktü: “anti-Komünist bir köpektir†(Sartre); bir entelektüel hiçbir koÅŸulda, kesinlikle Komünist Partiye katılmamalıdır (29). Milner bu tutumu, Zenon’un Akhilleus ve kaplumbaÄŸa paradoksuna anıştırmayla “Zenonizm†olarak niteler: bir yoldaÅŸ Komünist Partili kaplumbaÄŸaya göre Akhilleus’tur: dinamiktir, daha hızlıdır, Partiyi geçer, ama hep geride kalır, yani ona hiçbir zaman ulaÅŸamaz… 1968’de bu oyun sona erdi: 1968 “burada-ve-ÅŸimdi†göstergesi altındaydı, ŞİMDİ bir devrim istiyordu, erteleme kabul etmiyordu – kiÅŸi ya Partiye katılırdı ya ona karşı olurdu (Maocular gibi). BaÅŸka deyiÅŸle, 1968 kitlelerin çokluÄŸunun saf radikal etkinliÄŸini serbest bırakmak istedi (bu anlamda, Maocu “tarihi yapan kitleler†edilgen FaÅŸist “kalabalıklarla†karşı karşıya geliyordu) – kiÅŸinin bu etkinliÄŸi aktarabileceÄŸi bir Öteki, bir BaÅŸka Yer yoktu. (Bu saf etkinliÄŸin bir filozofu aranacaksa, o Deleuze’dü.)
Milner’ın kitabının özünü, Mayıs 1968’den çıkan temel politik örgütün, yani Maocu Proleter Solun (la Gauche prolétarienne) ayrıntılı bir çözümlemesi oluÅŸturuyor. Dağıldığı zaman, üyelerinden bir kısmı (Benny Levy gibi) Yahudi ismine sadık kalmayı yeÄŸledi, diÄŸerleri Hıristiyan maneviyatını seçti. Milner’a göre, Proleter solun bütün etkinliÄŸi bir isim telafuz etmeyi reddetmeye, belli bir onaylamamaya dayanıyordu. Milner hoÅŸ bir Magritte imgesi öneriyor: ortasında bir pencere olan bir oda ve pencereden görünen manzarayı kapatan ve engelleyen bir resim; resimdeki sahne insanın pencereden bakınca göreceÄŸi dışarıyı birebir olarak kopyalamaktadır. İdeolojik yanlış tanımanın iÅŸlevi de budur: gördüÄŸümüz ÅŸeyin gerçek boyutunu görünmez kılar (183). Proleter Sol örneÄŸinde, bu görünmeyen boyut Yahudi ismiydi. Yani, Proleter Sol onun bütün bir Fransız politik kurumuna yönelik radikal muhalefetini FaÅŸist iÅŸgale karşı DireniÅŸin sürdürülmesi olarak yasallaÅŸtırdı: Fransız politik yaÅŸamına hâlâ Petain döneminin iÅŸbirlikçileriyle doÄŸrudan bir süreklilik içinde olan kiÅŸilerin hakim olduÄŸunu teÅŸhis etmiÅŸlerdi. Fakat, doÄŸru düÅŸmanı saptasalar bile, FaÅŸist rejimin asıl hedefinin Sol deÄŸil Yahudiler olduÄŸu gibi bir gerçeÄŸi dile getirmediler. Kısacası, olayın kendisini gerçek boyutunu görünmez kılmak için kullandılar, tıpkı kendi YahudiliÄŸini bir Yahudi olmanın gerçek özünü silebilmek için yeniden tanımlamaya çalışan “bilgi Yahudisi†gibi.
EleÅŸtirel bir çözümlemenin baÅŸlaması gereken yer iÅŸte budur. Milner sınıf mücadelesinin vb. artık ayırıcı isimler olmadığını, onların yerini gerçekten ayırıcı isim olan “Yahudinin†aldığını öne sürdüÄŸü zaman, (kısmen doÄŸru) bir olguyu betimler, ama bu olgu ne anlama gelir? Bu aynı zamanda anti-Semitik “Yahudi†figürünü sınıf mücadelesinin metaforik bir vekili olarak okuyan klasik Marksist anti-Semitizm kuramı açısından da yorumlanamaz mı? Sınıf mücadelesinin ortadan kalkması ve anti-Semitizmin (yeniden) ortaya çıkması bu yüzden aynı paranın iki farklı yüzüdür, çünkü anti-Semitik “Yahudi†figürünün mevcudiyeti sadece sınıf mücadelesinin namevcudiyetinin zemininde anlaşılabilir. Walter Benjamin (Milner onu bir otorite ve YahudiliÄŸin dinsel boyutuna sadık kalan ve bu yüzden bir “bilgi Yahudisi†olmayan Marksist bir Yahudi olarak anar) çok uzun zaman önce FaÅŸizmin her yükseliÅŸinin baÅŸarısız bir devrime tanıklık ettiÄŸini söylemiÅŸti – bu tez hem bugün hâlâ geçerlidir, hem de belki de her zamankinden daha yerindedir. Liberaller Sol ve SaÄŸ “aşırılıklar†arasındaki benzerlikleri göstermeye bayılır: Hitler’in terörü ve kampları BolÅŸevik terörü taklit etmiÅŸti, Leninist parti bugün el Kaide’de yaşıyor – evet, ama bütün bunların anlamı ne? Bu aynı zamanda FaÅŸizmin tam anlamıyla Solcu devrimin yerini aldığının (onun yerine geçtiÄŸinin) bir belirtisi olarak da okunabilir: FaÅŸizmin yükseliÅŸi Solun baÅŸarısızlığıdır, ama aynı zamanda Solun harekete geçiremediÄŸi bir devrimci gizilgücün, tatminsizliÄŸin var olduÄŸunun da kanıtıdır.
Notlar:
Claude Lefort, The Political Forms of Modern Society: Bureaucracy, Democracy, Totalitarianism, Cambridge: MIT Press 1986.
Jacques Rancière, Hatred of Democracy, Londra: Verso Books 2007.
Moishe Postone, “History and Helplessness: Mass Mobilization and Contemporary Forms of Anticapitalism,â€Â Public Culture, 2006 18:1.
Jane Perlez veir Zubair Shah, “Taliban Exploit Class Rifts to Gain Ground in Pakistan,â€Â New York Times, 16 Nisan 2009.
Thomas Altizer, kiÅŸisel görüÅŸme.
Thomas Frank, What’s the Matter with Kansas? How Conservatives Won the Heart of America, New York: Metropolitan Books 2004.
Tobias Duck, “Israel drafts West Bank expansion plans,â€Financial Times, 2 Mart 2009.
Saree Makdisi, Palestine Inside out: An Everyday Occupation, New York: Norton 2008.
Noam Yuran, kiÅŸisel görüÅŸme.
Jean-Claude Milner, L’arrogance du présent. Regards sur une décennie: 1965-1975, Paris: Grasset 2009. Parantez içindeki sayılar bu kitabın sayfalarına göndermedir.
(Kaynak: The Palestinian Question, lacan.com – çeviren: Sabri Gürses.)
