AÄŸustos 2008 ortasında cesur bir ses duyuldu: bir film çevirmeni, bir film ÅŸirketinin kendisinden istediÄŸi yanlış bir iÅŸi reddetti ve kendisinden, dolayısıyla çevirmenlerden yanlış iÅŸler istenebildiÄŸini açıkça duyurdu. Bu örnekte, çevirmenden istenen yanlış iÅŸin adı “intihalâ€di. Ali Ünal, bir intihal teklifini reddetti. Çeviribilim için Ali Ünal’la bu olayın tam içeriÄŸini anlamak, ayrıca bu fırsatla film çevirmenliÄŸinin kendine özgü sorunlarını, çalışma koÅŸullarını öÄŸrenmek üzere bir söyleÅŸi yaptık. Ali Ünal söyleÅŸiyi bütün çevirmenlere birleÅŸmeleri çaÄŸrısında bulunarak sona erdiriyordu ve söyleÅŸi Biamag’da bu güzel çaÄŸrıyla, “Bütün Çevirmenler, BirleÅŸin!†baÅŸlığıyla yayınlandı.
Çevirmenler de, bütün çalışanlar gibi özel ve genel emek sömürü ve ihlalleriyle karşılaşıyorlar. Bu sömürü ve ihlaller asırlardır, emeÄŸini satarak geçinmek zorunda olan her çalışanın yaÅŸadığı ÅŸeyler. Fakat günümüzde bu sorunlar yeni görünümleriyle, trajik bazı sonuçlara yol açıyor. ÖrneÄŸin çevirmenlerin medyada ve medya için çalışıyor olması bu trajik sorun alanlarından birinde yer alıyor. Kitap çevirmenlerinden film ve konferans çevirmenlerine dek bütün çevirmenler, tıpkı bu medya ağının içindeki teknisyenlerin, animasyoncuların, set iÅŸçilerinden muhabirlere dek sayısız çalışanın yaÅŸadığı görünme-görünmeme sorununun yanında, onlarla birlikte kendi mesleki sorunlarını aynı medyada dile getirememek gibi bir sıkıntı yaşıyor. Hemen her gazetenin bir kitap dergisi çıkardığı bir medyada, kitap çevirmeni belli bir yayıneviyle yaÅŸadığı sorunu dile getirmeye kalktığı zaman; sonsuz kanallı televizyonların sonsuz çeviri film yayınladığı medyada, film çevirmeni bir televizyon ya da film ÅŸirketiyle yaÅŸadığı sorunu dile getirmeye çalıştığı zaman, karşısına temel engeller çıkar: adı üstünde bir aracı olması gereken medya kendi iç tekelleÅŸmesi, reklam payı gibi kaygıları öne sürerek çalışanının sorunlarını dile getirmesine aracı olmaz. O anda, medya çalışanının trajik durumu somutluk kazanır: film ve kitap çevirileriyle sonsuz insanlık durumunun dile gelmesine aracılık eden çevirmen, kendi durumunu dile getiremez.
Medyanın bu noktada aracılığını kesmesinin temel nedeni belki de tekelleÅŸme, reklam ve benzeri kaygılardan daha öte, daha temel bir kaygı: bu tür sorunların açıkça dile getirilmesi, bu sorunları yaÅŸayanların ÖRGÜTLENME, ortak bilinç oluÅŸturarak ortak bir karşı çıkış yolu oluÅŸturma olanaklarını geliÅŸtirebilir. Sonuçta medyanın izleyicileri de yine benzer sorunları yaÅŸayan kiÅŸilerdir, birbirlerinden haberdar olmaları, hiç deÄŸilse sorunun tekil olmadığını görmek bile çözümün de tekil olmayacağı düÅŸüncesini besleyebilir.
Ali Ünal’ın tavrı bu noktada çok önemli: kitap çevirmenliÄŸindeki “çeviri intihali†olgusu üzerine ÅŸu duraksamadan söyleyemek mümkün – gizlice yapılmıyor, apaçık yapılıyor. Tıpkı baÅŸka emek sömürüleri gibi. Åžimdi film çevirmenliÄŸinde de bunu düÅŸünmek gerektiÄŸini görüyoruz. Asıl sorun onun karşısındaki çevirmen suskunluÄŸunda. Ya da ona karşı çıkarılan çevirmen seslerinin duyulmamasında. KiÅŸi karşısına çıkarılan intihal teklifini, ya da düÅŸük ücreti reddedebilir, ama asıl sorun bunu baÅŸkalarının da reddetmesini saÄŸlayabilmekte. Bunun da yolu bu reddetme seslerini daha da duyulur kılmaktan, daha da duyulur bir sesle çıkarmaktan geçiyor. Bu çerçevede Ünal’ın geçimini tehlikeye atarak savunduÄŸu duruÅŸun temel sorunu üzerinde ısrarla düÅŸünmekte yarar var: medyada çalışırken medyaya karşı kendinizi nasıl savunursunuz, medyada kendinizi sesinizi duyurursunuz? Kitap Çevirmenleri BirliÄŸi’nden sonra Film Çevirmenleri BirliÄŸi’nin de hazırlıklarının yapılıyor olduÄŸunu duymak cesaret verici, fakat bu birliklerin de kendilerini duyurmak için medyaya ihtiyaç duyması üzerinde düÅŸünmeyi gerektiriyor. İşçi ve memurların deneyimlerine bakarak, birlik kurulmasının da yetmediÄŸini, birden çok birlik olması gerektiÄŸi de ortada: fakat sigortasız, iÅŸ güvencesiz bir tür “mevsimlik/sözleÅŸmelik iÅŸçi†olarak çalışanların birer birlik sahibi olması bile mucize gibi ÅŸimdilik.
Bu çerçevede soL gibi, Hayat TV gibi, Bianet.. gibi emek haklarına sahip çıkmayı öncelikli tutan medyanın önemi daha da belirginleÅŸiyor. Çalışanlar, özellikle de medya çalışanları herhalde örgütlenmeyle birlikte alternatif medya örgütlenmesini, yapılanmasını da öncelikli gündemleri arasına almak zorunda. Ali Ünal’ın hatırlattığı gibi, sorun sadece bir çevirmenin intihal teklifiyle karşılaÅŸmasıyla sınırlı deÄŸil, düÅŸük ücretler, esere sahip çıkamamak, yargısız-tereddütsüz-sessizce iÅŸten çıkarmalar.. bütün bunlara karşı gerçekten de “iÅŸten baÅŸka kaybedecek bir ÅŸey yok†– ve o iÅŸ, her zaman için, ödenecek bir kira, acil bir hastane masrafı, mesleÄŸin sürmesi için gerekli telefon, internet faturalarından baÅŸlayıp aylardır alınamamış mesleki dergiler, seyredilememiÅŸ filmler, bir çaycıda huzurla içilen çay gibi lükslere dek uzanan somut gerçekler anlamına geliyor.
Ali Ünal’ın yanlış teklifi geri çevirdiÄŸi sıralarda, yaygın medyada o saçmasapan haberlerden biri gazetelerin ilk sayfalarını kapladı. Bir beldede bir emlakçı oÄŸlunun sünnet düÄŸününü helikopterle indiÄŸi bir stadyumda, ÅŸarkıcı ve dansözler eÅŸliÄŸinde havaya paralar saçarak kutladı. Dev resimler anlamsızca içinde yaÅŸadığımız gerçekleri alay edercesine tekrar sergiledi. Resimlerden birinde, emlakçının vergi levhası da yer aldı: o yıl 8000 lira kazanmış ve 1500 lira vergi ödemiÅŸti. (Bir kitap çevirmeni, bir yıllık sigortasız, iÅŸ güvencesiz çalışması sırasında ortalama 2000 liradan fazla bir vergiyi, doÄŸrudan ücretinden kesilmesi yoluyla ödüyor.) Bu basit bilgi bir çırpıda bir dizi gerçeÄŸi dile getiriyordu: bu kiÅŸinin kazancının bu olamayacağını, ve bunu o vergi levhasını kaydeden kiÅŸiden bu sünnet düÄŸününün helikopterini kullanan ÅŸoföre dek herkesin bildiÄŸini – herkesin susarak bir yalanı paylaÅŸtığını. Sünnet sahibi bir gazeteye yaptığı açıklamada durumun saçma gerçeÄŸini daha da ileri götürdü: benim bu sünneti yapacak param yok, dedi, eÅŸten dosttan topladığım para bu, kendi param olsa böyle harcar mıydım? Yani kendi parasını harcamayacak ya da savurmayacak, baÅŸkasının parasını harcayıp savuracak bir ahlakı savunuyordu; baÅŸka bir yorumla, yani kendisini sömürtmeyecek ama baÅŸkasını fütursuzca sömürecek bir ahlakı. Ve bu ahlak çevresindeki suskunluktan destek alıyor. Ali Ünal’ın (ve söyleÅŸide cesaretleriyle andığı diÄŸer çevirmenlerin) bu suskunluÄŸu kırması, tam da bu desteÄŸi zayıflattığı, bu ahlakın yanlışlığını ve reddedilebileceÄŸini gösterdiÄŸi için sevinç verici.
Ali Ünal’a ve söyleÅŸiyi (uzunluk açısından yayın ölçütlerini aÅŸtığı halde bütünüyle) yayınlayan Bianet’e teÅŸekkür ediyoruz: “Bütün Çevirmenler, BirleÅŸin!â€
Ayrıca bakınız –
soL gazetesinin ilk haberi: Digitürk’ten ahlaksız teklif!
Ali Ünal’ın kendi açıklaması: Digitürk’ten İntihal Talebi
Çev-Bir’in Ali Ünal’a destek açıklaması: DIGITURK’ten “intihal†talebi!
