ÇEFOR, Çevirmenler Forumu bugün büyük bir katılımcı ilgisiyle baÅŸladı. Forumun ilk oturumu Mesleki Örgütlenme GiriÅŸimleri baÅŸlığını taşıyordu. Bu oturumda ilk söz alan Türkiye Yazarlar Sendikası baÅŸkanı Enver Ercan, yayıncılık dünyasında, özellikle de Varlık dergi ve yayınevinde karşılaÅŸtığı çevirmenler ve çevirmen adaylarıyla ilgili gözlemlerini aktararak canlı bir giriÅŸ yaptı: “Sabahattin Kudret Aksal’ı tanımadan ÅŸiir çevirisi yapmaya gelenler oldu .. Yayınevlerinin temel sıkıntısı iyi çevirmen bulmak oluyor, çok sayıda çevirmen adayı geliyor, aralarında nitelikli olanını bulmak güç oluyor. .. Åžair kadar çevirmen var.” Enver Ercan, çevirmenlerin yayınevleriyle iliÅŸkilerinde ekonomik sıkıntı yaÅŸamasının önüne geçmek üzere bir öneri getirdi: “Yayınevlerinin çeviri bir kitap yayımlarken, çevirmenle yaptığı sözleÅŸmeyi ortaya koyması, bu sözleÅŸme olmaksızın kitabı yayımlayamaması ÅŸart koÅŸulabilir.”
Daha sonra söz alan BESAM baÅŸkanı Alpay Kabacalı, Türkiye’de meslek birliklerinin kurulma tarihçesini aktardı. Bir kanun hazırlanmış olmasına raÄŸmen, uzun zaman ilgili tüzük hazırlanmaması nedeniyle ancak 1987 yılında meslek birliÄŸi kurma olanağının ortaya çıktığını belirtti. İlgili kanunun ihtiyaca karşılık vermediÄŸini söyleyen Kabacalı, bu kanunda çevirmenlerin, “İşleme ve Derleme Eser Sahipleri” bölümünde yer alabileceklerini, burada kastedilen eserin de dille ifade edilen her ÅŸey olabileceÄŸini öne sürdü. Bu açıdan çevirmenlerin meslek birliÄŸinin önünün tıkanmış olduÄŸunu belirtti.
EDİSAM adına katılan TuÄŸrul PaÅŸaoÄŸlu, bu meslek birliÄŸinin korsan yayınla mücadele önemli bir yol aldığını söyledi. Yayın sürecinin denetimi için kullanılan bandrollerin, uygulamada yeterli olmadığını belirterek, “Ders kitaplarından bandrol alınmıyor, ayrıca 96 sayfadan az olan kitap için bandrol zorunluluÄŸu yok, bir bakıma böyle bir kitap eser sayılmıyor” dedi. PaÅŸaoÄŸlu’na göre, hak arayışı için sürekli mücadele etmek zorunlu. PaÅŸaoÄŸlu, ayrıca yakın bir tarihte, telifi geçmiÅŸ eserlerin piyasadaki baskılarına iliÅŸkin bir rapor hazırlayacaklarını, bu raporda hangilerinin doÄŸru ve tam çeviri olduÄŸunu saptamaya çalışacaklarını belirtti.
Birinci oturumun son konuÅŸmacısı Çeviri DerneÄŸi baÅŸkanı Hasan Anamur’du. Anamur, derneÄŸin Uluslararası Çevirmenler Federasyonu’nun (FIT) ilk beÅŸ kurucu üyesi arasında yer aldığını, bu dönemde Türkiye’nin özel bir ilgi konusu olduÄŸunu, ama zamanla bu ilginin azaldığını dile getirdi. DerneÄŸin UÇF’nin Unesco’yla birlikte çevirmenler için kabul edilmiÅŸ uluslararası ölçütlere geçerlik kazandırmaya çalıştığını, bünyesinde çevirmenleri ve çeviri iÅŸletmecilerini (editörler, yayıncılar, tercüme bürosu iÅŸletmecileri vb.) barındırdığını söyleyerek, “çeÅŸitli derneklerden oluÅŸacak bir çevirmen odası” önerisini getirdi. İlgili bakanlığın kendilerine “esnaf ve sanatkarlar odasına kayıt olmayı” önerdiÄŸini, ama bunu uygun bulmadıklarını söyledi. Bitirirken, Enver Ercan’ın “yayınevlerinden yayın yapabilmek için çevirmen sözleÅŸmesi talep edilmesi” önerisini, UÇF ölçütleri arasında yer almayan, dikkate alınması gerekli bir öneri saydığını belirtti.
İlkiyle aynı baÅŸlığı taşıyan ikinci oturum BirleÅŸik Konferans Tercümanları DerneÄŸi baÅŸkanı YiÄŸit Bener’in konuÅŸmasıyla açıldı. Bener, sözlü çevirmenlerin sayısının nüfusa oranla az olduÄŸunu, fakat bunun genel olarak bütün dünyada böyle olduÄŸunu belirtti. BaÅŸlangıçta iki ticari ÅŸirketin temsilciliÄŸini yapan konferans çevirmenleri derneÄŸi olduÄŸunu, bunların 90’lı yılların sonunda mesleki birlik oluÅŸturarak haklarını daha saÄŸlıklı savunmak üzere birleÅŸtiÄŸini söyledi. Dernekle iÅŸleyiÅŸiyle ilgili olarak, dernek içinde her türlü konunun genel uzlaÅŸma saÄŸlanıncaya dek tartışıldığını tartışıldığını, konuların Aday Yeterlik Kurulu, Meslek KoÅŸulları Kurulu, Etik Kurulu, Akademi Kurulu gibi çeÅŸitli kurullar içinde ele alındığını aktardı. DerneÄŸin uygulayımsal çalışmaları ve etkinliÄŸiyle ilgili olarak, kısa bir süre önce yabancı bir büyükelçinin sözlerinin çevirisiyle ilgili olarak yaÅŸanan, bir konferans çevirmeninin hatalı çeviri yaptığına iliÅŸkin çıkan yanlış haberlerin düzelttirilmesi olayını hatırlattı. Bener’e göre konferans çevirmenlerinin baÅŸkalarını eÄŸitmesi önemlidir, çünkü “iyi çeviri iyi çevirmenin önünü açar, kötü çeviri iyi çevirmeni kovar.” Bener, konuÅŸmasını, genel bir meslek birliÄŸinde erimeyi kabul edemeyeceklerini söyleyerek bitirdi.
Kitap Çevirmenleri GiriÅŸimi adına söz alan Feryal Halatçı giriÅŸimin kısa bir tarihçesini aktardı. 2003 yılında on kadar çevirmenin bir internet grubunda baÅŸlattığı tartışma ortamının bugün 500 kadar kitap çevirmeninin uÄŸrak yeri haline geldiÄŸini, bu tartışma ortamında çevirmenlerin dilsel, örgütsel, sosyal çok çeÅŸitli sorunlarını konu ettiÄŸini belirtti. “Herkesi duymak, herkesin tartışmasını istiyoruz” diyen Halatçı, çevirmenlerin ekonomik ve sosyal haklarının yeterince saÄŸlanmadığına deÄŸindi. “ÇevirmenliÄŸin saygın bir meslek haline gelmesini istiyoruz,” dedi. Bunun için yayınevleriyle imzalanacak, %7’lik bir standart getiren bir tipsözleÅŸme hazırladıklarını, örgütlenme çalışmalarıyla ilgili çeÅŸitli bildiriler hazırladıklarını ve bunları çevirmenlere, okurlara, yayınevlerine gönderdiklerini belirtti. “Ayrıca herhalde baÅŸka bir benzeri olmayan bir çalışma yaptık, 80 kadar çevirmen ortak bir kitap çevirdi, (10. yüzyıldan bir Japon yazarı olan) Sei Åžonagon’a ait olan ve yakında yayınlanacak olan bu kitabın gelirini meslek birliÄŸi kurma çalışmalarımız için kullanacağız.” Meslek birliÄŸini çevirmenin haklarını koruyacak bir temsilci olarak düÅŸündüklerini belirten Halatçı, okurların da çevirmene destek vermesi gerektiÄŸini, bir çeviriyi beÄŸendiklerini ya da beÄŸenmediklerini yayınevlerine duyurmalarının böyle bir destek olacağını söyledi.
ÖÄŸleden sonraki üçüncü, Mesleki Örgütlenmenin Hukuki Boyutu baÅŸlıklı oturumda, ilk konuÅŸmacı Ä°Ü Hukuk Fakültesi’nden Doç. Dr. Aslan Kaya oldu. Kaya, kanuna göre eserin tanımının ne olduÄŸunu ve “hususiyet” kavramının bir eserle sahibi arasında iliÅŸkiyi belirlediÄŸini dile getirdi. Bir ÅŸeyin eser olabilmesi için kanunun öngördüÄŸü biçimde ÅŸekillenmiÅŸ olması gerektiÄŸini belirtti. “Tercüme, kanunda bağımsız bir eser olarak düzenlenmemiÅŸ, iÅŸlenme ya da iÅŸleme eser olarak tanımlanmıştır” diyen Kaya, çevirinin “sahibinin hususiyetlerini yansıtan özel bir çaba olduÄŸunu, kanunun onu da koruma altına almış olduÄŸunu” söyledi.
Aslan Kaya’nın ardından söz alan BESAM avukatı Sabri KuÅŸkonmaz (hoÅŸ bir tesadüfle, ikisinin fakülteden sınıf arkadaşı olduÄŸu anlaşıldı) öncelikle meslek birliÄŸinin anlamı üzerinde durdu. “Meslek birliÄŸi para merkezlidir, meslek sahibine bilirkiÅŸilik, temsilcilik yapar” diyerek, kanunun belirlediÄŸi eser sahipliÄŸi alanlarında birden fazla meslek birliÄŸi kurulabileceÄŸini, fakat öncelikle neyin amaçlandığının kesin olarak belirlenmesi gerektiÄŸini belirtti. KuÅŸkonmaz, çeviri eserin niteliÄŸinin saptanması sırasında, estetik hususunun kanundakinden daha geniÅŸ kapsamlı tutulması gerektiÄŸini, alana göre tanımlanması gerektiÄŸini söyleyerek reklam çevirisi gibi özel örneklere dikkat çekti.
Bu oturumda son sözü alan avukat ve hukuk çevirmeni Turgut AÄŸar, bağımsız bir çevirmen örgütlenmesinin önünün kapatılmış olduÄŸunu söyleyerek baÅŸladı konuÅŸmasına ve bütün çevirmen gruplarının birlikte lobi çalışması yaparak İşleme ve Derleme kapsamı içinde örgütlenmesi gerektiÄŸini belirtti. Sivil toplumun güçlü olduÄŸu ülkelerde derneklerin güçlü olduÄŸunu belirten AÄŸar, bu derneklerin çok sayıda üyeye sahip olduÄŸunu hatırlattı. “ÖrneÄŸin Amerika’da meslek birliÄŸi yok, Avrupa’da az sayıda var, hak korumasını dernekler üstleniyor.” baÅŸvurulan kanun maddesinin ödünç alındığı Anglosakson hukuku içinde telif hakları, eser tanımının ikinci yazara denk olduÄŸunu belirten AÄŸar, bu hukukta çevirinin eser olarak tanınmasının özgün esere baÄŸlı olmadığını söyledi. AÄŸar konuÅŸmasının sonunda mütercim tercümanlık bölümlerinden mezuniyetin belli miktarda çeviri yapmaya baÄŸlı olması, staj çalışmalarına ağırlık verilmesi, öÄŸrencilerin öÄŸrencilik döneminde alan belirlemesi yapmalarına destek olunması gibi öneriler getirdi.
Oturumların ardından, foruma katılanların tartışmalarla ilgili genel görüÅŸlerini dile getirdiÄŸi bir açık oturum yapıldı. Daha sonra forum kokteylle sona erdi.
