Türkiye, artık kendi konularını da yabancı ülkelerden getirmeye baÅŸlamış olan bir ülke. BaÅŸbakan İspanya’da, Medeniyetler İttifakı I. Forum Toplantısı’nda türban ya da tesettür konusunu çözme kararlılıklarını açıkladı; ardından, dönüÅŸünde, havaalanında, basın çalışanlarına Meydan Larousse ansiklopedisinde yer alan türban tanımını aktardı. BilindiÄŸi üzere, Meydan Larousse geniÅŸ bir yazar ve çevirmen kadrosunun hazırladığı, çeviri ÅŸefliÄŸini Adnan Benk’in yaptığı bir ansiklopedi. Meydan Larousse eserin marka kısmını oluÅŸturuyor, asıl adı “Büyük Lugat ve Ansiklopedi.†Telifle çevirinin iç içe geçtiÄŸi bir çeviri ansiklopedi. Dolayısıyla, Türkiye, Medeniyetler İttifakı sayesinde çeviri bir ansiklopedide Fransızcadan çeviri bir sözcük olan türban’ın nasıl tanımlandığını hatırlamış oldu. Bunlar eÄŸitici geliÅŸmeler.
Fakat insanın aklına takılan bir sorudan kurtulması güç olacak: baÅŸbakan neden İspanya’da, Medeniyetler İttifakı Toplantısı’nda, bir yıldır çözüme kavuÅŸmamış olan Hrant Dink cinayetini anarak, bu cinayetin artık çözüme kavuÅŸturulmuÅŸ olduÄŸunu ilan ederek uluslar arası bir jest yapmadı? Böyle bir anma, uluslararası kamuoyunun büyük ilgisini çeker, ayrıca Türkiye’de yaÅŸayan bizlere boÄŸucu bir duygudan biraz olsun ferahlama fırsatı verirdi. Yani, Hrant Dink cinayetinin (baÅŸka cinayetlerle birlikte) üzerimize aklımızı örten bir örtü gibi örtülmüÅŸ olduÄŸu duygusundan.
Bir süredir tesettürün, örtünme, kapanmanın çeÅŸitli halleri üzerine düÅŸünüyorum. Onun sadece insan bedeninin görünümünü deÄŸiÅŸtiren fiziksel bir nesne, bir örtü, bir bez olmadığını, aynı zamanda zihinsel bir ÅŸey, herhangi bir ÅŸeyin görünümünü (ve görüÅŸünü) deÄŸiÅŸtirmek üzere kullanılan zihinsel bir örtü olarak da yorumlanabileceÄŸine inanmaya baÅŸladım. Bunun bir adı ideoloji, yani insanın dünyayı içinden görmek ve dünyadan korunmak için kullandığı bir tür zırh, bu anlamda örtü, yani tesettür. Tesettür sadece belli bir organı örten bez deÄŸil, aynı zamanda aklı örten bir ÅŸey. Bu yüzden, tesettürü popülist propagandacıların unutturmaya çalıştığı gibi bir kadının üzerindeki örtü, onun örtünmesi olarak görmek yanıltıcı; bu propaganda, tesettürlü diÄŸer ÅŸeylerin, örneÄŸin tesettürlü erkeklerin varlığını göz ardı ediyor, günlük hayatta tesettürün yerini yorumlarken, bize tesettürlü erkekleri unutturuyor. Hatta tesettürlü her ÅŸeyi unutturuyor.
ÖrneÄŸin Türkiye’de birçok okumuÅŸ kiÅŸi tesettüre bürünmüÅŸ durumda: onlar için nükleer felaketin geliÅŸi, özelleÅŸtirmenin sefilleÅŸtirdiÄŸi insanlar, televizyonlarda akıl oynattırıcı yoksulluk hikayelerini anlatan kalabalıklar, gitgide güçleÅŸen yaÅŸama koÅŸulları, tüketenlerle tüketemeyenler arasındaki o baÅŸ döndürücü ya da mide bulandırıcı uçurum, ölen gençler, ölen gençler, ölen gençler.. örtünün altında, tesettüre girmiÅŸ durumda. Türkiye’nin geleceÄŸine hiçbir ÅŸey katmadan, basit söz oyunlarıyla, televizyon gösterilerini binbirinci kez didikleyen, geliÅŸmiÅŸ ülkelerde bulunan ÅŸeylerin (demokrasi, medeniyet, x markası..) burada bulunmamasından yakınan, açık kapalı tanıtımlar yapan bir yığın yazı, bir yığın program.. uluslararası ÅŸirketlerin Türkiye adlı ÅŸirketle bütünleÅŸmesinin o dev ideolojik örtüsü, zihinsel tesettürü.
O yüzden, baÅŸbakanın açıklamasının ardından aynı okumuÅŸ kiÅŸilerin bu açıklamayı heyecanla desteklemesi, beni ÅŸaşırtmadı. Sadece bir baÅŸka tesettür biçimini fark etmemi saÄŸladı: Hrant Dink tesettürünü. 19 Ocak günü, biliyorum, medya, o “rotatifler†bu aynı okumuÅŸ kiÅŸilerin Hrant Dink yazılarıyla, konuÅŸmalarıyla, programlarıyla dolacak: bu okumuÅŸlar nasıl kadının tesettüre girmesini olumluyorlarsa, Hrant Dink cinayetinin tesettüre girmesini de olumlayacaklar – üzüntülerini yazarak. Dink cinayetinin, basit bir genç tarafından iÅŸlenemeyecek kadar ağır olan bu cinayetin Türkiye’nin medeniyetsel ve küresel dönüÅŸümü çerçevesinde nerede durduÄŸu, gerçeÄŸinin ne olduÄŸu gibi, kadının nerede durduÄŸu, gerçeÄŸi de onları ilgilendirmiyor.
Dolayısıyla, Türkiye’de durduÄŸumuz yer bu, kaçış yok: 19 Ocak 2008 günü, Hrant Dink’in kurduÄŸu Agos gazetesinin önüne gideceÄŸim, ama bir yıl öncesinden bambaÅŸka bir duygu, bir hayal kırıklığıyla, ya da bir kez daha hayal kırıklığıyla. Bu kadar okumuÅŸ kiÅŸinin, uzun bir yıl boyunca tesettürün her biçimine, gerek bu cinayetin “milliyetçi duygularla iÅŸlenmiÅŸ bir cinayet†olarak görülmesini olumlayarak, gerek kadının örtünmesinin “dini açıdan doÄŸal bir tercih†olarak görülmesini olumlayarak destek vermesi karşısında duyulan bir hayal kırıklığıyla. Egemen medyanın bütün bir toplumu tesettüre sokmasına yardımcı olan bu okumuÅŸlar da orada olacak, onların üzüntülü sesleri elbette daha bir gür çıkacak, ama ben sersemlettikleri insanların tesettürlerinden çıkacakları, inanmanın, baÄŸlanmanın, gerçeÄŸi ve doÄŸruyu aramanın insan icadı olan örtüleri gerektirmediÄŸini fark edecekleri inancıyla, orada bir kıyıda durup düÅŸüneceÄŸim: bu ülkede ya da baÅŸka bir yerde, gencecik insanları, toplu iÄŸnelerle parmaklarını delerek, mayınlar döÅŸeyerek, bombalar taşıyarak, birbirlerini silahla tehdit ederek, saçlarından sürükleyerek.. ideolojik örtülerini savunmaya sürükleyen ÅŸey ne? YaÅŸama kaygısı mı, ekonomik güçlükler mi, ilahi adalet mi, ne? Yeryüzünün var olan bütün mülkleri dev küresel ÅŸirketlerin kayıtlarına geçirilirken, bir gencin kendi kanını biriktirmesinden, bir baÅŸka gencin bir yazarı öldürmesinden, bir baÅŸka gencin dershane kıyısına bomba bırakmasından daha ağır bir ideolojik kapanma örneÄŸi var mı? Medeniyetler İttifakı bu kapanmayı mı özgürleÅŸtirmek istiyor? Kadın, yani bütün bu kapananların doÄŸuranı, kapanmak ve kapatmak için mi doÄŸuyor? Hrant Dink cinayeti tesettürden çıkacak mı, yoksa UÄŸur Mumcu, Necip HablemitoÄŸlu cinayetleri gibi mahremde mi kalacak? Kadın tesettüre girebiliyorsa, çeviri de tesettüre girebilir mi, tesettürlü çeviri diye bir ÅŸey var mı acaba? Soru sormak hayatta mutlu kalmanın bir yolu sonuçta.
