Joseph Brodsky ya da Yosef Brodski (1940-1996), Rus ÅŸiirinin devlerinden. 1964 yılında, Sovyetler BirliÄŸi’nde hakkında açılan bir davadan sonra beÅŸ yıllığına çalışma kampına mahkum edildi, onsekiz ay sonra yönetim onu serbest bırakmak zorunda kaldı. 1972 yılında Amerika’ya göç etti.

Bu ünlü dava tutanaklarının Türkçe çevirisi, 1966 yılında Mehmed Arif Demirer ve Miray TekelioÄŸlu tarafından hazırlanan Rusya’da Açık DuruÅŸmalar adlı kitabın içinde, Brodski DuruÅŸması adıyla yer almış (53-92). AÅŸağıda bu çeviriden, o tarihte çevirmen ve ÅŸair olan Brodski’nin çevirmenliÄŸinin ve ÅŸairliÄŸinin sorgulandığı, toplum için yararsız bulunduÄŸu eÄŸlenceli bir bölüme yer veriyoruz. Bu davanın temel yaklaşımı günümüzde geçerliÄŸini koruyor elbette.

 

18 ÅžUBAT 1964 LENİNGRAD DERJİNSKİ BÖLGE MAHKEMESİ

I. OTURUM

Yargıç: Bayan SAVELEVA

YARGIÇ: Ne iÅŸ yaparsınız?

BRODSKİ: Åžiir yazarım, tercüme yaparım. Zannedersem…

YARGIÇ: Öyle “zannedersem” gibi müphem lâflar kullanma. Dik dur! Duvara dayanma. Buraya bak, bana doÄŸru dürüst cevaplar ver. (Salonda bulunan bir gazeteciye) Bana bak, sen de not almaktan falan vazgeç; hem de hemen ÅŸimdi. Yoksa seni derhal mahkeme salonundan dışarı attırırım. (Brodski’ye) Devamlı bir iÅŸin var mı?

BRODSKİ: Yaptığım işin devamlı olduğuna inanıyorum.

YARGIÇ: Kesin konuÅŸ, dedim sana.

BRODSKİ: Åžiir yazıyordum. Bunların basılacağını umuyordum. Zannedersem…

YARGIÇ: Senin ne ‘zannettiÄŸin’ bizi ilgilendirmez. Bize niçin çalışmadığını anlat.

BRODSKİ: Ama ben çalışıyordum. Åžiir yazıyordum.

YARGIÇ: Bu bizi ilgilendirmez. Hangi müessesede çalıştığını söyleyebilir misin?

BRODSKİ: Bir yayınevi ile yaptığım bazı anlaşmalar var.

YARGIÇ: Bunlar seni yaÅŸatmaya yetecek kadar mı? Bu anlaÅŸmaların kaç tane olduÄŸunu, hangi tarihlerde yapıldığını ve kaç para tutarında olduÄŸunu bildir.

BRODSKİ: Tam olarak aklımda değil. Hepsini avukatıma verdim.

YARGIÇ: Ama ben sana soruyorum…

BRODSKİ: Benim tercümelerimi ihtiva eden iki kitap Moskova’da basıldı, (isimlerini söyler).

YARGIÇ: Ne kadar çalıştın? (Fabrikalarda vs.)

BRODSKİ: AÅŸağı yukarı…

YARGIÇ: “AÅŸağı yukarı” bizi ilgilendirmez dedim ya!

BRODSKİ: Beş yıl.

YARGIÇ: Nerede çalıştın?

BRODSKİ: Bir fabrikada. Sonra jeolojik araÅŸtırma heyetleri ile…

YARGIÇ: Fabrika’da ne kadar çalıştın?

BRODSKİ: Bir sene.

YARGIÇ: Ne iÅŸ yaptın?

BRODSKİ: Torna tezgâhında çalışırdım.

YARGIÇ: Peki. Genel olarak asıl ihtisasın nedir?

BRODSKİ: Åžairim. Åžair ve ÅŸiir mütercimi.

YARGIÇ: Åžair olduÄŸunu kim söyledi? Åžairler sınıfına, seni kim kabul etti ki?

BRODSKİ: Hiç kimse. Ona bakarsanız, insan sınıfına kim kabul etti ki?..

YARGIÇ: Bunun üzerinde hiç zihin yordun mu?

BRODSKİ: Neyin üzerinde?

YARGIÇ: Åžair olmanın üzerinde. Ortaokulu bile bitirmek çabasını göstermemiÅŸsin. Oysa, okul insanı hazırlar, yetiÅŸtirir.

BRODSKİ: Bu işlerde okulun faydalı olacağına inanmıyordum.

YARGIÇ: O halde nasıl öÄŸrenilir?

BRODSKİ: Bana kalırsa… (Kafası karışmıştır) Bu bir Allah vergisidir.

YARGIÇ: Mahkemeden istediÄŸin bir ÅŸey var mı?

BRODSKİ: Niçin tevkif edildiÄŸimi öÄŸrenmek istiyorum.

YARGIÇ: Bu bir dilek deÄŸil, sorudur.

BRODSKİ: öyleyse hiç bir dileÄŸim yok.

YARGIÇ: Müdafaa avukatının soracağı bir ÅŸey var mı?

AVUKAT: Var efendim. (Brodski’ye) Brodski YoldaÅŸ, kazandığın parayı ailenin geçimine mi sarfedersin.

BRODSKİ: Evet.

AVUKAT: Annen ve baban hayatlarını çalışarak mı kazanırlar?

BRODSKİ: Hayır. Emekli maaşları vardır.

AVUKAT: Bir aile olarak hep beraber mi oturursunuz?

BRODSKİ: Evet.

AVUKAT: O halde senin kazancın da ailenin bütçesine giriyor demektir.

YARGIÇ: Sual sormaktan ziyade ifadeleri topluyor, onun cevaplarını kolaylaÅŸtırıyorsunuz. Sonuç çıkarmayınız. Sadece sual sorunuz.

AVUKAT: (Brodski’ye) Ruh hastalıkları kliniÄŸinde kayıtlı mısınız?

BRODSKİ: Evet. 1963 Aralık ayı sonundan 5 Ocak 1964 tarihine kadar KaÅŸçenko Hastahanesinde.

AVUKAT: Hastalığınızın aynı iÅŸde uzun zaman çalışmanıza engel teÅŸkil ettiÄŸi kanısında deÄŸil misiniz?

BRODSKİ: Belki de; evet, belki. Ama emin değilim. Hayır, emin değilim.

YARGIÇ: Küba’lı ÅŸairler antolojisi için ÅŸiirler tercüme ettiniz mi?

BRODSKİ: Evet.

AVUKAT: ‘İspanyol Romansları’nı tercüme ettiniz mi?

BRODSKİ: Evet.

AVUKAT: Yazarlar BirliÄŸi Mütercimler Kısmı ile bir iliÅŸiÄŸiniz var mı?

BRODSKİ: Evet.

AVUKAT: Yüksek Mahkeme’den, Brodski’nin karakteri hakkında Mütercimler Kısmı’ndan alınacak bilgiyi, ÅŸimdiye kadar yayınlanan ÅŸiirlerinin listesini, anlaÅŸma suretlerini ve “AnlaÅŸmayı en kısa zamanda imza etmenizi rica ederiz” diyen telgrafı dosyaya dahil etmesini talep ederim. Ayrıca, vatandaÅŸ Brodski’nin saÄŸlık durumunu tesbit ve hastalığının kendisinin devamlı olarak çalışmasına engel olup olmadığını tâyin için sıhhî muayeneye sevkedilmesini arzuluyorum. Kanaatimce Brodski hiçbir suç iÅŸlememiÅŸtir ve haksız yere tutuklu bulunmaktadır. Kendisinin derhal serbest bırakılmasını özellikle talep ederim. Daimî ikametgâhı bilinmektedir, ne zaman istenirse mahkeme huzuruna çaÄŸrılabilir.

 (Mahkeme heyeti istiÅŸare için çekilir. Kısa bir zaman sonra mahkemeye devam edilir; yargıç kararı okur.)

YARGIÇ: Brodski’nin ruhî bir hastalıktan muzdarip olup olmadığını tâyin için kendisinin resmî bir muayeneye gönderilmesine ve bu hastalığın “ağır hizmet hükümlüsü” olarak uzak bir yere gönderilmesine engel teÅŸkil edip etmediÄŸinin tâyinine karar verildi. Hastalığının seyrinden anlaşıldığı gibi, Brodski’nin hastahaneye yatmaktan mümkün olduÄŸu kadar kaçındığı gözönünde tutularak, kendisini resmî psikiyatri muayenesine götürmek üzere Milis Kuvvetlerinin 18 numaralı kolu görevlendirilmiÅŸtir. (Brodski’ye) Soracağın bir ÅŸey var mı?

BRODSKÃŽ: Hücremde kâğıt ve kalem verilmesini rica ederim.

YARGIÇ: Bunu Milis BaÅŸkanından istemen lâzım.

BRODSKÃŽ: Ondan istedim, ama “Olmaz” dedi. Ne olur, bir kalem ve biraz kâğıt rica ediyorum.

YARGIÇ: (YumuÅŸayarak) Pekâlâ, ben ona söylerim.

BRODSKİ: TeÅŸekkür ederim.

(Herkes salondan çıktıktan sonra koridorlarda ve merdivenlerde büyük bir kalabalığın, özellikle gençlerin, toplu olarak durmakta oldukları görülür.)

YARGIÇ: Bu ne kalabalık. Hiç de bu kadar insanın toplanacağını ummazdım.

KALABALIKTAN BİR SES: Her gün bir ÅŸair yargılanmaz ki…

 (Müdafaa Avukatı Bayan Z. N. TOPOROVA’nm mütalâasınca Yargıç SAVELEVA’nın BRODSKİ’yi serbest bırakması icap ederdi. Bu suretle Brodski ertesi gün muayene olmak üzere kararlaÅŸtırılan psikiyatri hastahanesine kendiliÄŸinden giderdi. Oysa Saveleva, onu tutuklu olarak, muhafız idaresi altında göndermeyi tercih etti— haklı olmayarak.)

 

OTURUM 22 Fontankana, Yapı İşçileri Kulübü Salonu – 13 Mart 1964

Muayene sonucu açıklanır:

“Muayene edilen ÅŸahısta psikopat hâli mevcutsa da, bu durum çalışmasına engel teÅŸkil etmemektedir. Bu sebeple, hakkında idarî tedbirler alınabilir.”

Bu oturuma gelenler ilk defa olarak ÅŸu büyük afiÅŸle karşılaşıyorlardı: PARAZİT BRODSKİ’NİN DURUÅžMASI

Salon dinleyicilerle dolmuÅŸtu.

MÜBAŞİR: AyaÄŸa kalkın, Yüksek Mahkeme Heyeti geliyor.

Yargıç Saveleva, Brodski’den, Mahkeme’den istediÄŸi bir ÅŸey olup olmadığını sorar. Anlaşılır ki, ne birinci ne de ikinci oturumdan önce davası hakkında, kendisine hiçbir bilgi verilmiÅŸ deÄŸildir.

Yargıç oturuma ara verildiÄŸini bildirir.

Brodski, davası hakkında bilgi edinmesi için dışarı çıkartılır. Bir süre sonra salona döner. Sovyet polisi tarafından tutuklandığı zaman ele geçirilen ÅŸiir defterinin (yayınlanmamış ÅŸiirleri ihtiva eden) 141, 143, 155, 200 ve 234’üncü sahifelerindeki ÅŸiirlerin kendisine ait olmadığını beyan eder. Ayrıca, 1956 yılında, 16 yaşında iken, tutmuÅŸ bulunduÄŸu hâtıra defterinim bu dâvaya dahil edilmemesini talep eder. Müdafaa Avukatı da bu talebe katılır.

YARGIÇ: Brodski’nin ÅŸiir adını verdiÄŸi yazılarla ilgili olan talebini gözönünde bulunduracağız. Ama, ÅŸahsî hâtıra defterini dâva dışı saymak için yeterli bir sebep yok. (Brodski’ye dönerek) VatandaÅŸ Brodski, 1956’dan beri 13 defa iÅŸini deÄŸiÅŸtirmiÅŸsin. Bir yıl bir fabrikada çalışmış, ondan sonra altı ay hiçbir ÅŸey yapmamışsın. Bir yaz bir jeoloji grubunun araÅŸtırma seferlerine katılmışsın, ondan sonra dört ay yine boÅŸta gezmiÅŸsin. (Brodski’nin çalıştığı yerleri ve bu iÅŸler arasında ne kadar zaman iÅŸsiz kaldığını elindeki listeye bakarak sayar. Brodski’ye dönerek) Åžimdi Yüksek Mahkeme Heyeti’ne izah et; bu aralarda niçin çalışmadın ve PARAZİT HAYATI sürdün?

BRODSKİ: Bu fasılalarda boÅŸ durmadım. Çalıştım. Aynen ÅŸimdi yaptığım gibi: Åžiir yazdım.

YARGIÇ: Yâni ÅŸiir adını verdiÄŸin bu ÅŸeyleri yazdın, öyle mi? Peki, ikide bir iÅŸ deÄŸiÅŸtirmenin mânası ne idi?

BRODSKİ: Ben onbeÅŸ yaşımda çalışmaÄŸa baÅŸladım. Her ÅŸey beni ilgilendiriyordu. Sık sık iÅŸ deÄŸiÅŸtirdim, çünkü insanlar ve hayat hakkında mümkün   olduÄŸu kadar çok ÅŸeyler öÄŸrenmek istiyordum.

YARGIÇ: Vatan’ın için ne gibi ‘faydalı’ ÅŸeyler yaptın?

BRODSKİ: Åžiir yazdım. Benim iÅŸim bu… İnancım bu. Yazdığım ÅŸeylerin yalnız bugün yaÅŸayan insanlar için deÄŸil, gelecek nesiller için de faydalı olacağına inanıyorum.

DİNLEYİCİLER ARASINDAN BİR SES: Åžuna bak, amma da hayali geniÅŸmiÅŸ!…

BİR BAÅžKA SES: Adam ÅŸair be! Tabiî ki böyle düÅŸünmesi lâzım.

YARGIÇ: Demek ki, ÅŸiir dediÄŸin ÅŸeylerin insanlar için faydalı olacağına inanıyorsun?

BRODSKİ: Niçin yazdığım ÅŸiirlere, “ÅŸiir dediÄŸin ÅŸeyler” diyorsunuz?

YARGIÇ: Bunlara “ÅŸiir dediÄŸin ÅŸeyler” diyoruz, çünkü bunlar hakkında baÅŸka bir deyim kullanamıyoruz.

SAVCI SOROKİN: Gelecek nesillerden bahsediyorsun. Sen kimsin, nesin? İnsanlığın bugün seni anlayamadığı düÅŸüncesinde misin?

BRODSKİ: Böyle birÅŸey demedim. Söylemek istediÄŸim ÅŸey sadece gürlerimin henüz yayınlanmamış olduÄŸu ve halkın bunları bilmediÄŸidir.

SOROKİN: Halk bunları bilmiş olsaydı, takdir ederdi mi demek istiyorsun?

BRODSKİ: Evet.

SOROKİN: GeniÅŸ bir öÄŸrenme merakın olduÄŸunu söylüyorsun. Öyleyse niçin Sovyet Ordusu’nda hizmet görmek istemedin?

BRODSKİ: Bu gibi suallere cevap vermiyeceğim.

YARGIÇ: Cevap ver.

BRODSKİ: Askerlik görevim tecil edilmiÅŸti. Hizmetten kaçınmak, diye bir ÅŸey mevzuubahis deÄŸil. Sadece ‘tecil’. Bunların ikisi bambaÅŸka ÅŸeyler. İki defa tecil edildim; birincisinde, babam hastaydı, ikincisinde de kendim hasta idim.

SOROKİN: Kazandığın para ile yaşaman kabil mi?

BRODSKİ: Evet. Hapiste kaldığım her gün, oradaki ihtiyaçlarım için günde 40 Köpek (4,— TL) sarfedildiÄŸine dair bir kâğıt imzaladım. Oysa, ben 40 Köpekten daha fazla kazandırdım.

SOROKÎN: Ama, insanların ayakkabı, elbise gibi şeyleri de almaları lâzımdır.

BRODSKİ: Benim bir takım elbisem var; hem de eski. Ama elbise iÅŸte! Bir baÅŸkasına da ihtiyacım yok…

AVUKAT: Şiirlerine kıymet takdir edildi mi?

BRODSKİ: Evet. Çukovski ve MarÅŸak tercümelerimden sitayiÅŸle, hak ettiÄŸimden daha fazla sitayiÅŸle, bahsettiler.

AVUKAT: Yazarlar BirliÄŸi’nin Mütercimler Kısmı ile bir iliÅŸiÄŸin oldu mu? (Dikkat edileceÄŸi üzere bu, Avukatın Mahkeme Heyeti’nin taktiÄŸi olan ‘Tekrarlamalara” karşı taktiÄŸi olup, I. Oturumda sorulmuÅŸ bir sualin tekrarıdır.)

BRODSKİ: Evet. ‘Rusça’da ilk defa’ adlı antolojide ismim geçti. Bu BirliÄŸe Lehçeden tercümeler okudum.

YARGIÇ: (Avukata) Kendisine yaptığı faydalı iÅŸler hakkında soru soracak iken, halkın huzuruna çıkıp çıkmadığını soruyorsunuz.

AVUKAT: Tercümeleri ‘faydalı’ sayılır.

YARGIÇ: (Brodski’ye) Sen bize çalıştığın zamanlar arasında geçen boÅŸ vakitlerinde niçin çalışmadığını izah etsen daha iyi olacak.

BRODSKİ: İyi ama çalıştım, o sıralarda: Åžiir yazdım.

YARGIÇ: Fakat bu seni fiilen çalışmaktan alıkoyamazdı ki!

BRODSKİ: Ama ben çalışıyordum..; Åžiir yazıyordum.

YARGIÇ: Bir yandan fabrikada çalışırken, öte yandan ÅŸiir yazan insanlar da var. Sen niçin böyle yapmadın?

BRODSKİ: Bütün insanlar birbirinin aynı deÄŸildir ki.. Saçlarının rengi, yüzlerinin ifadesi hep farklıdır.

YARGIÇ: Bu ilk defa senin bulduÄŸun bir gerçek deÄŸil. Herkes bilir bunu. Senden, izah etmeni istediÄŸim ÅŸey baÅŸka: Komünizm yolundaki büyük ileri hamlemize katılma payını nasıl deÄŸerlendireceÄŸiz?

BRODSKİ: Komünizm sadece bir tezgâh başında durmak veya bir tarla sürmekle yaratılmaz. Ona fikir hizmeti ile de…

YARGIÇ: Bırak bu yuvarlak lâfları; Sen bize söyle bakalım: Bundan sonraki çalışma hayatını ne ÅŸekilde düzenlemeyi düÅŸünüyorsun?

BRODSKl: Benim arzum ÅŸiir yazmak ve tercümeler yapmaktı. EÄŸer bu, genellikle kabul edilen prensiplere uymuyorsa, o zaman devamlı bir iÅŸe girer, ama yine de ÅŸiir yazarım.

YARDIMCI YARGIÇ TİYAGLİ: Bu memlekette herkes çalışır. Nasıl oluyor da sen bu kadar uzun süre hiçbir iÅŸ yapmadan oturuyorsun?

BRODSKİ: Benim yaptıklarımı iÅŸ saymıyorsunuz ki… Ben ÅŸiir yazdım ve bunu iÅŸ sayarım.

YARGIÇ: Basında çıkan yazılardan kendi hakkında bir yargıya varabildin mi?

BRODSKİ: Lerner’in makalesinde yazılı ÅŸeylerin aslı yok. Sadece bu sonuca vardım.

YARGIÇ: Demek baÅŸka bir sonuca varamadın?

BRODSKİ: Hayır, varamadım. Ben kendimi parazit hayatı süren bir kimse saymıyorum. Böyle bir hayat sürmüyorum ki…

AVUKAT: Leningrad AkÅŸam Postası gazetesinde yayınlanan ‘Yan-Edebî Vızıltılar” adlı yazının asılsız olduÄŸunu söylüyorsun. Bunu izah eder misin?

BRODSKİ: Bu yazıda doÄŸru olan tek ÅŸey benim adımdır. Yaşımı bile yanlış yazmışlar. İçindeki ÅŸiirler de benim ÅŸiirlerim deÄŸil. Yazıda pek az tanıdığım, hattâ hiç tanımadığım kimseler dostum olduklarını ileri sürüyorlar. Bu durumda nasıl olur da bu yazıya doÄŸru gözü ile bakabilir ve buncan sonuç çıkarabilirim?

AVUKAT: Yaptığın ÅŸeylerin faydalı olduÄŸuna inanıyorsun. Çağırdığım ÅŸahitler de acaba bunu teyid edecekler mi?

YARGIÇ: (Alaylı bir ÅŸekilde Avukata) Åžahitleri davet etmenizin sebebi bu muydu?

SAVCI SOROKİN: (Brodski’ye) BaÅŸkasının yardımı olmadan kendi kendine Sırpçadan nasıl tercümeler yapabiliyordun?

BRODSKİ: Câhilce bir sual! Ben Sırpça bilirim ama Lehçem daha iyidir. Bu iki dilin birbiriyle çok yakın ilgisi vardır. Birinin yardımı ile diÄŸerinden de tercümeler yapabilirim.

YARGIÇ: Åžahit Grudnina!

GRUDNİNA: Onbir senedir yeni ve genç ÅŸairlerin çalışmalarına nezaret ederim. Genç Yazarların Eserlerini İnceleme Komisyonunda yedi yıl üye olarak bulundum. Bu günlerde mütekâmil ÅŸairlere ‘Piyonirler Sarayı’nda yol gösteriyorum. Bundan baÅŸka Svetlana Fabrikasındaki genç edebî istidatlar grubunu idare ediyorum. Yayınevlerinin talepleri üzerine genç ÅŸairlerin eserlerinden dört tane de antoloji derledim ve yayınladım. Bunların içinde 200 kadar yeni ÅŸair yer almıştır. Bu sebeple, Leningrad’da yaÅŸayan genç ÅŸairlerin hemen hemen hepsi hakkında geniÅŸ bilgiye sahibim. Brodski’nin ÅŸiirlerini ilk defa 1959-60 yıllarında okudum ve kendisi hakkında yetiÅŸmekte olan bir ÅŸair hükmüne vardım. Åžiirleri henüz yontulmamış, incelmemiÅŸ-ti. Ama tasvirlerinde parlak bir orijinallik vardı. Eserlerini antolojilere koymadımsa da kabiliyetli bir ÅŸair olduÄŸu kanısına vardım. Kendisi ile 1963 yılına kadar tanışmamıştım. ‘Yarı-Edebî Vızıltılar’ adlı yazının Leningrad AkÅŸam Postası’nda yayınlanmasından sonra Brodski’ye haber göndererek kendisi ile görüÅŸmek istediÄŸimi bildirdim. Zira bir sürü genç, iftiraya uÄŸrayan bu ÅŸairin durumuna müdahale etmemi ısrarla istiyorlardı benden. Kendisine ne iÅŸ yaptığını sorduÄŸum zaman, Brodski bazı lisanlara çalıştığını ve bir buçuk senedir edebî tercümeler yaptığını söyledi. Fikir edinebilmek için tercümelerinden bazılarını inceledim.

Profesyonel bir ÅŸair ve edebiyatçı olarak söyleyebilirim ki, Brodski’nin tercümeleri yüksek seviyede meslekî bir deÄŸer taşımaktadır. Åžiir tercümesindeki özel kabiliyeti kolay rastlanan cinsten deÄŸildir. Bana 368 mısraı içine alan bir eserini gösterdi. Ayrıca Moskova’da yayınlanan ve 120 mısraı kapsayan tercümesini de gördüm.

Edebî tercümeler alanındaki tecrübeme dayanarak kesinlikle söyleyebilirim ki, bu hacimdeki bir iÅŸ için bir yazarın, yayınlama iÅŸini saÄŸlamak ve bu hususta gerekli kimselerle yapılacak görüÅŸmeler için sarfedilecek zaman hariç olmak üzere, altı ay sürekli çalışması gerekir. Kendi gözlerimle gördüÄŸüm tercümelere yayınevlerinin verdikleri en düÅŸük fiyat üzerinden deÄŸer biçecek olursak daha ÅŸimdiden 350 Ruble kazanmış olması gerekirdi. Åžimdi ortada bir soru kalıyor: Bu genç ÅŸairin yazdığı eserler tam olarak ne zaman yayınlanacak?

Tercümeler için yaptığı sözleÅŸmelerden baÅŸka, Brodski radyo ve televizyon için de yapmış bulunduÄŸu sözleÅŸmeleri gösterdi. Bunlar için çalışmaları bitmiÅŸti, fakat parasını henüz almamıştı.

Brodski ve onu tanıyanlarla yaptığım görüÅŸmelerden öÄŸrendiÄŸime göre kendisi gayet mütevazi bir hayat sürmekte, elbise ve eÄŸlenceye raÄŸbet etmemektedir. Gününün büyük bir kısmını masası başına geçirmekte ve kazandığı parayı da ailesine vermektedir.

AVUKAT: Bir ÅŸairin ÅŸiirlerini edebî bir ÅŸekilde tercüme edebilmek için o ÅŸairin eserleri hakkında genel bir bilgi sahibi olmak gerekli midir?

GRUDNİNA: Evet. Brodski’ninkiler gibi iyi tercüme yapabilmek için yazarın eserleri hakkında bilgi sahibi olmak ve üslûbunu kavramak lâzımdır.

YARGIÇ YARDIMCISI LEBEDEVA: İnsan kendi kendine yabancı bir dil öÄŸrenebilir mi?

GRUDNİNA: Ben Üniversite’de öÄŸrendiklerimin dışında iki yabancı dili de kendi kendi kendime öÄŸrendim.

LEBEDEVA: İşte elimde bir ÅŸiir kitabı var. İçinde Brodski’ nin sadece iki küçük ÅŸiirine rastladım.

GRUDNÃŽNA: Edebî çalışmanın bazı cihetleri hakkında birkaç açıklama yapmak isterim…

YARGIÇ: Buna lüzum yok. Yalnız Brodski’nin ÅŸiirleri hakkında ne düÅŸündüÄŸünüzü söyleyin.

GRUDNÃŽNA: Bana kalırsa, Brodski bir ÅŸair olarak büyük bir kabiliyete sahiptir. Tercümeleri ise profesyonel mütercim diye tanınan kimselerin tercümelerinden kat kat üstündür.

YARGIÇ: Ama neden edebî teÅŸekküllere uÄŸramaz da tek başına çalışır?

GRUDNÃŽNA: 1958 yılında benim edebiyat   grubuma girmek için müracaatta bulunmuÅŸtu. Fakat kendisini bana isterik bir genç diye tanıttıklarından reddetmiÅŸtim. Bu hareketim çok yanlışmış. Sonradan çok piÅŸman oldum. Bugün kendisini bizim gruba memnunlukla kabul eder ve eÄŸer isterse onunla beraber çalışırım.

TİYAGLİ: Siz onu, ÅŸiirlerini bizzat yazarken gördünüz mü? Yoksa baÅŸkalarının eserlerinden mi  faydalanıyor?

GRUDNİNA: Kendisini masa başında oturup yazarken gör-medim.Ama ona bakarsanız Åžolokov’un da oturup yazdığını görmedim. Bu demek deÄŸildir ki…

YARGIÇ: Åžolokov ile Brodski’yi kıyaslamak çok yanlıştır! Bu gençlere, Devletin kendilerinden çalışmalarını ve okumalarını beklediÄŸini anlatamamış olmanız ihtimali var mıdır acaba? Unutmayın ki, Brodski ancak yedinci sınıfa kadar okumuÅŸ.

GRUDNİNA: Ama kendisinin genel kültürü çok geniÅŸtir. Tercümelerini okuyunca buna inandım.

SOROKİN: Brodski’nin müstehcen ÅŸiirlerini okudunuz mu?

GRUDNİNA: Hayır, kafiyen.

AVUKAT: (Grudnina’ya) Size birÅŸey sormak isterim: Åžunlar Brodski’nin 1963 yılında yazdığı eserlerdir: ‘Küba’da GüneÅŸ DoÄŸarken’ adlı kitaptaki ÅŸiirler; Galçinski’nin ÅŸiirlerinden tercümeler; ‘Yugoslav Åžairleri – Gauço’mın Åžarkıları’ baÅŸlıklı kitaptaki ÅŸiirler; ‘Koster’de yayınlanan ÅŸiirler. Bütün bunlar ciddî bir çalışma sayılabilir mi?

GRUDNİNA: Elbette; hiç ÅŸüphesiz. İnsanı rahatça bir yıl iÅŸgal edebilecek bir çalışma. Bunun para olarak karşılığı derhal alınmayabilir, birkaç yılda toplanabilir.

Genç bir yazarın belirli bir zaman içinde eline geçen paraya bakarak kendisine deÄŸer biçmek doÄŸru olmaz. Bir genç yazar ilk baÅŸta baÅŸarısızlığa uÄŸrayabilir. Bütün yazdıklarını oturup yeni baÅŸtan yazmak zorunda kala bilir. Bir parazit ile genç bir ÅŸair arasındaki farkla ilgili bir lâtife vardır:

Parazit yemek yer— çalışmaz; genç ÅŸair çalışır— ama her zaman yiyecek yemek bulamaz.

YARGIÇ: Bu sözünüz hiç hoÅŸuma gitmedi. Memleketimizde herkes gösterdiÄŸi çabanın karşılığını alır. Dolayısiyle, çok çalışıp karşılığında az kazanmak, diye bir ÅŸey varit olamaz. Millî servetin bu kadar büyük bir kısmının genç ÅŸairlere ayrıldığı memleketimizde siz aç kaldıklarını ileri sürüyorsunuz. Neden genç ÅŸairlerin yiyecek yemek bulamadıklarını söylediniz?

GRUDNİNA: Böyle bir ÅŸey söylemedim. Latifede böyle deniyor, dedim. Tabiî her latifede bir nebze gerçek payı bulunur. Genç ÅŸairlerin yaÅŸayışları hakikaten oldukça düzensizdir.

YARGIÇ: Fakat bundan sorumlu olan kendileridir. Bunu izah etmenize lüzum yok.

Pekâlâ, sözlerinizin bir lâtife olduÄŸunu açıkladınız; biz de bunu kabul edeceÄŸiz.

 (Yeni bir ÅŸahit çaÄŸrılır. Adt: Efim Grigoroviç Etkind’dir. Yazarlar BirliÄŸi’nin üyesi ve Herzen Enstitüsünde öÄŸretim üyesidir.)

YARGIÇ: Soyadınızdan birÅŸey anlaşılmıyor. Pasaportunuzu verin bakayım. (Pasaportunu alır) Ha! Efim Grigoroviç Etkind. Anlatın bakalım ÅŸimdi.

ETKİND: Genç mütercimleri yetiÅŸtirmek olan resmî görevim sırasında sık-sık genç yazarların tercümelerini okumak veya dinlemek fırsatını bulurum. Bundan bir yıl önce Brodski’nin eserlerini de gördüm. Bunlar, eserleri henüz bu memlekette tercüme edilmemiÅŸ olan o harika Polonyalı ÅŸair Galçinski’nin ÅŸiirlerinden tercümelerdi. Åžairane bir düzen ve bu manzum eserin taşıdığı ahenk, ihtiras ve kuvvet üzerimde derin izler bıraktı. Üstelik Brodski’nin Lehçeyi kendi kendine, baÅŸkasından hiçbir yardım görmeden öÄŸrendiÄŸini iÅŸittiÄŸim zaman hayret ve takdirim bir kat daha arttı. Brodski, Galçinski’nin Lehçe ÅŸiirlerini kendi Rusça tercümeleri kadar güzel ve heyecanla okuyordu. Gördüm ki karşımdaki adam kolay rastlanmaz bir kabiliyete sahipti. Ayrıca azim, sebat ve üstün bir çalışma kudreti vardı. Sonra okumak fırsatını bulduÄŸum tercümeleri bu inancımı bir kat daha pekiÅŸtirdi. Meselâ, ‘Küba’da GüneÅŸ DoÄŸarken’ adlı kitapta yayınlanmış olan Küba’lı ÅŸair Femandes’in ÅŸiirlerinden yaptığı tercümeler; ve çaÄŸdaÅŸ Yugoslav ÅŸairlerinden tercüme ettiÄŸi ve Devlet Edebî Eserler Basımevi tarafından basılmakta olan bir antolojide yayınlanacak olan tercümeleri. Brodski ile defalarca uzun uzun konuÅŸtum ve Amerikan, İngiliz ve Polonya edebiyatı hakkındaki derin bilgisine hayret ettim.

Åžiir tercümeleri sabır, çalışkanlık, bilgi ve kabiliyet isteyen bir iÅŸtir. Mütercim giriÅŸtiÄŸi böyle bir iÅŸte sayısız kere baÅŸarısızlığa uÄŸrayabilir. Bu iÅŸin maddî mükâfatı ise ancak çok uzak bir gelecekte beklenebilir. Bir insan yıllarca ÅŸiir tercüme eder de, bundan tek bir Ruble bile kazanamaz. Bu iÅŸin gerektirdiÄŸi zahmete katlanmak için insanda bencil olmayan bir ÅŸiir sevgisi bulunması lâzımdır. BaÅŸka milletlerin dillerini, tarihlerini ve kültürlerini öÄŸrenmek, kısacık bir zamana sığdırılacak iÅŸler deÄŸillerdir. Brodski’nin eserlerinden çıkardığım sonucu soracak olursanız, benim fikrimce, bu genci bir ÅŸair-mütercim olarak büyük bir istikbal bekliyor. Bu yalnız benim fikrim de deÄŸildir. Mütercimler Kısmı Dairesi, yayınevinin Brodski ile sözleÅŸmesini bozduÄŸunu öÄŸrendiÄŸi zaman, Brodski’ye iÅŸ verilmesi ve sözleÅŸmelerin yeniden geçerli kılınması için yayınevi müdürü nezdinde tavassutta bulunmak için oybirliÄŸi ile karar verdi. Tercüme sahasında büyük yetki sahibi MarÅŸak ve Çukovski gibi kimselerin de aynı düÅŸünceye katıldıklarına eminim. Onlar da…

YARGIÇ: Sen kendi adına konuÅŸ!

ETKİND: Brodski’ye bir ÅŸair-mütercim olarak çalışma imkânı verilmelidir. Büyük bir ÅŸehirden uzakta, ne gerekli kitapların ne de edebî bir çevrenin bulunduÄŸu bir yerde bu iÅŸ çok güç, hemen hemen imkânsızdır. Tekrar ediyorum, bu sahada onu büyük bir istikbal beklemektedir. İtiraf etmeliyim ki ‘PARAZİT BRODSKİ’nin DURUÅžMASI” baÅŸlıklı haberi okuduÄŸum zaman hayretler içinde kaldım.

YARGIÇ: Bununla beraber bu kelimelerin nasıl birleÅŸtiÄŸini biliyorsun.

BTKİND: Evet, biliyorum, fakat böyle bir yakıştırmanın mahkemece kabul edileceÄŸine hiç ihtimal vermezdim. Brodski’nin kabiliyetindeki bir ÅŸair isteseydi yığınlarla kalitesiz ÅŸiirler yazabilir; iÅŸin hafif ve kolay tarafında gitseydi, yüzlerce mısraı hiç yorulmadan tercüme ediverirdi. Az para kazanmış olması çalışmak istemediÄŸinden deÄŸildir.

YARGIÇ: iyi ama, niçin bir kollektif teÅŸekkülün üyesi olmamış?

ETKİND: Bizim tercüme seminerlerimize devam etmiÅŸtir…

YARGIÇ: Eh! Seminerler. Sonra?…

ETKİND: Seminerlere ÅŸu bakımdan baÄŸlıdır ki…

YARGIÇ: BaÄŸlılığı muayyen bir bakımdan olmasa ne olur sanki (.Salonda gülüÅŸmeler) Sormak istediÄŸim ÅŸu: Niçin bir birleÅŸmiÅŸ gruba dahil olmamış?

ETKİND: Bizim üyelik diye bir usûlümüz yoktur ki. Bu sebeple aramıza resmî olarak katılmadı ama toplantılarımıza geldi ve tercümelerini okudu.

YARGIÇ: (Etkind’e) İşinizde veya özel hayatınızda bir anlaÅŸmazlığınız oldu mu?

ETKİND: (Hayretle) Hayır. Yalnız iki gündür Enstitü’ye uÄŸramadım. Belki bu arada bir ÅŸey olmuÅŸtur…

(Bu sualdeki kasıt dinleyiciler için olduÄŸu kadar ÅŸahit için de meçhul kalmıştır.)

YARGIÇ: Brodski’nin bilgisinden bahsederken niçin yabancı memleketlerin edebiyatı üzerinde bu derece önemle durdunuz? Niçin kendi millî edebiyatımız hakkında birÅŸey söylemediniz?

ETKİND: MütercimliÄŸi söz konusudur da ondan. Amerikan, İngiliz ve Polonya edebiyatı hakkındaki derin bilgisi ile ilgilendim. Bu bilgi esaslı ve geniÅŸtir, sathî deÄŸildir.

SMİRNOV: (Savunma Dairesi Başkanı; İddia makamının şahidi)

Ben Brodski’yi ÅŸahsen tanımıyorum.

Fakat ÅŸunu belirtmek isterim ki, eÄŸer vatandaÅŸlarımızın hepsi refaha ulaÅŸmak hamlemizde Brodski gibi hareket etmiÅŸ olsalardı, Komünizmi kurmamız bir hayli uzun sürerdi.

Zekâ, sahibi için tehlikeli bir silâhtır.

Herkes Brodski’nin zeki bir adam, hattâ bir dâhi olduÄŸunu söylüyor. Fakat hiç kimse nasıl bir adam olduÄŸunu anlatmıyor. Münevver bir aile içinde yetiÅŸmiÅŸ ama neden resmî tahsil süresi yedi yılı geçmiyor? Åžu salonda hazır bulunanlar söylesin; oÄŸullarının sadece yedi yıl öÄŸrenim yapmasından hoÅŸlanırlar mı? Ailesinin geçimini saÄŸlıyan yegâne insan olmasından dolayı askerlik görevini de yapmamış. Ama, acaba aile nafakasını nasıl kazanan bir adamdır bu? Yüksek kabiliyet sahibi bir mütercim diyorlar. Fakat niçin birisi çıkıp da kafasının içinin karmakarışık olduÄŸunu söylemiyor? Ya, Sovyet aleyhtarı ÅŸiirlerine ne buyrulur?

BRODSKİ: Hayır! Bu doğru değildir!

SMİRNOV: Fikirlerinin pek çoÄŸunu deÄŸiÅŸtirmesi lâzım. Sinir hastası olduÄŸuna dair Sinir Hastalıkları KliniÄŸinden verilen rapordan da ÅŸüphe ediyorum. Kendi cinsinden olan garip dostları büyük gürültüler çıkararak, “Bu genci kurtarın” diye baÄŸrışıyorlar. Oysa onun hakkettiÄŸi ağır hizmete mahkûm olmaktır. O zaman hiç bir kimse, o ÅŸamatacı dostları da dahil, kendisine yardım edemiyeceklerdir.

Bu adamı ben şahsen tanımam.

Kendisi hakkındaki bilgim gazetelerdendir.

Almış olduğu raporları da bilmiyorum.

Askerî hizmetini tecil eden rapordan ÅŸüphe ediyorum.

Ben doktor deÄŸilim ama ÅŸüphem var iÅŸte.

BRODSKİ: Ailemin geçimini saÄŸlayacak yegâne erkek olarak askerî hizmetimin tecil edildiÄŸi zaman babam hasta yatıyordu. Bir çeÅŸit kangren hastalığı, nekroz, onu ızdıraplar içinde yataÄŸa düÅŸürmüÅŸtü. Çalışıp para kazanmak bana düÅŸüyordu. Sonra ben de hastalandım. (Smirnov’a dönerek) Hakkımda böyle konuÅŸabilmek için bana dair bilgiyi nereden edindiniz?

SMİRNOV: Gazetelerden!

YARGIÇ: Sual geri alınmıştır!

SMİRNOV: Şiirlerini okudum!

AVUKAT: DuruÅŸma esnasında bazı ÅŸiirlerin Brodski’ye ait olmadığı meydana çıkmıştır. OkumuÅŸ olduÄŸunuz ÅŸiirlerin ona ait olduÄŸunu nereden biliyorsunuz? Unutmayınız ki, henüz yayınlanmamış ÅŸiirlerden bahsediyorsunuz.

SMÎRNOV: Biliyorum! İşte o kadar.

YARGIÇ: Åžahit Logunov.

LOGUNOV: (Hermitaj Müzesi Müdür Yardımcısı) Brodski’yi ÅŸahsen tanımıyorum!

Kendisini ilk defa burada, mahkeme salonunda görüyorum!

Brodski’ninki gibi bir hayat sürülmesine artık müsaade edilemez!

Böyle bir evlâdım olmasını doÄŸrusu istemezdim. Ben yazarlarla birlikte çalıştım. Onların arasında yaÅŸadım. Meselâ, Brodski’yi Oleg Åžestinski ile kıyaslıyorum: Oleg bir propaganda grubunun üyesi olarak seyahatlar yapmıştır. Leningrad Devlet Üniversitesi’ni ve Sofya Üniversitesi’ni bitirmiÅŸtir. Ayrıca madenlerde de çalışmıştır.

Huzurunuzda ısrarla söylemek istediÄŸim ÅŸey ÅŸudur ki, insan çok çalışmak ve kültürel alışkanlıklarından vazgeçmek zorundadır.

İşte o zaman yazılacak ÅŸiirlere gerçekten ÅŸiir adı verilebilir. Brodski’nin hayata yeniden baÅŸlaması gereklidir.

(…)

(Rusya’da Açık DuruÅŸmalar, Mehmed Arif Demirer-Miray TekelioÄŸlu, KiÅŸisel Kitaplar, 1966, s. 53-73.)