Rusça çevirmeni KanÅŸaubiy Miziev, 7 Mart 2006 günü Okan Üniversitesi’nde Rusça çevirmenliÄŸi üzerine bir konuÅŸma yaptı. Çevirmen Miziev’in adı ilk olarak Ahmet Necdet’le birlikte yaptığı Yevgeni Onegin çevirisiyle duyulmuÅŸtu. PuÅŸkin’in ünlü ÅŸiir-romanı Yevgeni Onegin, 2003 yılında iki çeviriyle yayımlanmış, Azer Yaran’a ait çevirinin mi, yoksa Ahmet Necdet-KanÅŸaubiy Miziev’e ait çevirinin mi daha baÅŸarılı olduÄŸu konusunda tartışmalar yapılmış, Necdet-Miziev çevirisi Dünya Gazetesi’nin çeviri ödülünü almıştı.
KonuÅŸmasına Türkiye’ye ilk kez 1972 yılında, AliaÄŸa Tesisleri’nde staj görmek üzere geldiÄŸini belirterek baÅŸlayan KanÅŸaubiy Miziev, o dönemde Rusça bilenler arasında yeterince iliÅŸki olmadığını, bugünse durumun büyük ölçüde deÄŸiÅŸmiÅŸ olduÄŸunu belirtti.
“Rus ÅŸiirinin önemi dünyada bellidir. Ancak ve ancak yeni kurumuÅŸ ülkelerde çevirisi yoktur. Türkiye de Rus ÅŸiirini ilk okuyan ülkelerden biridir” diyen Miziev, “Lermontov’un Yelken adlı ÅŸiirini Ahmet Necdet’le çevirdikleri sırada ÅŸiirin 1898 yılına ait bir çevirisiyle karşılaÅŸtıklarını, bunu da yayınladıklarını söyledi.
Åžiirin üçüncü dilden çevrilemeyeceÄŸi görüÅŸünü öne süren Miziev, böyle bir durumda hatanın kim tarafından yapıldığının belli olmayacağını söyledi. “Az kullanılan dillerden çeviri yapıldığında bu yola baÅŸvurulabilir, ama yan yana yaÅŸayan ülkelerin ÅŸiirlerini üçüncü dillerden çevirmek anlamlı deÄŸildir.”
“Åžiir orijinal dilinden çevrilmelidir. Bu mümkün müdür? Bunu ortam belirler. Türkçeden Rusçaya çeviriler azdır. Bana Rus asıllısınız, niye Rusçaya çeviri yapmıyorsunuz, mesleÄŸimizi elimizden alıyorsunuz diyorlar. Ama ben Rusya’dayken Rusçaya çeviriyordum. Rusya’da ilk Türk filmini Rusçaya ben çevirdim. Türkiye’ye gelince Türkçeye çevirmeye baÅŸladık. Kolektif çevirinin daha doÄŸru olduÄŸuna inanıyorum. Sözgelimi Pasternak dahi bir ÅŸairdir. Türkçe’de zayıf bir kitabı, Doktor Jivago‘yla tanınıyor. Oysa baÅŸka birçok eseri, özellikle Rusya’da çevirmenliÄŸi önemlidir.”
Åžair ve çevirmen Ahmet Necdet’le birlikte çalışmalar yaptıklarına deÄŸinen Miziev, birlikte yaptıkları Onegin çalışması için Ahmet Necdet’i iki yıl boyunca ikna etmeye çalıştığını söyledi. “Uzun süren bir çalışma oldu, çünkü ben iÅŸ nedeniyle çok fazla yurtdışı seyahat yapıyordum ve gittiÄŸim yerlerde, otel odalarında çeviriyordun Onegin’i. .. Çalışma yöntemimiz ÅŸöyleydi: ben düz çeviri yapıp veriyordum, Ahmet Necdet ÅŸiirleÅŸtiriyordu, sonra birlikte oturup çeviriyi elden geçiriyorduk. .. Bu ÅŸekilde çalışınca kontrol eden biri olmuÅŸ oluyor. Ben, ÅŸurası olmadı diyorum, ÅŸu kafiyeyi yok etmemek gerektiÄŸini tartışıyoruz .. müzik olmalı, hece sayısı tutmalı, anlam olmalı. Åžair kuÅŸkusuz anlam için yaratıyor, bu üç öÄŸe de bulunmalıdır. .. Sıradan bir çevirmenin bunu yapması mümkün deÄŸildir. Nasıl sıradan? O dönem tarihini bilmek lazım, balecileri bilmek lazım, PuÅŸkin’in düÅŸüncesini, aÅŸklarını bilmek lazım, dönemin nakliye sistemini bilmek lazım. Åžu andaki Rusya’yı bilen bir çevirmen Onegin‘i çeviremez, o dönemi bilmesi lazım. .. Nabokov, çeviride büyük yardımcı oldu. Nabokov 1000 sayfaya yakın bir Onegin incelemesi yapmıştır. Onegin çevirirken bizim yaptığımıza benzer bir düÅŸünceyle yola çıkmıştır. Ona göre bir ÅŸiiri yüzde 100 çevirmek mümkün deÄŸlidir. Nabokov da İngilizceye çevirdi ama düzyazıyla çevirdi, tabii biz Nabokov’un yapamadığını yaptık demek istemiyorum.”
“Genç çevirmenlere tavsiyem, Nabokov gibi her esere 10 yıllarını vermeleri deÄŸil, ama çeviriye bilimsel olarak yaklaÅŸmaktır. Ben genç yaÅŸta Onegin‘i çevirmeye baÅŸladım, yarıda bıraktım, hazırlıklı deÄŸildim tabii. .. Son yıllarda Rus ÅŸiirini Türkçeye kazandırmak yolunda önemli adımlar atıldı. 300-60’lı yıllarda Rus edebiyatı büyük ilgi görüyordu, ama daha çok düzyÅŸazıyla. PuÅŸkin düzyazılarıyla tanınmıştı. 70’li yıllarda ben Türkiye’ye geldiÄŸimde PuÅŸkin’in ÅŸair olarak tanınmadığını gördüm.”
Miziev, son zamanlarda Ataol BehramoÄŸlu gibi Rusçayı bilen ve iyi ÅŸair olan önemli çevirmenlerin ÅŸiir çevirileri yaptığına da dikkat çektikten sonra, Ahmet Necdet’le birlikte yaptıkları ÅŸiir çevirilerinden örnekler okudu. Miziev’in Onegin‘den bir bölüm okumasının ardından, Okan Üniversitesi’nden bir Rusça öÄŸrencisi de Onegin‘den Tatyana’nın mektubu bölümünü Rusça olarak okudu. Miziev, genç çevirmenlerin Rus ÅŸiirinin GümüÅŸ Çağı’yla ilgilenmeleri gerektiÄŸini, bu dönemde sevecekleri ÅŸairlerle kesinlikle karşılaÅŸacaklarını söyleyerek sözlerine son verdi.
KanÅŸaubiy Miziev’le yapılmış bir söyleÅŸi için.
