“Tercüme hatası” ilginç bir siyasi-yönetsel belirsizleÅŸtirme kavramı olmaya baÅŸladı: hemen her ÅŸey bununla açıklanıyor. Örnekler hızla çoÄŸalıyor: Almanya’daki sözde yardım kuruluÅŸu davasında sözkonusu olan baÄŸlantı ve iliÅŸkilerin bir “tercüme hatasından” kaynaklandığı öne sürülürken, İsrail’in yöneticilerinin uluslararası önem taşıyan konuÅŸmalarıyla ilgili haberlerin ciddi “tercüme hataları” içermesi de sözkonusu olabiliyor. Fakat “tercüme hatalarını” kimin yaptığı, bu hataların nasıl yayınlanabildiÄŸi, hatta bazen hatanın neden hata olduÄŸu bile sözkonusu edilmeyebiliyor.

“Davada ErdoÄŸan baÄŸlantısı yok, tercüme hatası var

Almanya Deniz Feneri davasıyla BaÅŸbakan Recep Tayyip ErdoÄŸan arasında kurulmak istenen baÄŸlantının ise olmadığı ortaya çıktı. Mali Komiser Alexandar Böhm, derneÄŸe Nisan 2007’de yapılan baskında ortaya çıkan 02 Åžubat 2005 tarihli belgeye açıklık getirdi. DerneÄŸin muhasebeci Firdevsi ErmiÅŸ’in bilgisayarında bulunan Türkçe olduÄŸu belirtilen makbuz da gündeme geldi. Üzerinde davanın sanıklarından Mehmet Gürhan ve Firdevsi ErmiÅŸ’in isimleri bulunan, imzaları olmayan, ayrıca para miktarı da belirtilmeyen belgede tercüme hatası yapıldığı belirlendi. Belgede “BaÅŸbakanlığa” ÅŸeklinde yazılan ifadenin “BaÅŸbakana” ÅŸeklinde tercüme edildiÄŸi tespit edildi. Ayrıca tercüme konusu gündeme geldiÄŸinde iddianamenin Türkçe tercümesinin basına nasıl sızdırıldığı da tartışıldı. Sanıklardan Mehmet Gürhan’ın avukatı Ünal Kaymakçı, BaÅŸkomiser Alexander Böhm’e “bunun nasıl meydana gelmiÅŸ olabileceÄŸini” sordu. Böhm ise, bilmediÄŸini söyledi.” (15 Eylül 2008, Zaman)

Kemal Ulusoy bu olaya, hatanın kim tarafından yapıldığını soran nadir bir yorum getiriyor:

“Ortalık toz duman olduktan sonra davanın görüldüÄŸü, Alman Mahkemeden açıklama geldi. Açıklamada “BaÅŸbakan ErdoÄŸan’a teslim edildi” cümlesinin çeviri hatası olduÄŸu, daha ilginci bu çeviri hatasının kim tarafından yapıldığı açıklanmadı.  Alman mahkemesinin bu ‘kasıtlı’ hatasının benzeri, daha önce de dönemin BaÅŸbakan’ı Tansu Çiller’e yapılmıştı… Gelelim asıl konuya, BaÅŸbakan içeridekilere gösterdiÄŸi tepkinin benzerini ‘çeviri hatası’ olarak geçiÅŸtirenlere göstermeli. Bu çeviri hatasını kim yaptı bu bile ortaya çıkarılmadı. İftira atılan koskoca Türkiye Cumhuriyeti BaÅŸbakanı olmasına raÄŸmen bir özür bile dilemediler.” (16 Eylül 2008, Aktif Haber)

Bu haberlerde çevirinin kaynak ve erek dilleri belirtilmez, Almancadan yapılan çeviri sorunlu sayılırken (makbuz Türkçeyse Almancaya mı çevrilmiÅŸ, dava delillerinin neden basına açıklandığı sorusu bir yana, haberler Almanca çeviriden yola çıkarak mı yapılmış, neden özgün makbuz kullanılmamış?), yine bir baÅŸka örnekte, Hakan Albayrak İsrail’le ilgili bir haberde çeviri hatası olduÄŸu öne sürüyor, fakat bu sefer de İbranice bir konuÅŸmanın İngilizce çevirisini özgün metin yerine koyuyor:

“Geçenlerde internet haber sitelerine ÅŸöyle bir haber düÅŸtü: “(İsrail BaÅŸbakanı) Olmert ‘Büyük İsrail Projesi bitmiÅŸtir, artık böyle bir ÅŸey yok. Her kim böyle bir ÅŸeyi hâlâ söylerse kendini kandırır’ dedi. Olmert, kendisinin Büyük İsrail Projesi’ni savunmadığını, İsraillilerin iki devletli bir yönetim istemiyorlarsa Batı Åžeria’da ikamet eden halk ile bu bölgeyi paylaÅŸmaları gerektiÄŸini açıkladı.” Haberi -daha doÄŸrusu İsrail basınından yapılan tercümeyi- okuduÄŸumda kafam karıştı. .. [Aslında] Åžöyle diyor Olmert: “Büyük İsrail bitmiÅŸtir. Yok artık öyle bir ÅŸey. Böyle laflar edenler ancak kendilerini kandırıyorlar. (…) Ürdün Nehri’nden Akdeniz’e kadar her yerin bizim olduÄŸuna (ben de) inanırdım; zira bu toprakların her karışında Yahudi tarihinden izler var. Fakat yaÅŸadığımız onca acı ve dehÅŸetten sonra, bu toprakları burada yaÅŸayan insanlarla bölüÅŸmemiz (aramızda pay etmemiz) gerektiÄŸi sonucuna vardım; tabii, iki uluslu bir devlet olmak istemiyorsak.” (Kaynak: Jerusalem Post)” (22 Eylül 2008, Yeni Åžafak)

Türkçe çevirilerin hatası bir yana, neden Jerusalem Post’taki çeviri temel kaynak metin, ya o metin yanıltıcı bir çeviriyse?

Aslında belki de, yeni siyasetin çeviri hatasını merkeze aldığını, ya da dünya üzerindeki konumunu çeviriye göre tanımladığını düÅŸünmek mümkündür; sonuçta Türkiye’nin siyasi varlığı uzun zamandır baÅŸkalarına göre belirleniyor. 2002 yılından ÅŸu “tercüme hatası” haberi günümüzün bir tekrar olduÄŸunu hatırlatıyor:

“AK Parti Lideri Tayyip ErdoÄŸan, ABD’de yayımlanan Washington Post gazetesinde yer alan ‘Amerikan yönetimi AK Parti iktidarını istemiyor’ ÅŸeklindeki haberin doÄŸru olmadığını öne sürdü. ErdoÄŸan, bunun tercüme hatasından kaynaklandığını iddia etti. Washington Post’un haberinde bu yönde bir ifadenin bulunmadığını kaydeden Tayyip ErdoÄŸan, ‘AK Parti’nin adı dahi geçmiyor. ArkadaÅŸlarımızla görüÅŸtüler. Yeni bir haber çıkacak. Böyle bir ÅŸey söz konusu deÄŸil’ diye konuÅŸtu.” (22 AÄŸustos 2002, AkÅŸam)