12 AÄŸustos 2005’te Çin Savunma Bakanı’na ait bir konuÅŸma internette yayınlanmış ve siteden siteye sıçrayarak birçok yoruma konu olmuÅŸ. KonuÅŸma çok ÅŸaşırtıcı, ürkütücü, garip bir içeriÄŸe sahip: Çin’in Amerika’yı iÅŸgal etmek zorunda olduÄŸundan, bu iÅŸgali yaparken altyapıya zarar vermeyip sadece canlıları ortadan kaldıracak savaÅŸ yöntemlerine baÅŸvuracak olduÄŸundan bahsediyor. Çin ve genel olarak Asya, ancak dillerini bilenlerin aralayabildiÄŸi bir kapalı kutu olduÄŸundan konuÅŸma özellikle ilginç, çünkü bu metnin gerçekliÄŸini kanıtlayabilecek tek ÅŸey bunun kim tarafından çevrildiÄŸi, bir özgün metninin bulunması ve çevirinin nasıl yapıldığı. Metni veren ilk kaynak bunun “verbatim” bir çeviri olduÄŸundan bahsediyor, bu da çok açıklayıcı deÄŸil, yani Verbatim adlı bir ÅŸirketin çevirisi mi, yoksa “kelimesi kelimesine” bir çeviri mi? Ayrıca çevirmen adı yok.

Aynı ÅŸey, 11 Kasım’da Orhan Pamuk’un Fransa ödülünü alması sırasında sözkonusu oldu. Önce bir haber sitesi Pamuk’un yerli yayıncısının basın bültenine dayanarak verdi haberi, alınan ödülün çeviri kitap ödülü olduÄŸunu belirtti, ama çevirmenin adını anmadı. Bir baÅŸka gazetede haber, çeviri olgusu hiç belirtilmeden yer aldı. Oysa açıkça sözkonusu olan ÅŸey, Fransızcaya çevrilmiÅŸ bir kitaba ödül verilmiÅŸ olmasıydı. Bunun bize has bir unutkanlık olduÄŸunu savlamak da temelsiz olacak, çünkü Fransız haber kaynaklarında da çevirmen adı unutulabiliyor. Ama Pamuk’un ödül alan Neige (Kar) çevirisini kimin yaptığını bulmak, özel bir sevinç yaratabilir: bu çevirmen Fransız Anadolu AraÅŸtırmaları Enstitüsü’nden Jean-François Pérouse. Dolayısıyla bu çeviri Türkiye üzerine araÅŸtırmalar yapan birinin çalışması olarak, Pamuk’un daha önceki Fransızca çevirmeni olan Münevver Andaç‘ın çevirileriyle strateji açısından karşılaÅŸtırılabilir nitelikte.
Kim çevirdi? Gitgide içiçe geçen, fraktallaÅŸan bu haber dünyasında bu her ÅŸeyin en temel sorusu gibi. Çin savunma bakanının konuÅŸmasını kim çevirdi? Orhan Pamuk’un kitabını kim çevirdi? Sahi, Yeni Hayat‘ı Fransızcaya Orhan Pamuk kendisi mi çevirdi?