ÇEFOR’un ikinci gününde, Teknik Çevirmenler baÅŸlıklı ilk oturum, Elif Daldeniz‘in teknik çeviriye ülkemizde genel bakışı ve bunun hatalı yönlerini ele alan konuÅŸmasıyla baÅŸladı. Teknik çevirinin kolay olduÄŸu, basit bir terminoloji bilgisiyle yapılabileceÄŸi yolunda bir inanış olduÄŸunu söyleyen Daldeniz, bu alanda çeviri yapan çevirmenlerin kiÅŸisel deneyimlerinin bunun tersini gösterdiÄŸini belirtti. Büyük bir teknoloji ithali ortamında, bütün bir terminolojiyi yaratma sorumluluÄŸunun bu çevirmenlerin üzerinde olduÄŸunu söyleyerek, bilgisayar terimleri alanında bu durumun ilginç bir örneÄŸinin yaÅŸandığı üzerinde durdu. Daldeniz, “Çeviriyle ilgili bölümlerde uzmanlık bilgisinin nasıl elde edileceÄŸinin gösterilmesi gerekir,” diyerek İܒdeki programın bu açıdan baÅŸarılı sayılabileceÄŸini belirtti.
İkinci olarak konuÅŸan Erkan Atasoy, çeviri öÄŸrenciliÄŸinden iÅŸletme sahipliÄŸine uzanan kiÅŸisel deneyiminden yola çıkarak, çevirmenin teknik ve edebi çevirmen kimliÄŸini birlikte yürütebileceÄŸi üzerinde durdu. EÄŸitim sürecindeki öÄŸrencilerin çalışma alanında iyi sonuç elde edemeyebilecekleri, meslekten soÄŸuyabileceklerini, bu nedenle alanlarını önceden belirlemenin yararlı olabileceÄŸini belirtti.
Son olarak söz alan Faruk Atabeyli, konuÅŸmasının başında bir önceki güne deÄŸinerek, örgütlenmenin gerekliliÄŸi, çevirmenliÄŸin geçerli bir meslek olarak kabul ettirilmesinin zorunluluÄŸu üzerinde durdu. Ardından teknik çevirmenlerin haklarını en az arayan kesim olduÄŸunu belirterek, bunun temel nedenlerinin çeviri alanlarının sürekli deÄŸiÅŸiklik göstermesi, iÅŸ çokluÄŸu olduÄŸunu söyledi. DiÄŸer yandan sosyal güvence, emeklilik hakkı gibi hakların olmayışının yarattığı sıkıntıya deÄŸindi. “İş kaybı ve kalitesizliÄŸe neden olan bir rekabet ortamı var” diyen Atabeyli, dil konusunda uzmanlığı olmayanların çevirmenlik yapmalarının mesleÄŸin güvenilirliÄŸini azalttığını belirtti. Son olarak serbest çevirmenlerin iÅŸ aldıkları alanların internet uzamı, ÅŸirket ziyareti ve çeviri büroları gibi üç alan olduÄŸunu söyleyen Atabeyli, bu üç alanda kimlerin çalıştığına iliÅŸkin denetimin az olduÄŸunu, karma bir birliÄŸin vereceÄŸi bir sertifikasyon sisteminin geliÅŸtirilmesinin büyük yararı olacağını söyledi.
Oturumun sorular kısmında söz alan Hasan Anamur, AB sürecinde bir terminoloji kurulu oluÅŸturmak gerekebileceÄŸini, AB ülkelerinin yasal yaptırıma sahip bu tür kurullar oluÅŸturduÄŸunu söyledi. Buna karşı Elif Daldeniz, Avrupa içindeki bu tür kurul ve kurumların çalışmalarının yeterli etkinliÄŸe daha eriÅŸmemiÅŸ olduÄŸuna dikkat çekti.

IMAG0081.JPG

Günün ikinci oturumu, tarihi bir buluÅŸmaya sahne oldu. Nihal YeÄŸinobalı, Tahsin Yücel, Sevgi Tamgüç, Ülker İnce ve İspanyol çevirmen Rafael Carpintero Ortega’yı bir araya getiren Kitap Çevirmenleri baÅŸlıklı oturumu yöneten Necdet Eydim bu buluÅŸmanın kendisine verdiÄŸi heyecanı dile getirerek söze baÅŸladı. Nihal YeÄŸinobalı, Necdet Neydim’in yönelttiÄŸi sorular çerçevesinde 300’den fazla kitabın çevirisini içeren çalışma hayatını anlattı.

“MÖ 1945.. 18 yaşımı yeni doldurmuÅŸtum.. ilk olarak Robert Hichens’ın The Garden of Allah adlı kitabını çevirdim ve yolculuÄŸa baÅŸlamış oldum.” “ÇevirdiÄŸiniz kitap sayısı?” “Bilmiyorum.” “300’ü muhtemelen geçmiÅŸ..” “Çok titiz çalıştım, her sayfa üzerinde çok çaba harcadım, bunu bilhassa belirtmek isterim.” Çevirmenlerin geçmiÅŸte yaÅŸadığı sorunlar sorulunca, YeÄŸinobalı ÅŸöyle yanıt verdi: “En büyük sorun para sorunudur. Yayıncı çevirmene para vermek istemez.. VerdiÄŸim en büyük mücadele, müteakip baskılara para almak oldu.. Hiçbir ÅŸekilde sonraki baskılara para vermek istemiyorlardı. Sorunca, ‘Nihal Hanım, kitabı bir daha mı çevirdiniz’ diyorlardı.. Ben baÅŸkaca sorun yaÅŸamadım, çünkü yayıncılardan daha iyi Türkçe ve İngilizce biliyordum.” “Kaç sözleÅŸme var acaba elinizde?” “SözleÅŸme yapalım dediÄŸiniz zaman ‘bana itimat etmiyor musunuz’ diyorlardı. Elimde 10’dan az sözleÅŸme vardır.” “Örgütlenmek üzere hiç çabanız oldu mu?” “Åžart olduÄŸunu düÅŸünüyorum. BaÅŸka çevirmenler arasında da bu dayanışmanın ÅŸart olduÄŸunu anlattım. Ama kimsenin ekmek kapısına böyle bir hak talebiyle gitmeye cesareti yoktu. 70’lerin başında aynı yayınevine çeviri yapan birkaç hanımı bir araya getirdim. Bu dönemde çeviri ülkemizde canlanmıştı. CaÄŸaloÄŸlu’nda bir kafede buluÅŸtuk, yayınevlerine kendi ÅŸartnamemizi dayatmak için anlaÅŸtık. Daha sonra ayrıldık, ben yayınevine gittim. Kapıda ‘Nihal Hanım, hoÅŸ geldiniz, duyduk ki kazan kaldırıyormuÅŸsunuz, bunu yaparsanız, iÅŸ bulamazsınız’ diye karşıladılar. .. BESAM’a dek durum böyle devam etti. BESAM’ın kurucu üyelerinden biriyim. Buraya dört elle sarıldım, çünkü hayalimdeki bir yerdi. .. Dayanışma yönünden çok eksiÄŸiz. En büyük ÅŸikayetim editör arkadaÅŸlarımızdır. Editör oldukları andan itibaren patronun adamı olurlar. .. Bir sürü dernek var. Sonunda bir dernek beni onur üyesi yapmak istediÄŸini söyleyince isyan ettim, bunca yıldır nerdeydiniz, normal üyeniz neden olamadım ben, dedim. İnÅŸallah daha iyi yerlere geleceÄŸiz.”

IMAG0084.JPG

Büyük coÅŸku ve neÅŸe yaratan bu konuÅŸmanın ardından sözü Tahsin Yücel aldı. Yücel , “Çevirmenlerin sorunları hiç bitmiyor, hep sorun çıkarıyorlar” diyerek konuÅŸmasınaneÅŸeli bir baÅŸlangıç yaptı. Ardından Fazıl Hüsnü DaÄŸlarca’yla olan bir anısını aktardı:

“DaÄŸlarca’yla Taksim’de gezinirdik. Bir gün DaÄŸlarca ‘Ben her konuda ÅŸiir yazabilirim’ dedi. ‘Çevirmenler için de bir ÅŸiir yazar mısınız?’ dedim. ‘Yazarım’ dedi. Bir hafta geçti, karşılaÅŸtık, ‘Ne oldu ÅŸiir’ diye sordum, ‘Daha yazmadım’ dedi. Sonra ben sürekli, her karşılaÅŸtığımızda sormaya baÅŸladım ne oldu diye, hep yazamadım diyordu. Birkaç ay geçti, sonunda patladı: ‘Çok çabaladım, Tahsin,’ dedi, ‘ama bu ÅŸiir olmuyor, istersen sana öÄŸretmenler için bir ÅŸiir yazayım.'” Vehbi Koç’la yaÅŸadığı bir anısını da anlatan Yücel, konuÅŸmasını çevirinin insanların, kültürlerin, edebiyatların birbirini tanımak için taşıdığı önem üzerinde durarak sürdürdü. “Edebiyatımız yalnız bizim toplumumuzun etkinliÄŸi olsaydı, hiçbir iliÅŸkimiz olsaydı nerede olurdu, ne kadar zengin bir edebiyatımız olurdu? Herhalde fazla geliÅŸmezdi. Bu bütün toplumlar için geçerlidir.” Kendi çeviri çalışmasına çok erken, parasız yatılı olduÄŸu yıllarda baÅŸladığını söyleyen Yücel, YaÅŸar Nabi’nin onu bu yöne çektiÄŸini belirtti: “Nasıl baÅŸladı? Öyküler yazıyordum, YaÅŸar Nabi Bey çalışmayı düÅŸündüÄŸümü öÄŸrenince, Varlık’ta çalışmamı önerdi. Bir süre geçti, elyazım çok güzeldi, YaÅŸar Bey ‘Resim de yapar mısınız, yazınız çok güzel’ dedi. Yapamadığımı söyledim. Sonra dergiye çeviriye baÅŸladım. YaÅŸar Bey ‘Dergi için bir yazı çevir’ dedi. Ayrıca evde yapmak üzere çeviriler aldım. 70-80 kitap çevirdiysem, büyük bölümü bu dergide çalıştığım döneme aittir. Bu çevirileri 1954-60 yılları arasında yaptım.. Bu adam ne kadar çok çeviri yapıyor, diyorlardı. Elimden geldiÄŸince iyi yapmaya çalışıyordum. YaÅŸar Nabi de gözden geçiriyordu, ama bu kadar çok çeviri yapılmaz diye eleÅŸtiriler hatırlıyorum.”

Madam Bovary çevirisiyle ilgili bir iyi, bir kötü anısı olduÄŸunu söyleyen Yücel, bunları da anlattı: “Madam Bovary‘yi büro çalışması olarak yaptım. 1.5-6 arası Varlık‘ta çalışırdım, boÅŸ kalınca yapacak iÅŸ olurdu, Bovary bunlardan biriydi. Bovary yayınlandıktan sonra çıkan bir yazıda, ‘Bovary‘nin birçok çevirisi oldu, elbette en kötüsü Yücel’inkidir’ denmiÅŸti. Yıllar sonra bu yazıyı yazan kiÅŸiyle yolda karşılaÅŸtım, ‘Bu yazıyı yazdığınız sırada çeviriyi görmüÅŸ, okumuÅŸ muydunuz?’ diye sordum, ‘GörmemiÅŸtim, ama çok çeviriyordunuz, bu yüzden içtenlikle yazdım’ dedi. Böyle bir içtenlik vardı. Bir de Bovary yeni çıktığında, çok saygı duyduÄŸum Nurullah Ataç Varlık’a geldi. ‘Tahsin bey, Bovary‘yi çevirmiÅŸsiniz’ dedi. ‘Evet,’ dedim, ‘YaÅŸar Bey yardım etti efendim’ dedim. ‘Åžundan getirir misiniz’ dedi, getirdim, üç yerine baktı. Bunlardan biri ‘lisard’ kelimesinin geçtiÄŸi bir yerdi, bu hem çatlak, hem kertenkele anlamına gelen bir kelimedir, ‘iÅŸte o sırada matmazel duvarda bir çatlak gördü’ diye çevirmiÅŸtim ben, Ataç bunu görünce ‘Çok iyi,’ dedi, ‘ÅŸu, ÅŸu, ÅŸu diÅŸi kertenkele diye çevirmiÅŸler.’ Daha sonra, yıllar sonra, Ataç’ın vefatının ardından gazetede bir resim yayınlanmıştı, kitaplığının resmi, orada görünür bir yerde Madam Bovary çevirimi görmüÅŸ, çok sevinmiÅŸtim. Ataç, bir de, ‘Tahsin Bey, öÄŸüt vermeyi sevmem, ama size öÄŸüt vereceÄŸim,’ dedi. ‘bir kitap alın, içine dosya kağıdı yapıştırın, oraya kitapta gördüÄŸünüz düzeltmenizi yazın,’ dedi. ‘Yeni baskıları hazırlarken bu notlarınızı kullanın.’ Yıllarca bu öÄŸüde uydum.” Tahsin Yücel daha sonra, büyük Bilirbilmezler çevirisinin ardındaki bir sırrı açıkladı: “Ben Bovary’yi çevirdim, ama en sevdiÄŸim kitabı Bouvard et Pecuchet‘dir, müthiÅŸ bir romandır, bizde pek bilinmez, ben hep çevirmek isterdim ama fırsat bulamazdım, sonra Peygamberin Son BeÅŸ Günü adlı romanımı bitirmeye çalışırken zorlanıyordum, bu sırada bilgisayar da yeni yeni çıkıyordu, bir tane alayım, belki iÅŸim kolaylaşır dedim, gerçekten de roman hızlı gitti. Ama bu arada bir de Bouvard et Pecuchet‘yi de yapayım dedim, bilgisayarla bu çok korktuÄŸum çeviriyi 5-6 ayda bitiriverdim. Sonra düÅŸündüm, Flaubert yıllarca uÄŸraÅŸmış, bu güzelim kitabı bitirememiÅŸ, bense 6 ayda çevirisini çevirisini bitirdim, bana haksızlık gibi geliyor, ama bilgisayarın da çevirmenler için saÄŸladığı kolaylıkların hakkını vermek gerekir.”
Bu noktada Nihal YeÄŸinobalı da Yücel’e katılarak, “Yücel bey, çok haklısınız, ben yıllarca bütün çevirilerimi elyazısıyla yaptım, ÅŸimdi bilgisayarımla büyük bir aÅŸk yaşıyorum” diye konuÅŸmanın neÅŸesine neÅŸe kattı.
Üçüncü olarak söz alan Rafael Carpintero Ortega, konuÅŸmasında İspanya’daki çeviri sözleÅŸmeleri, çevirmenlerin içinde yer aldığı dernekler ve bağımsız örgütlenme çalışmaları üzerinde durdu. Bir İspanyol çeviri sözleÅŸmesi ve yayınevi tarafından çevirmene gönderilen satış raporu örneÄŸi gösteren Ortega, “Bu çevirmen sözleÅŸmeleri genellikle kölelik sözleÅŸmesi gibidir” dedi. Raporda eksi satışların da görüldüÄŸünü, bunun ne olduÄŸunu bilmediÄŸini söyleyen Ortega, çevirmenle yayınevinin yıl sonunda hesaplaÅŸtığını, çevirmenin yayınevine eksi satışlar nedeniyle borçlu kalabildiÄŸini belirtti. Ortega’nın aktardığına göre İspanya’da bütün çevirmenler 1950’li yıllarda ortak bir çatı altında toplanmayı denemiÅŸ, fakat alanların çeÅŸitliliÄŸi nediniyle bu giriÅŸim baÅŸarısız olmuÅŸ, bu yüzden günümüzde çeÅŸitli derneklerin içinde yer alıyorlar. İspanya’daki sözleÅŸmelerde telif yüzdesinin 1000’de 5 olduÄŸunu, baskı alanının bütün dünya olabileceÄŸini, sayınınsa 1000 ila 1 milyar arası çeÅŸitli rakamlar olabileceÄŸine, ayrıca yayın aracı olarak gelecekte ortaya çıkabilecek araçların bile hak devir sözleÅŸmesinde yer aldığına dikkat çekti.
Ülker İnce konuÅŸmasına, kendisinden önceki konuÅŸmacıların çevirmenin güçlü ve güçsüz olduÄŸu noktaları belirtmiÅŸ olduÄŸunu söyleyerek baÅŸladı. Çevirmenin gücünün YeÄŸinobalı’nın dile getirdiÄŸi yaptığı iÅŸin niteliÄŸinden eminlik olduÄŸunu, bunun ona hak iddiasında bulunma gücü verdiÄŸini söyleyen İnce, güçsüzlüÄŸününse Yücel’in aktardığı, Ataç’ın ‘Sen mi çevirdin?’ sorusuna ‘YaÅŸar Bey yardım etti’ yanıtında, yani çevirmenin hep eksiklik hissetmesi, kendini hep yetersiz hissetmesinde görüldüÄŸünü öne sürdü. “Yaptığımız iÅŸi kusursuz sayamayız, hep baÅŸkasının bizden daha iyi yapabileceÄŸine inanırız” diyerek çevirmenin alçakgönüllülüÄŸü olgusu üzerinde durdu. Meslek olamadığı halde, çeviriden elde edilen gelirin herkeste sessizlik yarattığı halde kitap çevirmenliÄŸinin neden yapıldığı sorusunu ele alan İnce, “Bir tutku uÄŸruna yapılıyor kitap çevirmenliÄŸi, önlenemez bir itki uÄŸruna, insanın kendini gerçekleÅŸtirme çabası uÄŸruna yapılıyor” yanıtını verdi. İki yıl öncesine kadar örgütlenme ihtiyacı hissetmediÄŸini söyleyen İnce, son zamanlarda yayın ortamında yaÅŸanan geliÅŸmeler ve kiÅŸisel deneyimleri nedeniyle örgütlenmenin önemine inandığını söyledi. “Bir çevirmenin çeviri üzerindeki hakları, genellikle parasal haklar olarak düÅŸünülüyor. Oysa bundan daha ciddi sorunlar ortaya çıktı. Eskiden geri kalmış, geliÅŸmesi gerekli ülke diyorlardı, telif hakları sorun sayılmıyordu, bu da yayınevlerine yazarın hakkını çaldıkları gibi, çevirmenin hakkını da çalma hakkı verdi. Ayrıca 30-40 yıl önce yayınevi sahipleri, editörler, çevirmenler, yazarlar bir arada yaÅŸar, birbirlerini bilirler, aralarında tartışabilirdi, ne sözleÅŸme vardı, ne haklar önemliydi. DoÄŸrudan iliÅŸkiyle sorun çözülürdü. Åžimdi yayınevleri çoÄŸaldı, biri kapanıyor, kitapları öylece kalıyor, hangi yayınevi alırsa hakkı onun oluyor çeviri, çevirmenin hakkı kalmıyor. Bu yayınevi de istediÄŸine çeviriyi veriyor, oysa belki daha önceden, daha iyi yapılmış bir çeviri var, bu hiç dikkate alınmıyor.”

IMAG0086.JPG

Oturumun son konuÅŸmacısı olarak söz alan Sevgi Tamgüç, sözlerine bir çevirmenin toplumsal portresini çizerek baÅŸladı. Çevirmenlerin genellikle Ankara, İstanbul, İzmir gibi büyük ÅŸehirlerde yoÄŸunlaÅŸtığını, diÄŸer ÅŸehirlerde yoÄŸunluÄŸun az olduÄŸunu belirttikten sonra, bu ÅŸehirlerde yaÅŸayan bir çevirmenin sosyal etkinliklere katılma dışındaki aylık masrafının 1.5 milyarı bulduÄŸunu gösteren bir hesap ortaya koydu. Bu hesabı 1000 kadar çevirmen ve 200 kadar kültür yayınevi olduÄŸu varsayımıyla sürdüren Tamgüç, buna göre 5 çevirmeni olan her yayınevinin aylık 7.5 milyar ödemesi gerektiÄŸini, birçok yayınevinin kuÅŸkusuz bu durumda olmadığını söyledi. Bunun sonucunda çevirmenlerin tam gün çevirmenlik yapamadığını, ek iÅŸ yapmak zorunda kaldığını, çevirmenliÄŸin geceleri yapılan ikinci bir iÅŸ olarak kaldığını, böyle çalışan bir çevirmenden saÄŸlıklı iÅŸ beklemenin güç olduÄŸu üzerinde durdu. “Bana bir yayıncı arkadaÅŸ, çevirmenler abartıyor, ‘yarım saatte 1 sayfa yapılır’ diyecek oldu. Ona sert bir yanıt vermek zorunda kaldım, ‘Bu boyacı fırçası mı, daldır çıkar’ dedim. Hiçbir koÅŸulda yarım saatte bir sayfa yapılmaz, yapılan çeviride hayır olmaz.” Yayınevlerinin çevirmenden yakınmasının haksız olduÄŸunu, sözleÅŸmelerinde denetleme koÅŸulları olduÄŸunu, bunu yerine getirmediklerini söyleyen Tamgüç, Kitap Çevirmenleri GiriÅŸimi‘nin çalışmalarına da deÄŸindi. GiriÅŸim’in bir tipsözleÅŸme hazırladığını belirten Tamgüç, burada %7 gibi asgari bir telif rakamı belirtilse de, nadir dillerden çeviri yapanların, kıdemli çevirmenlerin bu rakamın üstüne çıkabileceÄŸini ekledi. Bu örnek sözleÅŸmenin yetersiz kaldığı noktalardan biri olarak kitabın puntosunun saptanmaması olduÄŸunu, puntonun küçülmesiyle çevirmenin ücretinin de küçüldüÄŸünü hatırlattı. Yayınevleriyle çevirmenlerin yaÅŸadığı baÅŸka sorunlara da deÄŸinen Tamgüç, korsan kitap tartıymalarında çevirmenin de yer alması gerektiÄŸinin altını çizdi: “Korsan baskı yakalanırsa çevirmene de haber verilmeli, bu yapılmıyor, oysa izinsiz baskılarda çevirmenin de 3 katına varan tazminat alma hakkı var.”
Oturum coşkulu alkışlarla sona erdi.

Forumun üçüncü oturumu Sözlü Çevirmenler, Dublaj ve Altyazı Çevirmenleri baÅŸlığını taşıyordu. İlk konuÅŸma Dilek Dizdar‘ın Toplum ÇevirmenliÄŸi konulu konuÅŸması oldu. Dizdar, slayt gösterisi eÅŸliÄŸinde gerçekleÅŸtirdiÄŸi kuram ağırlıklı konuÅŸmada, öncelikle meslekleÅŸme için gerekli ölçütleri ve meslekleÅŸmenin kendisinin ne olduÄŸunu ele aldı. “Meslek kuramı/Trait theory” çerçevesinde, bir mesleÄŸin isim ve ünvanların belirlenmesi, ortak bilgi havuzlarının oluÅŸması, ilgili meslek kuruluÅŸlarının oluÅŸması gibi ölçütlerinin olduÄŸunu dile getirdi. Toplum çevirmenliÄŸinin dillere göre çeÅŸitli adları olduÄŸunu, Åžebnem Bahadır ve kendisinin Almanya’da bu alana “Fachdolmetschen” karşılığını önerdiklerini belirten Dizdar, Viyana hastahanelerinde göçmenler için oluÅŸturulan çevirmen havuzları gibi örneklerden yola çıkarak bu mesleÄŸi deÄŸerlendirdi. Dizdar, konferans ve toplum çevirmenlikleri arasında ayrım olup olmadığına evet ve hayır denebileceÄŸini söyleyerek konuÅŸmasını çeviri bölümlerinde mevcut ders programlarının gözden geçirilmesi, toplum çevirmenliÄŸinin alanının tanımlanıp ilgili dillerin daha kapsamlı belirlenmesi gerektiÄŸini söyleyerek bitirdi. Bu noktada söz alan Alev Bulut, Türkiye içinde de AB sürecinin de etkisiyle DoÄŸu dilleri bölümlerinde mütercim-tercümanlık bölümlerinin açılmasının gerekebileceÄŸi, toplum çevirmenliÄŸinin ülke içinde kullanılan dilleri dikkate alması gerektiÄŸini söyleyerek konuÅŸmaya katkıda bulundu.

IMAG0095.JPG

İkinci konuÅŸmacı olan Aymil DoÄŸan, konferans çevirmenlerinin karşılaÅŸtıkları güçlüklere deÄŸinerek, meslekleÅŸme kapsamına, tanınma ve koruyucu yasalarla birlikte uygun çalışma koÅŸulları ve ücretlendirmenin saÄŸlanmasının da girdiÄŸini, bunun için dernek çatısı altında toplanmanın önemli olduÄŸunu söyledi. Sonucu öncelikle ücretin deÄŸil hizmetin niteliÄŸinin belirlemesi gerektiÄŸini ve nitelikli çevirinin iyi bir eÄŸitimle gerçekleÅŸtirilebileceÄŸini; çeviri eÄŸitimi verenlerin kesinlikle çevirmen olmaları gerektiÄŸini ama bunun yanı sıra çevirmenlerin de pedagojik eÄŸitimden geçmiÅŸ olmaları gerektiÄŸini belirtti. AIIC’nin ÅŸu an için konferans çevirmenleri dışındaki sözlü çevirmenleri bünyesine almadığını hatırlattı ve bunun belli bir kapsamda kalarak dünya çapında örgütlenme amacı açısından anlaşılır olduÄŸunu söyleyerek, yakın bir gelecekte ülkemizdeki bütün çeviri derneklerinin kendi bütünlüklerini koruyarak bir oda ya da konfederasyon çatısı altında birleÅŸmeleri durumunda, çok daha etkili bir gücün ortaya çıkacağının altını çizdi.
Oturumun son konuÅŸmacısı, altyazı ve dublaj çevirmenliÄŸi üzerine konuÅŸan Aslı Takanay oldu. ÇeÅŸitli televizyon ÅŸirketleri ve sinema festivallerindeki çalışma koÅŸullarını ayrıntılı biçimde aktaran Takanay, öncelikle bu çevirilerde çevirmenin adına genel olarak yer verilmediÄŸini belirtti. Film çevirilerinin birçok kez kullanıldığını, ama bunların karşılığının ödenmediÄŸini söyleyen Takanay, televizyon kanallarının telif haklarını genellikle süresiz devir almak istediklerini, bu alanda çalışan çevirmenlerin buna karşı örgütlenme giriÅŸiminde bulunduÄŸunu aktardı. Takanay’ın bu alanda çevirilerin editörlük sürecinden geçmediÄŸini, çevirmenlerin çevirilerinin vcd, dvd gibi farklı formatlarda yayınından haberdar olamadıklarını söyleyerek konuÅŸmasına son vermesinin ardından Nergis Ertekin söz alarak, geçmiÅŸte TRT bünyesindeki seslendirmecilerin ses eÅŸzamanlaması sırasında bu tür bir editörlüÄŸün ilk adımını atmış olduÄŸunu, ayrıca bu dönemde filmlerde çevirmen ve seslendirenlerin isimlerinin jenerik olarak verildiÄŸini hatırlattı ve günümüzde ÅŸirketlerin bu tür yatırımlara maliyeti nedeniyle yönelmediÄŸini belirtti.

Forumun Çeviri Hizmeti Veren KuruluÅŸların Temsilcileri’ni içeren son oturumu, ÇaÄŸlar Tanyeri‘nin Çeviri DerneÄŸi’nin önerisi üzerine ileride telif hakları üzerine bir seminer düzenlenmesinin düÅŸünüldüÄŸünü bildirmesiyle açıldı. Daha sonra ilk sözü alan OkÅŸan Atasoy, geçmiÅŸte konferans çevirmenliÄŸinin çok sıkıntılı bir süreçten geçtiÄŸini, fakat artık birçok ÅŸeyin büyük ölçüde yerli yerine oturmuÅŸ olduÄŸunu söyledi. “Çevirmenle çeviri arasındaki yol bir tünel, neler olup bittiÄŸini anlamak için tünelin içine bakmamız gerek” diyen Atasoy, çevirmenin belli bir donanım edindikten sonra büyük toplumsal sorunlarla karşılaÅŸtığını hatırlattı. “Çevirmenin kendisini güvencede hissetmesi lazım, bu beyinsel çalışmanın saÄŸlıklı olması için destek görmesi lazım.” Atasoy sözlü çevirmenlerin konumunu bir benzetmeyle aktardı: “Bir büyük saray düÅŸünün, dev bir saray, deniz manzaralı bir balkonu var, orası sözlü çevirmenin yeri. Oradaki çalışmalar diÄŸer çeviri çalışmalarına göre daha zengin, daha rahat.. Neden? Çünkü bizim sayımız az.” Konferans çevirmenlerinin Türkiye’de ilk kez bugün TESEV adıyla bilinen kuruluÅŸun desteÄŸiyle canlılık kazandığını belirten Atasoy, bu örgütün konferans çevirmenlerinin yetiÅŸmesine kurslarla, konferans deneyimleriyle büyük katkıda bulunduÄŸunu söyledi. Çalışmalarının güçlüÄŸüne dikkat çekmek üzere, Atasoy, “Türkiye’yi bugün sırtına almış olan profesyonel konferans çevirmenleri 50, en fazla 60 kiÅŸidir” dedi. Bu sayının artması gerektiÄŸini, bunun zorunlu olduÄŸunu söyleyen Atasoy, çevirmenle iÅŸveren ve teknisyenler arasındaki iliÅŸkide en büyük sorunun, çevirmenin beyin gücünü kullandığının farkına varılmaması olduÄŸunu belirtti. Atasoy durumun eskiye göre oldukça deÄŸiÅŸmiÅŸ olduÄŸunu ÅŸu örnekle açıkladı: “Eskiden çeviri için geldiÄŸimde, bir el iÅŸaretiyle ‘Åžuraya, ÅŸuraya’ diyorlardı. Sonra, ‘Buyrun’ demeye baÅŸladılar. Åžimdi, ‘Åžöyle buyrun, efendim’ diyorlar, hoÅŸuma gidiyor. Artık ‘Bir ihtiyacınız var mı, bir ÅŸey ister misiniz’ de demeye baÅŸladılar, eh bu da iyi.” Derneklerinin belirlediÄŸi ücreti geçerli kılmaya çalıştıklarını söyleyen Atasoy, bütçeyi fazla bulan iÅŸverenlerin ucuz çevirmen bulduÄŸunu, hizmeti kötü bulunca da bütün çevirmenlerin hüküm altında kaldığını söyledi. Atasoy sözlerine, “Zamanla belli kurumların içinde olmak, kurumların bünyesine katılıp daimi çevirmen olmak arzusundayız” diyerek son verdi.

IMAG0104.JPG

İkinci olarak söz alan Osman Kaya, otuz yıllık dil hizmetleri iÅŸletmeciliÄŸi deneyimlerini aktardı. Gümrük BirliÄŸi’nin bu alanda belli bir etkisi olduÄŸunu, Kars AnlaÅŸması’nın devreye girmesinden sonra yurtdışındaki, sertifikasyon sahibi meslek sahiplerinin geliÅŸ çalışma imkanı bulacağı, sertifikasyona sahip olmayan yerli çevirmenlerin güçlük çekeceÄŸini öne sürdü. AB’nin raporlarında dil uzmanlarını geliÅŸtirme çalışmalarının önemli bir yere sahip olduÄŸunu söyleyen Kaya, ne çeviri bürolarının ne de çevirmenlerin kaydının olmadığına dikkat çekti. İşletmelerin nitelikli ve alanında uzman çevirmene ihtiyacı olduÄŸunu, deneme yanılmaya zaman olmadığını belirten Kaya, her alanda çevirinin nihai tüketicinin beklentisine uygun olup olmadığının önemli olduÄŸunu söyledi. “Okulların ihtiyacımız olan çevirmeni yetiÅŸtirme zorunluÄŸu var” diyen Kaya, “Edebi çeviriler bize uÄŸramıyor, yayınevleri çevirmenlerini kendileri buluyorlar, öyleyse çevirmenlerinin eÄŸitiminden yayınevleri olarak sorumludurlar. Yayınevi çevirmenin istenen nitelikte çeviri yapabilmesini saÄŸlamak zorunda sayılır” diyerek ilginç bir noktanın altını çizdi. Ayrıca mesleÄŸin saygınlaÅŸtırılması, çevirmenin yeminli bir hukukçu ya da noter aracılığıyla yeminini yapmaması gerektiÄŸi, sertifikasyonun geliÅŸtirilmesi gerektiÄŸi ve buna iliÅŸkin kurumların akreditif olması gerektiÄŸi gibi konuların üzerinde de durdu.
Yayıncılar BirliÄŸi adına konuÅŸan Kenan Kocatürk, yayıncılığın dünyada ve Türkiye’deki koÅŸullarını karşılaÅŸtırarak söze baÅŸladı. Türkiye’de yayımlananan yılda 20000 kitaba karşılık baÅŸka ülkelerde yayımlanan kitap sayılarını veren Kocatürk, Türkiye’de bu sayının içindeki 2500-3000 baÅŸlığın çeviri olduÄŸunu belirttikten sonra, toplam 400 milyon dolarlık yayın cirosu içinde eÄŸitim yayınları, kültür yayınları, akademik yayınlar, ithal kitaplar gibi dalların cirolarını ve korsan yayınların bunlar içindeki oranını aktardı. Kendi yayınevinde yayına hazırladığı bir kitabı örnek alarak, bir çevirmenin bir kitaptan kazancına iliÅŸkin hesabı aktaran Kocatürk, “Vergi kesintilerinin ardından ne yazık ki çevirmene komik ötesi rakam vermek zorunda kalıyorum” dedi. KonuÅŸmasının geri kalan kısmında ağırlıkla korsan yayın ve fotokopi üzerinde duran Kocatürk, kitap pahalılığının fotokopi ya da korsan kitap almak için anlamlı bir açıklama olmadığını, yurtdışındaki kitap fiyatının, kitabın eser sahibinin sermayesi olduÄŸu gözetilerek konulduÄŸunu belirttikten sonra, yine yurtdışında yayınevlerinden en temel kitap alımını kütüphanelerin yaptığını, ülkemizdeyse kütüphanelerin tamamıyla iÅŸlemez durumda olduÄŸunu söyledi. Konuyla ilgili rakamlar veren Kocatürk, halk kütüphaneleri ve üniversite kütüphanelerinin yıllık kitap alımlarının yılda 50 baÅŸlığı geçmediÄŸini, bu durumun deÄŸiÅŸmesi gerektiÄŸini söyledi. Çevirmenlere EDİSAM’ı devralmayı önerdikleri, bu önerinin kabul edilmesini umdukları da konuÅŸmasında yer aldı.
Oturumda son sözü alan Yavuz Yener, on yıllık çeviri bürosu deneyimine iliÅŸkin deÄŸerlendirmelerini aktardı. On yıl önce sayfa başı çeviri ücretinin 500 lira kadar olduÄŸunu ve çevirmene ödenen ücretin 1/3 ilkesi çerçevesinde belirlendiÄŸini söyleyen Yener, bu oranın zaman içinde kısmen çevirmen lehine, çeviri bürosu aleyhine bozulduÄŸunu söyledi. Buna karşın çevirmenlerin parça başı çalışmanın düzensiz niteliÄŸi, hayat ve saÄŸlık kaygıları gibi nedenlerle, ortalama iki yıldan fazla bu mesleÄŸi yapmadıklarına dikkat çekti. Niteliksiz ve donanımsız çeviri bürolarının sayıca fazlalığının, bu alandaki geliÅŸmelerin, iyileÅŸmelerin önünü tıkadığını belirtti.
Oturum ÇaÄŸlar Tanyeri’nin Nihal YeÄŸinobalı ve OkÅŸan Atasoy’un kendilerinden milattan önceden gelenler olarak bahsetmelerine atfen, bu toplantının çevirmenler için bir milat sayılması dileÄŸini dile getirmesiyle sona erdi.

KonuÅŸmacılara soru yöneltilmesi sırasında söz alan Betül Parlak, Kemal Kocatürk’e , EDİSAM’ın teklifini sıcak karşıladıklarını, bu toplantının amaçlarından birinin de bu mutabakatı saÄŸlamak olduÄŸunu, fakat hukuken bunun mümkün olmadığı yolunda yorumların var olduÄŸunu söyleyerek, bu yorumların haklı olup olmadığını sordu. Kocatürk, hukuki ayrıntıları incelemek gerektiÄŸi, ama kendisinin bunun mümkün olabileceÄŸine inandığı yanıtını verdi. Ayrıca söz alan Alev Bulut, üniversitenin 2006 yılında bu toplantının bir devamı olarak Çeviri EtiÄŸi toplantısı yapmayı düÅŸündüÄŸünü duyurdu, ayrıca Kocatürk’e, son zamanlarda haber olan “çeviri korsanlıklarıyla” ilgili Yayıncılar BirliÄŸi’nin ne yapmayı düÅŸündüÄŸünü sordu. Kocatürk, durumun incelendiÄŸini, gerekirse birliÄŸin bir Haysiyet Divanı bulunduÄŸunu hatırlattı, “Fakat ayrıca, özellikle çevirmenlerin dava açmaları gerekiyor” dedi. Forum Betül Parlak’ın toplantının baÅŸarılı geçmesini saÄŸlayan ve katkısı olan herkese teÅŸekkür etmesi ve toplu fotoÄŸraf çektirmeyle sona erdi.