14 Nisan 2007, Anıtkabir

14 Nisan 2007.. Türkiye’nin uzun zamandır görmediÄŸi, belki bir benzerini hiç görmediÄŸi bir halk yürüyüÅŸü gerçekleÅŸti. Ankara’da 100000 ile 1000000 arası insan bizzat yürüyüÅŸe katıldı, bütün Türkiye’de çok sayıda insan, balkonlarına, pencerelerine bayraklar asarak bu yürüyüÅŸe destek verdi. Ankara, TandoÄŸan Meydanı’ndan Anıtkabir’e uzanan bu yürüyüÅŸte her yaÅŸtan ve eÄŸilimden insan, Türkiye’de, son yıllarda yaÅŸanan iktidar deÄŸiÅŸiminin en kritik noktasına gelindiÄŸini düÅŸünerek katıldı. TRT ve birçok yerel medya kurumu bu yürüyüÅŸü yayınlamadı, bazısı sol örgüt ve partilerin yürüyüÅŸü olarak adlandırdı, bazısı düpedüz çarpıtarak aÅŸağıladı. En ÅŸaşırtıcı olan ÅŸey, yürüyüÅŸe karşı sol ve liberal saÄŸ medyanın neredeyse yakın tutumlar benimsemesi oldu. Bu durum, öncelikle, basın ve halk, ya da halkın büyük kesimi arasında derin bir kopuÅŸ olduÄŸunu gösteriyor. Muhaliflik ve sistem karşıtlığının yeniden tanımlanması gerektiÄŸi görünüyor.
Bu yürüyüÅŸ, “Hepimiz Ermeniyiz” yürüyüÅŸünün bir devamı. Hrant Dink’in ölümünün ardından, İstanbul’da, yüzbine yakın insanın arasında yürüyenler, 14 Nisan’da, Ankara’da yüzbinlerce insanla yürüyüÅŸe devam etti. Yönetime ve sisteme muhalif olan, Dink cenaze yürüyüÅŸüne bu nedenle katılmış olan halk, baÅŸa geldiÄŸinden beri akıl almaz cinayetlere sahne olmuÅŸ olan yönetime geniÅŸ çaplı tepkisini gösterdi. Bu yönetimin baÅŸa gelmesinden bu yana, süper-özelleÅŸtirme ve yoksullaÅŸtırma, Türkiye’yi sistemin en karanlık noktasına sokma felaketlerinin yanısıra, büyük cinayetler gerçekleÅŸiyordu: Danıştay üyeleri makamlarında öldürüldü, bir İtalyan rahip kilisesinde öldürüldü ve bir Ermeni yazar gazetesinin önünde öldürüldü. Yönetim, bu olayların hiçbirini aydınlatma çabası içinde olmadı; tersine, belirsizliÄŸe iterek akıldışı, karanlık hedefler göstererek saçmalığı yönetimin kendisi olmadığını, yönetemediÄŸini öne sürmeye dek vardırdı. Ülkeyi yönetemiyor, fakat özelleÅŸtiriyor, halka ait bütün mülkleri elden çıkarıyordu.
DiÄŸer yandan, bu yürüyüÅŸün en çarpıcı baÅŸarısı, Dink cinayetinde, yine akıldışı bir ÅŸekilde çirkin bir sahne içine yerleÅŸtirilen, bir katil zanlısının eline verilen, bir katil zanlısının elinde kirletilen bağımsızlık simgesi, bayrağın asıl sahibinin, halkın eline geçmiÅŸ olması sayılabilir. Dink yürüyüÅŸünden sonra saÄŸ basının büyük kısmı, yürüyüÅŸte bayrağın olmamasını eleÅŸtirmiÅŸti. Ardından bayrağı katil zanlısının elinde gördük. Åžimdi, bayrak asıl sahibinin elinde ve basının büyük kısmı görmezden geliyor. Bu oldukça anlamlı ve geleceÄŸe dair büyük iÅŸaretler içeriyor: halksız muhalefet, köksüz köktencilik çürük yüzünü gösteriyor.
Türkiye yaÄŸmalanmıyor, özelleÅŸtiriliyor, küresel ölçekteki yerini alıyor diyenlerle tartışmak anlamsız; Latin Amerika, Afrika, hatta Rusya örneklerine bakmak, benzer çıkar çatışmalarının, çıkarlara göre gerçeklik çarpıtmalarının oralarda da yaÅŸandığını görmek yeterli. Yetmiyorsa, kentlerin ana caddelerinden arabayla geçmeyip, ara sokaklara yürüsünler ve sefaleti görsünler; zahmet edemiyorlarsa, gazetelerin ÅŸehir terörü olarak yayınladığı haberlerin yoksulluk ayrıntılarını okusunlar. Önemli olan, burada, Türkiye’de yaÄŸmanın nasıl gerçekleÅŸtiÄŸini, gerçekten göründüÄŸü kadar kaotik, rastgele mi, yoksa anlamlı, düzenli bir ÅŸekilde mi gerçekleÅŸtiÄŸini bilebilmek. Bu yürüyüÅŸ, kanımca, halkın yaÄŸmanın ölçeÄŸini ve dehÅŸetini kavradığını gösteriyor. CumhurbaÅŸkanlığı seçimi, yaÄŸmanın daha da geniÅŸleyebileceÄŸi ölçeÄŸi gösteriyor: Åžili, Pinochet ölçeÄŸini.
Bu ölçeÄŸi görmek için, haritaya bakmak yararlı olabilir. BOP coÄŸrafyası, Arabistan’dan Balkanlar’a ABD ve AB’nin üslerini yerleÅŸtirdiÄŸi, ABD’nin bilfiil iÅŸgal ettiÄŸi, çıkar çatışmalarının gerçekleÅŸtiÄŸi bir sahayı çerçeveliyor. Her iki süper-devletin yaÅŸam sahası burası: doÄŸal kaynaklardan mal akış yollarına dek, temel bir saha. Kıbrıs ve İstanbul, Trabzon ve Diyarbakır bu sahanın dört önemli noktası. İstanbul’un iki hattı var: kara ve deniz hatları. Kara hattı, Karadeniz kıyı otoyolunun tamamlanmasıyla, Türkiye’nin kuzeydoÄŸusundan Avrupa’ya (yapılacağı kesin olarak söylenen) 3. Köprü aracılığıyla uzanan bir hat. Deniz hattı, Karadeniz’den Akdeniz ve Hindistan’a açılan tarihsel hat.
Bu açıdan, çeÅŸitli sermayelerin yanısıra, Arap sermayesinin de, BoÄŸaz’ın tepe noktalarında belirmesi anlamlı: bu noktalara dev konaklama tesisleri yapmayı tasarlıyor. Aynı süreçte, Galataport’la BoÄŸaz’ın Avrupa yakasına, HaydarpaÅŸa kruvazör bölgesiyle Anadolu yakasına özelleÅŸtirme projeleri geliÅŸtiriliyor. İstanbul, bir transit ve turistik bölge olarak yeniden yapılanıyor. Tam da bu sırada, yönetimden bakanların çocukları deniz taşımacılığı iÅŸine giriyor ve kendilerine gemiler satın alınıyor. Dolayısıyla, George Bush’un İstanbul, Ortaköy’de, arkasına BoÄŸaz Köprüsü’nü alarak yaptığı konuÅŸmadan günümüze yönetimin küresel bir yaÄŸma vizyonu geliÅŸtirdiÄŸi görülüyor.
Genel olarak, Trabzon Kafkas ve Karadeniz sahalarının denetimi için; İstanbul, BoÄŸaz trafiÄŸinin, Kıbrıs Afrika ve Arap yarımadası sahasının, Diyarbakır’sa petrol ve Asya trafiÄŸinin denetimi için önemli noktalar. Buralarda hiçbir ÅŸey rastlantıyla gerçekleÅŸemez; mülkiyet iliÅŸkilerinin, idari düzenin rastgele geliÅŸimi sözkonusu olamaz.
Dolayısıyla, bu yürüyüÅŸün, yönetimden gitgide uzaklaÅŸtırılan, tedirgin, gerilmiÅŸ, medyanın yozluk ve reklam bombardımanı yaptığı bir halkın, bütün bu sürece verdiÄŸi bir yanıt olarak yorumlanması mümkün. Bütün bu paylaşımdan dışlanmış, çocuklarını Dünya Bankası’nda staja veremeyen, yerel eÄŸitim kurumlarında büyük maliyetlerle okuyan, ufku ve hayatı sahte YTL’lerle, sahte kitap ve besinlerle, günlük cinayet ve trafik kazası haberleriyle, magazin dedikodularıyla daraltılan, boÄŸulan, endiÅŸeli bir halkın sesini yükseltmesi olarak yorumlanması mümkün.
*
Yönetimle küresel ÅŸirketlerin ortaklığı bugünkü acımasız seviyesizliÄŸiyle süregiderse, zaten büyük ölçüde Latin AmerikalaÅŸmış olan Türkiye’de, elli yıl geçmeden kitlesel çocuk ölümlerini, varoÅŸ savaÅŸlarını görmek ÅŸaşırtıcı olmayacak. Bu açıdan İstanbul, çok açık bir örnek. Åžehrin her noktası yerel yönetim tarafından özelleÅŸtirilmiÅŸ, ticarileÅŸtirilmiÅŸ durumda: reklam her santimetrekarede. Acımasız bir kayıtsızlığın geliÅŸtiÄŸini görmek için, Taksim, İstaklal caddesi içindeki ticari yapılanmalara bakmak, rant kavgalarını seyretmek, caddenin hemen yanındaki ara sokaklara dalıp Tarlabaşı ya da Fındıklı’ya uzanan sefalet, yozlaÅŸma, harabeyi görerek ürkmek mümkün. Bu yoksul yozlaÅŸmayı, Harlem’leÅŸmeyi İstanbul’un 2010 yılında Avrupa baÅŸkenti olma planlarıyla birleÅŸtirmek zor.
Fakat bu yönetimin bu çeliÅŸkiyi nasıl akılcılaÅŸtırdığını, sıradanlaÅŸtırdığını görmek için, belediyenin İstanbul’a astığı pankartlardan birine bakmak yeterli: “Aldatılmış turist, kaybedilmiÅŸ kazanç demektir.” Bir yönetim ancak bukadar, yönettiklerini anonim bir ÅŸekilde “aldatanlar” olarak tanımlama, “kazançlarını turistlere borçlu kiÅŸiler” olarak belirleme cüretini gösterecek kadar apaçık edebilir dünya görüÅŸünü. Ülke ölçeÄŸinde bu, sınırsız haklarla, denetimsiz altın arayan ÅŸirketlere karşı çıkan köylülere, deniz kıyısına otel, yat limanı yapılmasına karşı çıkan balıkçılara, ürettiÄŸi ürünü pazara adil bir fiyatla sokmak isteyen çiftçilere… kısacası kendi çıkarını, geleceÄŸini turist ÅŸirketlerin çıkarlarından öncelikli tutmak isteyen herkese söylenmektedir: “Denetlenen yabancı sermaye, kaybedilmiÅŸ kazanç demektir.” Oysa, İstanbul’un turistik dönüÅŸümü, dünyanın bu dönüÅŸümü yaÅŸayan bütün ÅŸehirlerinde yaÅŸananları adım adım yaÅŸattı: ÅŸehir, ideal bir geliÅŸmiÅŸ ülke turistinin rahatça yaÅŸayabileceÄŸi standart hizmetlerle (fast-food’lardan kahvehanelere dek) donanırken, yerliler için hayat turistik ölçülerde pahalandı. Kültür hayatı uluslararasılaÅŸtığı ölçüde lüks haline geldi: kitap fiyatlarından tiyatro biletlerine, günlük yemek fiyatlarına dek her ÅŸeyde görülen bir süreç bu. Ama buna karşı çıkmak, bunun bir alternatifini aramak, yönetim için “kazanç kaybetmekten” baÅŸka bir ÅŸey ifade etmiyor.
*
Bu yüzden, yüzbinlerce kiÅŸinin yürüyüÅŸü cesaret verici. Yönetimin simgelediÄŸi kaosa karşı çıkma arzusunun bir ifadesi. Artık Trabzon’da bir İtalyan rahibin, İstanbul’da bir Ermeni yazarın, Ankara’da Danıştay üyelerinin öldürülmesine yol açan mekanizmanın küresel ÅŸirket emperyalizminin Türkiye’yi özel bir ÅŸekilde Irak’laÅŸtırma çabası olduÄŸu daha berrak görünüyor. Irak’lılar, akıldışı bir ÅŸekilde, Amerikan savaÅŸ ÅŸirketini selamlamışlardı; Türkiye, bu savaÅŸ ÅŸirketiyle ortaklık içindeki yönetimi reddediyor.
Ve bu arada, bu Türkiye, medyası tarafından terk ediliyor. Neoliberal muhafazakar medyanın, sahibi ABD’de yaÅŸayan medyanın mükemmel bir örneÄŸi olan STV, 14 Nisan akÅŸamı haber bültenini ÅŸu ÅŸekilde düzenledi: “32 okul öÄŸrenci ve velilerinin öldüÄŸü trafik kazası” (bu kaza, 66 kiÅŸiyi bir seferde taşıyarak maliyeti düÅŸürmek ve kâr edebilmek isteyen bir mal sahibiyle bu ÅŸekilde, ucuza fakat tıkabasa götürülmeyi doÄŸal görmeye baÅŸlamış tüketici arasında yaÅŸanan ÅŸiddetin, yani ÅŸehir yoksulları olarak her gün, belediye ve halk otobüslerinde yaÅŸadığımız günlük ÅŸiddetin dehÅŸet verici bir simgesi aslında), “bir sol örgütün bir semt kahvehanesinden haraç isteyip saldırması,” “GüneydoÄŸu kırsalında 5 teröristin ölü ele geçirilmesi” ve “sol örgüt ve partilerin düzenlediÄŸi, katılımı beklenenden az olan yürüyüş”. Yani, bu medyada yüzbinlerce insanın yürüyüÅŸü, karşı çıktıkları ölümlerden daha önemsiz ve bu medya, bir halk yürüyüÅŸünü izleyicilerine, “sol örgütler” ve “terör” imgeleriyle iliÅŸkilendirerek sunabiliyor. Bu çarpıcı ve ürkütücü bir durum. Ürkütücü, çünkü bu tam da 1970’lerde, Vietnam bombalanırken Amerikan nüfuzunu Türkiye’ye ÅŸiddetli bir ÅŸekilde yerleÅŸtirmek üzere yaptıkları sunum. Tekrarlıyorlar.
Ve halk da tekrarlıyor. Gelecekte ne olursa olsun, Türkiye, artık “Hepimiz Mustafa Kemal’iz” dedi ve küresel ÅŸirketlere aracılık eden azınlık yönetiminin baskısına karşı açık muhalefetini sergiledi.

EK
Ama tabii bütün bunlar baÅŸka bir ülkede oldu. Gazetelerin 15 Nisan kapaklarına bakmak olayın baÅŸka ülkede gerçekleÅŸtiÄŸini gösteriyor:
“Hepimiz Ermeniyiz” yürüyüÅŸünden sonra yürüyüÅŸte neden bayrak yer almadığını soran Türkiye gazetesinde yürüyüÅŸ haberi yer almıyor.
turkiye-15nisan.jpg
Birgün gazetesinde merkez haber trafik kazası, yürüyüÅŸ darbeyle iliÅŸkilendiriliyor.
birgun-15nisan.jpg
YeniçaÄŸ gazetesi yürüyüÅŸte kadınların merkezde yer aldığına dikkat çekiyor.
yenicag-15nisan.jpg
Evrensel, yürüyüÅŸün darbe uyarısı olduÄŸu yorumunu yapıyor. YürüyüÅŸte kadınların ağırlıklı olduÄŸu yorumu haber ayrıntılarında yer alıyor.
evrensel-15nisan.jpg

Ve yabancı basın daha gerçekçi yorumlar yapıyor. Belki de Türkiye yabancı bir ülkede, orada olup bitenleri anlamak için çeviri yapmak gerekiyor.

EK2

“Büyük Uyanış,” UÄŸur Civelek, Radikal, 16 Nisan 2007.