Dr. Elif Aka
ÇaÄŸdaÅŸ Türk Edebiyatı’nın önemli yazarlarından Pınar Kür, kısa bir süre önce, 8 Nisan 2014’te, CNN Türk’te, Enver Aysever’in ‘Aykırı Sorular’ını yanıtladı, gündemdeki çeÅŸitli konularda görüÅŸlerini paylaÅŸtı. Program sırasında, Kür, kadının nesne olarak algılanması ya da kendi özneliÄŸini yok sayması baÄŸlamında örtünen kadınlarla dergilere çıplak poz veren kadınlar arasında kavramsal bir iliÅŸki kurdu. Ancak bu bakış açısına ÅŸiddetli tepki gösterenler oldu. Hatta Mayıs ayı başında RTÜK, “özel hayata saygılı olma” yayın ilkesini ve “ırk, renk, dil, din, cinsiyet ayrımcılığı”ndan sakınmanın önemini hatırlatarak, Kür’ün sözleri nedeniyle, CNNTürk’e ceza verdi (Cumhuriyet Gazetesi 2014). ‘Kür ne demiÅŸti?’ diye soranlar için hatırlatalım. Enver Aysever’in bir sorusuna yanıt verirken, Pınar Kür, örtünen kadınlarla dergilere çıplak poz veren kadınları kastederek, ÅŸöyle dedi:
İkisi de kendini bir nesne olarak sunuyor. Özne olarak sunmuyor. (…) ErkeÄŸi çıplaklığıyla tahrik etmekle tahrik etmemek için giyinmek zihniyet olarak aynı. Ben nesneyim. Ben insan deÄŸilim. Ben erkekler için yaratılmış bir nesneyim. İster sever, ister döver gibi. Erkekleri azdırmayayım diye giyiniyorsa, o zaman yine erkek referanslı bir iÅŸ yapıyor.
Ayrıca Gazeteport’un (2014) ‘First ladyler cezası’ baÅŸlıklı haberine göre, RTÜK İzleme ve DeÄŸerlendirme Dairesi raporunda yer alan, Pınar Kür’ün özellikle BaÅŸbakan ile CumhurbaÅŸkanı’nın eÅŸlerinin türbanlarıyla ilgili yorumları oldu. Türbanı ‘gericilik’ olarak gören Kür, “bu kadar geri olmalarını, benim kafam kabul etmiyor†demiÅŸti. Bu sözlere yanıt vermek isteyen, ‘muhafazakar’ kesimden bazı kiÅŸiler, Kür’ün ifadelerinden türbanlı ya da baÅŸörtülü kadınların çıplak poz veren kadınlar ‘gibi’ olduÄŸu anlamını çıkararak, çok ağır sözler sarfettikleri yazılar yayınladı ya da açıklamalar yaptı. Öyle ki bazıları Kür’ün başını örten, türban takan kadınlara hakaret ettiÄŸini iddia ettikleri yazılı/sözlü ifadelerinde, yazar-çevirmen Pınar Kür’ü belirli bir temelde eleÅŸtirmek yerine, sözlü saldırılarda bulundular ve en hafif ifadeyle Kür’e hakaret ettiler. Bu geliÅŸmelerin ardından, 24 Nisan 2014’te, Sol Portal’da, ‘Pınar Kür: Aydınlar gericiliÄŸe karşı koymalı’ baÅŸlıklı bir söyleÅŸi yayınlandı. Kür, bu söyleÅŸide, konuyla iliÅŸkili sorulara verdiÄŸi yanıtlarıyla, bakış açısını bir kez daha anlattı:
Ben bunu söylediÄŸim için ba(ÄŸ)zı çevrelerin saldırısına uÄŸradım. İsteyen örtünür isteyen soyunur, bana ne? Ben kimsenin giyimine karışmıyorum. Bu örtünme – soyunma olayının arkasındaki zihniyetten söz ediyorum. Kadın haklarından söz ediyorum. Erkek egemen dünyada kadının ikinci sınıf insan haline getiriliÅŸinin bir örneÄŸi olarak ele alıyorum meseleyi. Bu ‘sözde tercih’i (soyunmak ya da örtünmek) kadının bir nesneye dönüÅŸtürülmesinden de öte, erkeÄŸin isteÄŸine göre yalnızca bir arzu odağı olmayı kabullenmesini eleÅŸtiriyorum. Bu tavır kadının özgürlüÄŸünün deÄŸil zorbalığa boyun eÄŸmesinin göstergesidir.
Yani, bu sözlere dayanarak, Kür’ün örtünen kadınları aÅŸağılamak amacı taşıdığını veya örtünenleri, ahlaki baÄŸlamda soyunanlarla bir tuttuÄŸunu iddia etmek mantıklı görünmüyor. Yine bu söyleÅŸide, örtünmenin “kadın hakları açısından ‘gericilik’†olduÄŸu düÅŸüncesini de açık bir ÅŸekilde belirten yazar-çevirmen Kür, “kadının yalnızca bir ‘vücut’ olarak düÅŸünülmesi, üstelik kendisinin de cinsel nesne olmayı kabullenmesi benim için üzücüdür†diyor. Pınar Kür’e katılmayanların onun bu ve buna benzer sözlerine kızması, konuyu onunla tartışmak istemesi, sözlerine yanıt vermesi, doÄŸal karşılanacak tepkiler ama Kür’ün kiÅŸiliÄŸine yapılan saldırılar, Türk Edebiyatı alanındaki katkısını, edebiyatçı kiÅŸiliÄŸini küçültme niyetiyle edilen sözler üzücü. Gelinen bu noktada, Pınar Kür’ün toplumsal konulara eÄŸiliÅŸiyle, siyasi duruÅŸuyla ve edebiyatçı kimliÄŸiyle ilgili olarak durup biraz düÅŸünmekte yarar var kanımca.
EÄŸitim hayatının bir kısmını Türkiye’de, bir kısmını da İngiltere’de ve Amerika BirleÅŸik Devletleri’nde geçiren Kür, Robert Kolej’deki üniversite yıllarından sonra Fransa’da, Sorbonne Üniversitesi’nde doktora yaptı. Doktora tezini ‘Yirminci Yüzyıl Tiyatrosunda Gerçekçilik ve Yanılsama: Pirandello, O’Neill ve Etkileri’ üzerine yazdı. Yurt dışında okuması, hem İngilizce’yi hem Fransızca’yı çok iyi düzeyde öÄŸrenmesi, siyaset ve edebiyat alanlarında, bu dillerde yazılmış önemli eserleri okumasını saÄŸladı. Ta o yıllarda baÅŸlayan toplumsal ve siyasal meselelere duyarlılığı, ÇiÄŸdem Anad’ın sunuculuÄŸunu yaptığı, NTV’de yayınlanmış olan “Haydi Gel Bizimle Ol†programında da gözlemlenebilir. Kür, yaptığı yorumlarda, insanların özellikle üç temel alandaki yoksu(l)(n)luklarına dikkat çeker: maddi gelir, eÄŸitim ve özgürlük. Kür’e göre, pek çok sorunun çözümü için bu alanlarda ilerleme kaydetmek ÅŸarttır. Kür, kadınların toplum içinde ‘ikinci sınıf muamelesi görmeleri’ne (Kür 2008a) nasıl açık bir dille tepki gösteriyorsa, farklı düÅŸündüÄŸü baÅŸka konularda, yanlış bulduÄŸu davranışlar, yaklaşımlar dikkatini çektiÄŸinde, eleÅŸtirme hakkını kullanır. ÖrneÄŸin, 2008 yılında Türkiye Cumhuriyeti CumhurbaÅŸkanı Abdullah Gül’ün Çankaya KöÅŸkü’nde verdiÄŸi yemeÄŸe katılmama kararıyla ilgili olarak ÅŸöyle bir açıklama yapar: “edebiyatçı iktidarla yakın iliÅŸkiler içinde olmamalıdır. EÄŸer ben onun yemeÄŸine gidersem, o zaman onu rahat rahat eleÅŸtirmek ve yaptıklarına karşı çıkmak hakkını kaybederim, diye düÅŸünüyorum†(Arpa 2008). Tabii bu sözlerle sadece kendi duruÅŸunu açıklamakla kalmaz, yemeÄŸe katılan edebiyatçıların tutumlarıyla ilgili olumsuz bir deÄŸerlendirmede de bulunmuÅŸ olur. Zaten Kür’e göre, bir insan, yazar olmak istiyorsa, çevresinde olup bitenleri sorgulayan bir bakış açısı, yeri geldiÄŸinde eleÅŸtiren, tepkisini dile getiren bir tavrı olması gerekir. Mine SöÄŸüt’ün Pınar Kür’le yaptığı bir nehir söyleÅŸi kitabı olan AÅŸkın Sonu Cinayettir‘de de bu gerekliliÄŸi vurgular: “hayata, dünyaya dair itirazı olmayan biri neden yazar olsun ki?†(SöÄŸüt 2006, 173). Ona göre, ancak bu ÅŸartın yerine gelmesi durumunda, yazarlık yolunda ilerleyen kiÅŸinin “iyi edebiyat yazma†olasılığı söz konusu olabilir (221).
Yazar-çevirmenliÄŸinin yanı sıra dramaturg ve tiyatro eleÅŸtirmeni olarak çalışmış, Cumhuriyet gibi bazı gazete ve dergiler için söyleÅŸiler yapmıştır. Üniversitede de dersler vermiÅŸ olan Kür, halen Bilgi Üniversitesi’nde çalışmaya devam etmektedir. Bu çalışma alanları arasında Kür’ün hayatında en uzun süreli ve en önemli olanın yazar-çevirmenliÄŸi olduÄŸunu söyleyebiliriz. Niceliksel olarak bakarsak, bugüne kadar yazdığı üç öykü seçkisi vardır: Bir Deli AÄŸaç (1981), Akışı Olmayan Sular (1983) ve Hayalet Hikayeleri (2004). Yedi romanını da yayınlanma tarihlerine göre ÅŸöyle sıralayabiliriz: Yarın Yarın (1976), Küçük Oyuncu (1977), Asılacak Kadın (1979), Bitmeyen AÅŸk (1986), Bir Cinayet Romanı (1989), Sonuncu Sonbahar (1993) ve Cinayet Fakültesi (2006). Ayrıca deneysel bir çalışma örneÄŸi olan BeÅŸpeÅŸe (2004) adlı romanın son bölümünü yazmıştır. Åžu anda da “bir çürümüÅŸlük ve çaresizlik öyküsü†(Burgu 2014) olan yeni romanı üzerinde çalışmaya devam etmektedir.
Pınar Kür’ün sadece bir iki öykü seçkisini ve/veya romanını okumuÅŸ olan edebiyat severler bile eserlerinde kadın meselelerine dikkat çektiÄŸini fark etmiÅŸtir. Öyle ki Kür’ün ilk üç romanı yayınlandıktan sonra eserlerinde özellikle kadın meselelerine yer veren yazarlar arasına dahil edilir (Önertoy 1984, 213). Kür, eserlerinde “hakaret, dayak, iÅŸkence, taciz ve tecavüz†(Çin 2010, 272) gibi çok acı deneyimleri olan kadınların hayatlarından kesitler sunar. Farklı derecelerde ve ÅŸekillerde ÅŸiddet içeren sözler iÅŸiten ve/veya hem ruhen hem de bedenen can yakan hareketlere maruz kalan karakterlerin kadın karakterler olması öylesine yapılmış bir seçimin sonucu deÄŸildir. Eserlerinde toplum ve birey arasındaki uyumsuzlukları ele alan Kür, hem kendisi de bir kadın olduÄŸu için hem de “toplumun içindeki uyumsuzlukları, rahatsızlıkları ortaya çıkaran koÅŸullarda asıl incinen, asıl hasar görenlerin kadınlar†olduÄŸunu düÅŸündüÄŸü için kadın karakterleri tercih etmiÅŸtir (Çin 2010: 293). Öykülerinden örnek vermek gerekirse, ‘Herkes Bana DüÅŸman’ ve ‘Bir Deli AÄŸaç’ hemen akla gelecekler arasındadır. Her iki öykü de Kür’ün Bir Deli AÄŸaç (2008b) adlı öykü seçkisinde yer alır. Kür, kadın meselelerine dikkat çektiÄŸi bu öykülerinde, biçem düzeyindeki inceliklerle okuyucu üzerinde çeÅŸitli etkiler yaratır. ‘Herkes Bana DüÅŸman’da kendinden baÅŸka pek bir kimseye önem vermeyen, bencilliÄŸi, düÅŸüncesizliÄŸi, duyarsızlığı neredeyse aÄŸzından çıkan her söze sinmiÅŸ olan bir adamın konuÅŸmasını okuruz. İntihar ederek ölen annesinin ardından duyduÄŸu acıyı deÄŸil, annesini suçlamalarını, kendisini aklama, annesinin intiharından bile kendine kar saÄŸlama çabasını dinler, izleriz. Tek kiÅŸilik bir tiyatro eseri gibidir bu öykü. Adamın ben merkezli bakış açısı öyle yoÄŸundur ki yazar sadece onun sesini duyurur okuyucuya. Bir baÅŸka ÅŸekilde ifade edecek olursak, adamın bencilliÄŸi, duyarsızlığı, sadece onun aÄŸzından çıkan sözlerle deÄŸil, yazarın biçem düzeyindeki bu tercihiyle de okuyucuya hissettirilir. Zaten ölmüÅŸ olan annesinden baÅŸka, metresine anlatırken öve öve bitiremediÄŸi karısı da yoktur yanında. Sadece metresi yanındadır. Onun da sesi duyulmaz ama metresin sözlerine adamın verdiÄŸi yanıtları iÅŸitebilir okuyucu. Ezilen kadın, bir tek kiÅŸi deÄŸildir bu öyküde. Farklı ÅŸekillerde, farklı düzeylerde sömürülen, ezilen, haksızlıklara uÄŸrayan kadınların hikayelerini adamın bakış açısından ne kadar öÄŸrenebilirsek, o kadar öÄŸreniriz. Kadınlar sessizliÄŸe mahkum edilmiÅŸ gibidir.
‘Bir Deli AÄŸaç’ta ise üniversite sınavına girmek, okumaya devam etmek için kız çocuklarının okumasını gereksiz bulan ailesini ikna etmesi, bu amaçla çok uÄŸraÅŸması gereken bir kızın hikayesi anlatılır. İstanbul’a, üniversitede okumaya geldiÄŸinde ise teyzesinin evinde özgürlükten yoksun bir hayat sürmeye devam eden kız, “sokakta gördüÄŸü bir adama†sevdalanır (2008b: 77). Aşık olduÄŸu adamın verdiÄŸi cevaptan sonra umutsuzluÄŸa düÅŸer ve ölümü seçer ama sonuca ulaÅŸamaz. Önce kendi ailesinin, sonra teyzesinin evinde, ÅŸimdi ise akıl hastanesinde ya da bir klinikte kapalı tutulan kadının insanın içine iÅŸleyen bir anlatımı vardır. Odasının camından dışarıdaki aÄŸacı seyrederken, kendisinin deÄŸil, aÄŸacın deli olduÄŸunu ya da ‘o kızın’ deli olduÄŸunu savunur:
Diyorlar ki, deli olan sensin, aÄŸaç deÄŸil. AÄŸaçlar delirmez diyorlar. Oysa ben oturuyorum oturduÄŸum yerde. KoÅŸuyu tutturan o. Ben gece gündüz kalkmıyorum yerimden, kıpırdamıyorum bile. Yalnızca bakıyorum. Hep bakıyorum. Soluklanan o. Çırpınan o. Rüzgarla oynaÅŸan, güneÅŸe kollarını açan o. Arada uyukladığımda uzanıp camı tıklatan o. Deli olan o. Kötü günleri var. (…) O zaman aÄŸacı seçemem. Bilirim orada olduÄŸunu ama seçemem. O zaman bir kız görürüm. (…) Ona deli deseler inanırım iÅŸte. Onun da yüreÄŸinde bir koÅŸu vardı çünkü. Yerden kopamayacağını anlayıncaya dek çok çırpındı, çok yoruldu. (77)
Yalnızlık, çaresizlik, umutsuzluk ve/veya delilik, özgürlükten yoksun bir hayat süren bu kızın ömrünün öyküde anlatılan her döneminde kendisini gösterir. Her iki öyküde gördüÄŸümüz sahneler, duyduÄŸumuz sesler, öÄŸrendiÄŸimiz hikayeler, Pınar Kür’ün ‘Haydi Gel Bizimle Ol’ programının 2008 yılında yayınlanan bir bölümündeki görüÅŸleriyle iliÅŸkili incelenebilir. Programda Türkiye’de çok sayıda kız öÄŸrencinin üniversite eÄŸitimi alamamasının nedenleriyle ilgili bir araÅŸtırma sonucu konuÅŸuluyor. AraÅŸtırmanın sonucuna göre bu kız öÄŸrencilerin %1’i türban takmaları nedeniyle üniversiteye alınmazken (bu tabii günümüzde geçerliliÄŸi kalmamış olan bir uygulama), %20’si yoksulluk yüzünden üniversiteye gidemiyor. Kız öÄŸrencilerin üniversite eÄŸitimi almalarıyla ilgili tartışmalarda, türban konusu önemle vurgulanırken, yoksulluÄŸun bahsinin bile geçmemesi, programda gündeme geliyor ve Kür konuya ÅŸöyle bir yorum getiriyor:
(…) zaten kadınlar sosyal toplum içinde yeri olan kiÅŸiler deÄŸil. Zaten ikinci sınıf muamelesi görüyor. Zaten liseden sonra langırt evlendiriliyorlar veya eve kapatılıyorlar. Åžimdi türban bunların da simgesi aslında. Türban, kadını kapatma simgesi. Özgürlük deÄŸil, tekrar söylüyorum. Kadını yok etmenin bir yoludur bu. İşte eve kapatırsın, döversin, iÅŸe almazsın, göndermezsin, başını örtersin üniversiteye gidecek durumda olanları da. (…) Asıl yoksullukla savaşılması gerekiyor. Yüzde 20’si yoksulluktan dolayı gidemiyor.( …) O yüzde 1’in de sesini duyamıyoruz. Biz sadece erkeklerin sesini duyuyoruz. (…) KonuÅŸuyorlarsa da pek yükseltemiyorlar seslerini. (Kür 2008a)
Özetle, Kür, öykülerinde yer verdiÄŸi karakterleri, onların yaÅŸantılarını kurgularken, gözlemlediÄŸi gerçeklerle baÄŸlar kurmakta, tepkisini ifade etmek, eleÅŸtirmek istediÄŸi konularda, sesini sadece açıklamalarıyla deÄŸil, öyküleriyle de yükseltmektedir.
[pullquote]Elbette ki kendi okuyucularının da bu geniÅŸ kitlenin içinde yer alan diÄŸer kiÅŸilerin de Kür’le toplumsal ve siyasal konularda hemfikir olmalarını beklemek yersizdir, anlamsızdır. Ancak Pınar Kür gibi hem Türk edebiyatına hem de Türkçe çeviri edebiyatına çok deÄŸerli katkıları olan bir yazar-çevirmen, diÄŸer herkes gibi, sözlerinin çarpıtılmadan tartışılmasını hak eder. Sonuç olarak, Kür’ün düÅŸüncelerine katılın ya da katılmayın, yazıp çevirdiÄŸi eserleri, söylediÄŸi sözleri dikkatle incelerseniz, görürsünüz ki Pınar Kür kadınların duyulmayan sesini duyurmaya çalışmaktadır.[/pullquote]
Romanları arasında her halde en çok Asılacak Kadın (1979), kadına uygulanan ÅŸiddet, kadının sömürülmesi açısından çarpıcı bir örnek oluÅŸturur. Eserin sahibi Kür için de bu romanın ayrı bir yeri vardır. Mine SöÄŸüt’ün öykü mü, yoksa roman mı yazmayı daha çok sevdiÄŸini sorması üzerine, ÅŸöyle bir yanıt verir:
En çok ÅŸunu seviyorum diye bir ÅŸey yok; en son yazdığımı en çok sevmem gerekir, çünkü o günkü ilerlemeyi yansıtır. Ama ÅŸunu söyleyebilirim, Türk romanı açısından bir deÄŸerlendirme yapılırsa, benim edebiyata en büyük katkım daha önce de söyledim, Asılacak Kadın’la olmuÅŸtur herhalde. Bu onu en çok sevdiÄŸim anlamına gelmesin, ama farklılığı, çarpıcılığı, anlatım özellikleri, çok uzun bilinç akımı bölümü olması, teknik etkileyicilikler vs. açısından bence tarihe Türk edebiyatının en önemli eserlerinden biri olarak geçmeli. (SöÄŸüt 2006, 264)
Her ne kadar kadının sömürülmesinin, ona yapılan eziyetin betimlendiÄŸi sayfalar nedeniyle, Asılacak Kadın romanının müstehçen olduÄŸu iddia edilmiÅŸ ve Pınar Kür’e dava açılmışsa da, daha sonra beraat emiÅŸtir. Bu romanın en etkileyici yanı konusunun okuyucuyu sarsacak düzeyde haksızlıklarla, acılarla dolu olması deÄŸil, Kür’ün aynı olayı üç ayrı karakterin aÄŸzından anlatırken gösterdiÄŸi ustalıktır. Kür, her bir karakterin yaÅŸantısına, geçmiÅŸten gelen birikimine uygun dil kullanımlarıyla, dikkatli okuyucunun bu üç karakteri sesleriyle tanımalarını, onları ayırdedebilmelerini saÄŸlar. Bilinç akışı yönteminin etkili kullanımı da karakterlerin iç dünyalarına girme olanağı sunar bize ki bu, Asılacak Kadın’ın Türk Edebiyatı’nın en önemli eserlerinden biri olarak görülmesi için Kür’ün belirttiÄŸi özelliklerden birisidir.
Tabii bu örneklere bakıp, Pınar Kür’ün sadece kadın meselelerine odaklanmış bir yazar olduÄŸu sonucuna varmamak gerekir. Bu yazıda daha önce de belirttiÄŸim gibi, Kür, toplum ve birey arasındaki ‘uyumsuzluklar’a dikkat çeker eserlerinde. Dolayısıyla, baÅŸka meselelerde de uyumsuzlukları, sömürüyü, haksızlıkları sergiler. ÖrneÄŸin, Yarın Yarın (1976), Fethi Naci (2002) tarafından Yüzyılın 100 Türk Romanı arasında gösterilmiÅŸ, “bir solukta okunan†(607) bir ‘12 Mart romanı’dır. Naci, Kür’ün bu eserinde burjuva kesimi anlatırkenki ustalığını iÅŸçi kesimi anlatırken gösteremediÄŸi yönünde bir eleÅŸtiride bulunur (610) ama Kür, söylendiÄŸi gibi iÅŸçilerin hayatını kurgularken sadece hayal gücünden yararlandığının doÄŸru olmadığını, aksine tanıdığı bir iÅŸçiyi “gerçek hayattan birebir aldığıâ€nı ifade eder (SöÄŸüt 2006, 175). Ayrıca, Fethi Naci, eseri bütünüyle deÄŸerlendirdiÄŸinde, Kür’ün Türk Edebiyatı’na Yarın Yarın‘la yaptığı katkının altını çizer: “Pınar Kür, sömürülenlerin pek bol ama sömürenlerin pek az olduÄŸu edebiyatımıza bir sömürücü çevresini büyük bir baÅŸarıyla sokuyor†(607).
Kitap olarak yayınlanmış 30 civarında, çoÄŸunluÄŸu edebi eser olan çevirileri ile de dikkatli okuyucuların tanıdığı yazar-çevirmen Kür, sadece yazar olarak deÄŸil, çevirmen olarak da yenilikler yakalamak peÅŸindedir. Yazdığı eserlerde biçem düzeyinde girdiÄŸi yeni arayışlara (SöÄŸüt 2006, 283; Yılmaz 2004, 11) paralel olarak çevirilerinde de bir yenilik peÅŸinde olduÄŸunu gözlemleriz. Nasıl Bitmeyen AÅŸk ve Bir Cinayet Romanı gibi romanları “gerçekçilikten kaçış†baÄŸlamında ‘postmodern’ olarak deÄŸerlendirilmiÅŸ, Kür’ün kullandığı farklı anlatım yöntemleri ile Türk Edebiyatı’na yenilikler getiren eserler olarak görülmüÅŸ ise (Moran 2004: 107), çevirmen olarak da daha once Türkçe’ye çevrilmemiÅŸ eserleri Türk okuyucusuna tanıtmak ister (Aka 2011a). “Yazar-Çevirmen Olarak Pınar Kür Üzerine EleÅŸtirel Bir İnceleme: Yazar ve Çevirmen Biçemleri Arasındaki EtkileÅŸimler†baÅŸlıklı doktora tez çalışmam için Pınar Kür’le yaptığım söyleÅŸi sırasında Kür bu konuda ÅŸunları söylemiÅŸtir:
Åžimdi baÅŸlangıçta yayınevinden teklif geliyordu. O zamanki parasal ihtiyacıma göre kabul ediyordum. (…) EÄŸer çok pespaye bir ÅŸeyse, çevirmem ama gelmedi öyle bir ÅŸey elime. En kötüsü mesela Al Capone’un hayatıdır ama enteresan gelmiÅŸti bana. Bir taraftan da Amerikan demokrasisinin nasıl iÅŸlediÄŸini, nasıl parayla çalıştığını, para üzerine kurulu olduÄŸunu gösteren bir kitaptı. Sadece bir gangsterin hayatı deÄŸildi. BaÅŸkasının daha önce çevirmediÄŸi yazarları tercih ediyorum. Jean Rhys’i de öyle. Fallaci’yi de önce ben çevirdim. Jeanet Winterson’ı da benden önce kimse çevirmedi. Sonra baÅŸkaları çevirdi. Ben istemediÄŸim için baÅŸkasına gitti o kitaplar. (Aka 2011a: 315)
Burada da bahsettiÄŸi gibi Jean Rhys, Jeanet Winterson ve Oriana Fallaci gibi ünlü yazarların kitaplarından bazılarını Türkçe’ye kazandıran ilk çevirmen Pınar Kür olmuÅŸtur. Bu yazarlardan baÅŸka Agatha Christie, Vincent Van Gogh, Vladimir Nabokov, Sam Shepherd, Patricia Highsmith ve Peter Greenaway gibi daha pek çok yazarın kitabını çevirmiÅŸtir. Kür, yayinevinin önerisi doÄŸrultusunda kabul edip çevirdiÄŸi eserlerden bahsediyor. Ancak, kendi tercihlerinin, isteklerinin de bu kitapları çevirme kararında ne kadar etkili olduÄŸu belli. O ilk karar aÅŸamasında söz konusu eserin daha önce Türkçe’ye çevrilmemiÅŸ olması, yani yeni bir yazarı ya da bir yazarın yeni bir kitabını Türk okuyucusuna tanıtacak olmak, yazar-çevirmen Kür için çok önemli. Ayrıca, sadece yayınevinin önerileri ile kitap çeviren bir çevirmen deÄŸil Pınar Kür. Önemli gördüÄŸü, sevip, Türkçe’ye çevirme isteÄŸi duyduÄŸu kitapları yayınevine sunup yayınlatmak için gerekli çabayı gösteren bir çevirmen. Bunun bir örneÄŸi Türkçe’ye GeniÅŸ GeniÅŸ Bir Deniz (Kür 1989) olarak çevirdiÄŸi Jean Rhys’in Wide Sargasso Sea adlı romanıdır (Aka 2011b: 311) ki bu roman, Rhys’in diÄŸer romanları gibi, Kür’ün önem verdiÄŸi kadın meselelerinin iÅŸlendiÄŸi bir eserdir. Rhys’in bu yönünün Kür’ün onu kendisine yakın hissetmesinde, aralarında bir tür “uzak akrabalık†olduÄŸunu söylemesinde (Özgüven 1983) ve sonuç olarak Rhys’in eserlerini, bir yayınevi etkeni olmadan, çevirmen olarak seçip, severek çevirmesinde etkili olmuÅŸtur muhakkak. Kür’ün hem yenilikçi bir yazar-çevirmen olması hem de yazarlığıyla çevirmenliÄŸinin birbirini beslemesi, özne olarak zaten varolan gücünü arttırmıştır (Aka 2011b: 309).
Kısacası, Pınar Kür’ün belirli bir kesimin ÅŸiddetli tepkisine neden olan sözleri, Kür’ün yazar-çevirmenliÄŸi ile edebiyat ve siyaset ile iliÅŸkili konularda yaptığı yorumlar dikkate alındığında, hiç ÅŸaşırtıcı deÄŸildir. Kür, kadın meselelerini ele aldığı, kadına yapılan ikinci sınıf insan muamelesine karşı çıktığı eserlerdeki sesini sadece okuyucularına duyarabilmiÅŸtir. Gazete ve dergilerde yayınlanan söyleÅŸilerin de yine okuma merakı olanlara ulaÅŸtığını düÅŸünürsek, televizyon programları ile çok daha geniÅŸ bir kitleye ulaÅŸma olanağı bulduÄŸu açıktır. Ayrıca bu tür programlarda, güncel olaylarla ilgili görüÅŸlerini doÄŸrudan dile getirme fırsatı bulmaktadır. Elbette ki kendi okuyucularının da bu geniÅŸ kitlenin içinde yer alan diÄŸer kiÅŸilerin de Kür’le toplumsal ve siyasal konularda hemfikir olmalarını beklemek yersizdir, anlamsızdır. Ancak Pınar Kür gibi hem Türk edebiyatına hem de Türkçe çeviri edebiyatına çok deÄŸerli katkıları olan bir yazar-çevirmen, diÄŸer herkes gibi, sözlerinin çarpıtılmadan tartışılmasını hak eder. Sonuç olarak, Kür’ün düÅŸüncelerine katılın ya da katılmayın, yazıp çevirdiÄŸi eserleri, söylediÄŸi sözleri dikkatle incelerseniz, görürsünüz ki Pınar Kür kadınların duyulmayan sesini duyurmaya çalışmaktadır.
KAYNAKÇA
Aka, Elif. 2011a. Pınar Kür ile yayınlanmamış söyleÅŸi. Bilgi Üniversitesi Santral Kampüsü. 17 Åžubat.
Aka, Elif. 2011b. “A Critical Study on Pınar Kür as Author-Translator: Authorial and Translatorial Styles in Interaction.†[Yazar-Çevirmen Olarak Pınar Kür Üzerine EleÅŸtirel Bir İnceleme: Yazar ve Çevirmen Biçemleri Arasındaki EtkileÅŸimler] Doktora tezi, BoÄŸaziçi Üniversitesi.
Arpa, Yasemin. 2008. “Pınar Kür’den Hilmi Yavuz’a Sert Yanıt.†NTVMSNBC. 7 Åžubat 2008’de güncellenmiÅŸtir. EriÅŸim tarihi: 8 Aralık 2010. http://www.arsiv.ntvmsnbc.com/news/434799.asp
Aysever, Enver. 2014. “Aykırı Sorular.†CNNTÜRK. 8 Nisan. EriÅŸim tarihi: 1 Haziran 2014. http://tv.cnnturk.com/video/2014/04/09/programlar/aykiri-sorular/pinar-kur-enver-ayseverin-sorularini-yanitladi-aykiri-sorular-08-04-2014/2014-04-08T2045/
Burgu, Sinem. 2014. “Pınar Kür: Aydınlar gericiliÄŸe karşı koymalı.†Sol Portal. 24 Nisan. EriÅŸim tarihi: 1 Haziran 2014. http://haber.sol.org.tr/kultur-sanat/pinar-kur-aydinlar-gericilige-karsi-koymali-haberi-91424
Cumhuriyet Gazetesi. 2014. “RTÜK Aykırı Sorular’a da Ceza Verdi.†4 Mayıs. EriÅŸim tarihi: 8 Haziran 2014. http://www.cumhuriyet.com.tr/haber/turkiye/67959/RTUK_Aykiri_Sorular_a_da_ceza_verdi.html
Çin, Nazmiye. 2010. “Pınar Kür’ün Romanlarında ve Öykülerinde Kadın Problemleri.†Yüksek lisans tezi, Selçuk Üniversitesi.
Gazeteport. 2014. ‘First ladyler cezası.’ 3 Haziran. EriÅŸim tarihi: 9 Haziran 2014. http://www.gazeteport.com.tr/haber/171575/first-ladyler-cezasi
Kür, Pınar. 1976. Yarın Yarın. İstanbul: Can.
Kür, Pınar, çn. 1989. GeniÅŸ GeniÅŸ Bir Deniz [Wide Sargasso Sea]. 2. baskı (ilk basım: 1982.) İstanbul: Can.
Kür, Pınar. 2004. Asılacak Kadın. 12. baskı (ilk basım: 1979, Bilgi) İstanbul: Everest.
Kür, Pınar. 2008a. “Haydi Gel Bizimle Ol.†NTV. Åžubat. ÇiÄŸdem Anad, Müjde Ar ve Aysun Kayacı ile televizyon programı.
Kür, Pınar. 2008b. Bir Deli AÄŸaç. 12. baskı (ilk basım: 1981, Yazko). İstanbul: Everest.
Moran, Berna. 2004. Türk Romanına EleÅŸtirel Bir Bakış III: Sevgi Soysal’dan Bilge Karasu’ya. ed. Nazan Aksoy ve Oya Berk. 10. baskı. İstanbul: İletiÅŸim Yayıncılık.
Naci, Fethi. 2002. Yüzyılın 100 Türk Romanı. 4 baskı. İstanbul: Adam.
Önertoy, Olcay. 1984. Cumhuriyet Dönemi Türk Romanı ve Öyküsü. Ankara: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
Özgüven, Fatih. 1983. “Pınar Kür’le Jean Rhys Üzerine.†Yazko 2-11.
SöÄŸüt, Mine. 2006. AÅŸkın Sonu Cinayettir: Pınar Kür ile Hayat ve Edebiyat. İstanbul: Everest.
Yılmaz, Zerrin. 2004. “Pınar Kür: Gizem Hep HoÅŸuma GitmiÅŸtir.†E Aylık Kültür ve Edebiyat Dergisi 63, Haziran: 11-15.
(Bu yazı, Çeviribilim dergisinin 10. sayısında yayınlanmıştır.)

