Deutsche Welle‘den Çeviri
Alman Çevirmenler Daha İyi Ücret Davalarını Mahkemeye Taşıyor
Çeviri ağır bir iÅŸ, üstelik az ödeniyor
Onlar edebiyatın periÅŸanları: çevirmenler. Fakat kısa süre önce açılmış bir davanın sonucunda, çevirmenlerin kitap satışlarından yüzde alması kararı çıktığından beri, haklarını almaya çalışıyorlar. Tartışma yayın endüstrisini kaygıya düÅŸürdü.
“Çeviriden hayatını kazanabileceÄŸini söyleyen her kimse ya yalan söylüyor ya da profesyonel olmayan bir iÅŸ çıkartıyordur,” Almanya’nın en ünü edebiyat çevirmeni, Harry Rowohlt, Suhrkamp yayınevin eski editörü Walter Boechlich’ten böyle bir alıntı yapıyor.
Rowohlt iÅŸin doÄŸrusunu biliyor olmalı: “Winnie the Pooh,” Franck McCourt’un çoksatar özyaÅŸamöyküsü “Angel’s Ashes,” Kurt Wonnegut’un “Timequake”ini ve çoÄŸu Amerikan kitapları olan daha yüzlerce kitabı çevirmiÅŸ bulunuyor. Bu etkileyici listeye raÄŸmen, Rowohlt çeviriden hayatını kazanamadığını söyledi.
“Bu benim asıl mesleÄŸim,” dedi. “Ama eÄŸer kitap okuma günlerine katılmasam, ya da bir televizyon ÅŸovunda evsiz birini canlandırmasam, çevirmen olmanın masrafını karşılayamazdım.”
Çevirmen Harry Rowohlt, ÅŸansı kötü gitmiÅŸ olan bir TV karakterini canlandırdığı öteki hayatında.
İtalyan yazar Umberto Eco’nun çevirmeni olan Burkhart Kroeber, çevirmenlerin ne kadar çok, yani az aldıkları konusunda somut rakamlar sundu. Sayfa başına 14 ve 22 euro alıyorlar ($16.8 ila $26.5). Kroeber’in kendisi ayda 100 sayfadan fazla çeviremiyor, bu da ona toplamda 1,400 ila 2,200 euro saÄŸlıyor. Buna ek olarak, bazen net satışlardan pay alabiliyor, ama bu minimum dizeyde ve sadece baskı çok büyük rakamlarda olursa gerçekleÅŸiyor.
Onun kazancı mesleğe yeni giren birinin kazancı değil: 30 yıldır bu işi yapıyor.
Kazancını Üçe Katla
Verdi sendikasının bir parçası olan, Almanca Çevirmenleri BirliÄŸi’nden (VdÜ) Gerlinde Schermer-Rauwolf, bu ücretin üç katını talep ediyor. Bunun hemen ertesi gün olması gerekmez, diyor. Ama yakın bir gelecekte önemli bir artış olmasını umuyor.
Ona göre, çevirmen gelirinin üç dayanağı olmalı. Birincisi, sayfa başına fiyat artırılmalı. İkincisi, çeviri eserin her kopyası için genel bir telif hakkı sistemi oluÅŸturulmalı ve üçüncüsü, çevirmenin kitabın karton kapak olarak ya da kaset olarak yayınlanması durumunda kazanç saÄŸlayacağı bir ek haklar sistemi uygulanmalı.
Çevirmenler kitap kârından daha büyük pay istiyor
2002 yılında, federal hükümet aralarında çevirmenlerin de bulunduÄŸu, farklı bazı gruplara adil ücret verilmesini saÄŸlayacak yayın hakkı düzenlemeleri hazırladı.
Fakat “adillik” hiç kesin olarak tanımlanmadı, çünkü o sırada, yayıncılar çevirmenlerle uzlaÅŸmayı vaat etti. Ama Kroeber’e göre, bu da daha gerçekleÅŸmedi.
“Yayınevleri bu sorunu atmak üzere tek bir adım bile atmadı çünkü yeni yayın hakkı yasası yürürlüÄŸe girdi,” dedi. “Her ÅŸeyi reddettiler.”
Dava Açıldı
İddialarının sınırlayıcı kanunlara baÄŸlı olarak ortadan kalkmadığını söyleyen bazı çevirmenler, dava açtı. Yargıçların önüne gelen on iki davanın bazısında, ilk kararlar verilmiÅŸ durumda.
Yargıçlar mevcut yıllık sayfa başı fiyat olan 18 euro’yu onayladı, ama net telif haklarını göz önünde bulundurarak, mahkeme çevirmenlere fazladan yüzde iki ve ek haklardan saÄŸlanacak kazançlara baÄŸlı olarak azami yüzde 25 verdi.
Kararlar çevirmenler için bir zafer, ama yayıncıların hoÅŸuna gitmiyor.
Bunun sonucu daha az çeviri mi?
“Buna verilen tepki yayıncıların çeviriden kaçınıyor olması,” dedi, Alman Kitap Fuarlar BirliÄŸi’nin hukuki danışmanı olan Christian Sprang. “2002 yılında yayın hakkı yasasının yürürlüÄŸe girmesinden bu yana, çeviri eserlerin 9,000’den 5,500’e düÅŸtüÄŸüne tanık olduk.”
EÄŸer çevirmenler daha fazla para alırsa, raflarda daha az çeviri kitap mı olacak?
Sprang çevirmen ücretleri çekiÅŸmesine piyasa açısından bakıyor. EÄŸer sayfa başı ücret ona göre çok düÅŸükse, bir çevirmeni çeviri yapmaya zorlayamazsınız, diyor. DiÄŸer yandan, çok ünlü yazarlar için aşırı yüksek ücretler de kabul edilebilir, diyor.
“Bu dünyada sadece tek bir Dan Brown, John Grisham ve Joanne Rowling var,” diyor. “Ama sadece Almanya’da bu yapıtları çevirebilecek olan birkaç bin çevirmen var. Arz ve talep fiyatı belirler.”
EÄŸer Harry Rowohlt’un dediÄŸi olsaydı, yayıncılar daha fazla nitelikli edebiyat yayınlardı. Bu da gelirleri artırmak üzere, yurtdışından daha az bayağı eserler ithal etmek ve Almanya’dan iyi edebiyat ihraç etmek demek oluyor.
