Artık iyiden iyiye belirgin bir hal aldı: seçimlerde halkın seçeceÄŸi fazla bir ÅŸey yok; her ÅŸey basit sataÅŸmalara, akıldışı laubaliliklere, içi boÅŸ festivallere dönüÅŸtü. Çünkü sistemden çıkmaya karar vermeden, sistem içinde bir çözüm yok – Türkiye yeniden sömürgeleÅŸme sürecinin uç bir noktasına geldi. Bütün bağımsızlık, özgürlük, hak söylemlerinin arkasında uluslararası ÅŸirketlerin ve küresel güçlerin temsilciliÄŸiyle ilgili talepler, çığırtkanlıklar duruyor: bir bölge Avrupa BirliÄŸi’nin üretim pazarı, Çin’in yerini alacak ya da Çin’le ekonomik iliÅŸkilerde aracılık yapacak bölge olarak ilan ederken kendini, bir baÅŸka bölge petro-dolarların sistem içindeki dolaşımına aracılık etmenin kâr hesabını yapıyor. Türkiye adlı ÅŸirket bireysel ya da etnik özgürlük talepleriyle, demokrasi sloganlarıyla, bağımsızlık diliyle çok uluslu ÅŸirketlerin hisse paylaşımına sahne oluyor.
İlerde daha da ÅŸiddetlenecek bu paylaÅŸma mücadelesi: etniÄŸi, kimliÄŸi merkeze alarak yapılan bölgesel rekabet, ilerde ÅŸehir devletlerinin rekabetlerine dönüÅŸecek – ÅŸehirler, çok uluslu ÅŸirketlerin kendilerini tercih etmesi için mücadele edecekler. Yerel idarelerin iyiden iyiye ÅŸirketleÅŸtiÄŸini görmek için ÅŸehirlerin kendilerini birer marka olarak sunduklarını, hatta ÅŸehir içinde belediye bölgelerinde bile rekabet ettiklerini, çeÅŸitli kurumlarda indirim saÄŸlayan özel belediye kartları dağıttıklarını hatırlamak lazım. Küresel ÅŸirketlerin kâr savaÅŸlarının hayatı belirlediÄŸi bir dünyada seçimin içi boÅŸ olduÄŸunu anlamak için, belediye seçimlerini düÅŸünmek yeter: belediyenizi deÄŸiÅŸtiremezsiniz, belediyenin başına kim gelirse gelsin, mülk ve kira koÅŸullarınızı rahatça deÄŸiÅŸtirme, canınız çektiÄŸinde bir kara kentinden kıyı kentine taşınma, ÅŸehir içinde semt deÄŸiÅŸtirme olanağınız yoksa, hiçbir ÅŸey fark etmez: belediye semtinizi gecekondularla kuÅŸatır, oylarını alır ve sonra size, belediyeye kadar zahmet etmeyin, “elektronik belediyeden yararlanın” der. Oysa hayat, biraz da insan çevresini düzenleyebildiÄŸinde, sokağını temiz görebildiÄŸinde, semtine kurulacak sosyal kurumlara karar verebildiÄŸinde güzeldir. KomÅŸularınızı tanımadığınız bir dünyada belediye baÅŸkanını, baÅŸbakanı tanımak neyi deÄŸiÅŸtirir? Böyle derken, insanın aklına takılıyor: herhalde Fatih’in ordularının askerleri bile, bir semtte oturanlardan daha sıkı fıkı arkadaÅŸtı.
Yine de fırsat fırsattır: oy kullanmak neÅŸeli bir iÅŸ. Semtindeki bir binaya ilk kez gir, çarÅŸaf kağıdı al, damgala, katla katla kutuya tıkıştır, parmağını boyat, aklı hür vicdanı hür insan ol. İnsan bunu kaç kez yaÅŸayabilir! 60 yıl ömrü olsa, 14 kere mi, 15 kere mi, ülkede üç kere darbe olsa, 10’dan fazla olmayabilir. Bu fırsatı kaçırmamak lazım.
Åžaka bir yana, bu seçimde birkaç ÅŸey karar verirken önemli görünüyor bana:
1) Mevcut yönetim kültürü darmadağın etti: bedava okul kitaplarından, bu kitaplardaki Amerikan bayraklarından yazar eksiltmelerine, bilgi çarpıtmalarından taraflı, saçma bilgilere dek dehÅŸetengiz bir dizi uygulamaya imza attı. M.E.B. yayınevini ve yayınlarını ortadan kaldırdı; 100 Temel Eser saçmalığına imza attı. Kültür Bakanlığı Yayınevi’ni çalışmaz hale getirdi.
2) Bu yönetimin 100 Temel Eser uygulamasının bir uzantısı olarak, dünya klasikleri çevirilerinde İslamileÅŸtirme ve intihal görüldü. İslamileÅŸtirme tartışılır bir konu, “Tanrı” yerine “Allah” diye çeviriler yapılabilir belki, bu doÄŸru da olabilir, fakat kitapların içine özgün metinlerde olmayan namaz tavsiyeleri yerleÅŸtirilecek kadar ileri gidildi.
İntihal daha da korkunç bir konu, çok sayıda yayınevi intihal kitap yayınladı; yani çalıntı kitap. Bu çalıntı kitapların, yani eski çevirilerin ufak tefek sözcük deÄŸiÅŸiklikleriyle, eser sahibinden baÅŸkasının ismiyle yayınlanması sürecinin kültüre verdiÄŸi zararı tarif etmek güç. Bunun boyutları gelecekte çok daha iyi anlaşılacak. Bir yandan intihalcilik devam ederken, bir yandan bunların saptanması yapılacak ve kültür ekolojisini, üniversite kütüphanelerine kadar girmiÅŸ bu çalıntı kitaplardan temizlemek yıllar alacak.
100 Temel Eser çeviri ve yayınlarının bu sorunları karşısında, mevcut yönetimin bakanlığı bu konuda tüketiciyi, okurları görevlendirmekten baÅŸka bir ÅŸey yapmadı. Oysa yapılması gereken ÅŸey basitti: eskiden olduÄŸu gibi M.E.B. klasiklerini ya da en azından 100 Temel Eser’i devletin, ucuz bedellerle, gerekirse yeni çevirilerle yayınlaması. Bunu yapmayıp tüketiciyi 1-2 liralık çarpık ve çalıntı eserlerle baÅŸbaÅŸa bıraktı.
3) Aydın olarak tanınan birçok kiÅŸi anlaşılan baÅŸka ülkelerde oturuyor. Çevirmenlerin iki en temel sorununa en ufak çözüm ya da çözüm önerisi yok: çalışma koÅŸulları ve intihaller. Genel olarak sanatçıların, özel olarak ülkemizde en sevilen, en yaygın ilgi gösterilen sanat türü olan çeviri çalışanları, çevirmenlerin çalışma koÅŸulları bir felaket. Piyasada kelime başına düÅŸük bedellerden, 49 yıl ya da süresiz-ömür boyu olarak geçerli olan ve bir kerelik ödemeyi içeren sözleÅŸmeler var. Bunun anlamı, çevirmenin plantasyon kölesi olarak, gündelikçi olarak çalıştırılması demek: ve bu gündelikler boyacı ya da fayans ustalarından daha düÅŸüÄŸe gelebiliyor hesaplanırsa.
Bu sözleÅŸmeler en dip örnekler, diÄŸer yandan ortalama, standart örnek çevirmenin %7 net almayı baÅŸardığı sözleÅŸme. Bu çevirmen her an iÅŸten çıkartılabilir, baÅŸka iÅŸ verilmeyebilir ve çalıştığı sürece sigortasızdır, saÄŸlık giderleri gibi yaÅŸamsal dertleri onu ilgilendirir. Fakat avans alması da bir meseledir. Hastalandığı zaman hastalık yardımı alabilmesi yayıncı ÅŸirketle özel iliÅŸkisine baÄŸlıdır. Bu çevirmenin bir kitap üzerinden, bu sözleÅŸmeye göre, ortalama 250 sayfalık bir kitap için aylık kazancı 500-600 lira civarındadır. Yoksulluk sınırı kaç lira olmuÅŸtu?
Ve bu sözleÅŸmeler aydın ortamlarda yapılıyor, yayınevlerini aydınlar yönetiyor ya da editörlüÄŸünü aydınlar yapıyor. Bağımsız aydınlar, belki de bir süre önce aynı çevirmenlik sürecinden geçmiÅŸ kiÅŸiler. Bu sistem deÄŸiÅŸtirilemiyor, yayınevlerinin kazancının düÅŸüklüÄŸü, yapılan iÅŸin sanat olması, çok sayıda çevirmen ve çevirmenlik adayı olması gibi nedenlerle sürekli olumlanıyor.
Neyse ki çevirmenin hakkını veren, derdini anlayan ve ona saygı gösteren yayınevleri var. Daha da kötüsü, aydınların çeviri intihalleri karşısındaki sessizliÄŸi. Bir buçuk yıl boyunca internette, çeÅŸitli dergilerde elimden geldiÄŸince yazdım, Çevbir bu konuda bir açıklama yayınladı – medyadaki aydınlardan hiçbir yankı bulmadı. Anlaşılan medya, bozuk, çalıntı kitapların bir ölüme yol açmasını bekliyor; tıpkı ucuz, saÄŸlıksız besinlerle ilgili haberlerin de sadece ölümlerden sonra ya da o besin sektörüne yeni bir ÅŸirket girerken yapılması gibi. Çalıntı kitaplar sessizce çoÄŸalıyor, ortamda geziniyor – oysa üzerlerinde aydınların imzaları var.
Aydınların da, yönetimin de hallerinde bir karışıklık yok belki de; öncelikler ve telaÅŸlar farklı. Aydınların büyük kısmı küresel kültür ortamında yerini korumayı, zenginleÅŸtirmeyi öncelikli tutuyor, tıpkı yönetimin de kendini küresel ÅŸirketlerin beÄŸeneceÄŸi bir yönetim kılmayı öncelikli tutması gibi. Dolayısıyla, Türkiye’nin küresel sisteme entegre olmasında emek fiyatlarının, iÅŸ güvencesinin, çalışma koÅŸullarının özgürce, adil bir ÅŸekilde belirlenmesi gibi konular öncelikle olmalıyken, ÅŸirketlerin talepleri öne çıkıyor. “Kıyıya otel yapmak için koy mu gerekiyor, hemen devlet arazisi niteliÄŸini çıkarırız; altın madenine yol mu gerekiyor, ÅŸurayı yaksak uygun olur mu; bu hafta yirmi dünya klasiÄŸi mi çıkartmamız gerekiyor, tamam ÅŸeyin eski çevirileri olacaktı, birkaç yerini deÄŸiÅŸtirir basarız.”
4) Dolayısıyla ne medyadaki birçok aydının ne de mevcut yönetimin önerileri bana güven vermiyor. Hatta mevcut yönetimin demokrasi sözcüsü olduÄŸunu, giderlerse faÅŸizm geleceÄŸini savunan aydınlar beni ÅŸaÅŸkınlık içinde bırakıyor: ilerde ne olur bilemem, ama faÅŸizm zaten burada. Bize su satıyor, bu suyu tasarruflu kullanmamız, küvete doldurmamamız, suyla halı yıkamamamız gerektiÄŸini, suyu uluslararası golf oyuncularına, turistik ÅŸirketlerin golf sahalarına bırakmamız gerektiÄŸini söylüyor. “Açım,” diyorsun, “ananı da al git, manzaramızı bozma diyor” diyor.
5) En basitinden, uluslararası bir konferansa karşı mecliste konuÅŸma yaparak, “bu sırtımıza batırılmış bir hançerdir” diyen bir yönetim ve bu sözleri söyleyen yönetimin demokrasi savunucusu olduÄŸunu öne süren aydınlar beni hayret içinde bırakıyor. Bir ülkenin aydınının, medyada sıkça ve hakim bir ÅŸekilde görünen aydın olmak zorunda olmadığını düÅŸündürüyor.
6) Bütün bunlar bir yana, kanımca Türkiye’nin geleceÄŸinin en korkunç kararlarından biri NÜKLEER SANTRALLERLE ilgili karar. Mevcut yönetim, Mayıs ayında telaÅŸla santral yasasını kabul etti. Önümüzdeki dönemde, bu yasanın iptali için mücadele etmek, Türkiye’ye nükleer santral kurdurtmamak için çabalarken, bu yasaya karşı çıkmış olanların güçlerini birleÅŸtirmeleri gerekiyor. Toplumsal desteÄŸi hâlâ düÅŸük olan örgütlü sol partilerin bunu saÄŸlayabilmesi güç, bağımsızlar bu konuyla Al Gore kadar ilgileniyor – dolayısıyla bu yasaya mecliste karşı çıkmış olan tek partiye destek vermek gerekli görünüyor.
Küresel ÅŸirketler yeryüzüne egemen olacak, gitgide daha çok Matrix’leÅŸeceÄŸiz, bunu durdurmanın olanağını ararken böyle, ülkelere hapsolmuÅŸ oyalanıyoruz iÅŸte: bir ÅŸey seçip borsayı dalgalandırıyor, hangi ÅŸirket grubuna iÅŸ sahası açacağımızı seçiyoruz. A, sonra bir bakıyoruz, aynı ÅŸirket bir sürü marka: Türkiye adlı ÅŸirkette de mevcut marka, pek iyi imal edilmemiÅŸ, kalsiyum oranı az görünüyor. Umarım yeni bir marka, kültüre ve çevirmenlere daha faydalı gelir. Tabii insan korkmuyor da deÄŸil, mevcut markadan ÅŸikayet etmek biraz suç, biraz kadere karşı çıkmak sayılıyor ÅŸimdi: ya raflara aynı ampulleri yine dizerlerse!
*
Küçük bir güncelleme: mevcut yönetimin kültürü iyiden iyiye Gülen’leÅŸtirdiÄŸini, her köÅŸesine Gülen yüzler çizdiÄŸini, aydınların bunu da sessizce seyrettiÄŸini yazmayı dalgınlıkla unutmuÅŸum. Bu da nükleer felaket benzeri bir felaket, radyasyonundan kurtulmak nesiller sürecek.
