
Yazılı Yüz, Aynadaki Narkissos gibi edebi çalışmaların yazarı ve Annemarie Schimmel’den Mircae Eliade’ye dek birçok yazarın editörlüÄŸünü yapmış olan Ergun Kocabıyık, uzun yıllardır çalıştığı tasavvuf alanında, Tasavvuf SözlüÄŸü adıyla İngilizce-Türkçe karşılıklı bir sözlük hazırladı. Kitap Anahtar Kitaplar tarafından, 2008 yılı başında yayımlandı. Tasavvuf alanındaki çeviri ve telif eserlerdeki terim karışıklığına belli bir düzen getirmeye yönelik bu çalışma, çevirmenler için vazgeçilmez bir kaynak olma özelliÄŸini taşıyor. AÅŸağıda Kocabıyık’ın türünün ilk örneÄŸi olan bu sözlük için yazdığı önsöz yer alıyor.
ÖNSÖZ
Dil aslandır, yatar eşikte
Kutadgu Bilig
Annemarie Schimmel’in Mystical Dimensions of Islam isimÂli eserini Türkçeye çeviÂrirÂken (İslamın Mistik Boyutları, KaÂbalÂcı, 2001, 2004) İngilizce ve Türkçe tasavvuf teÂrimleÂrini içeÂren bir sözlüÄŸün eksikliÄŸini fazlasıyla hissetmiÅŸ, bu koÂnuÂda daha önce bir çaÂlışmanın yaÂpılmamış olması beni bir hayÂli ÅŸaşırtmıştı. Sonraki yıllarda da taÂsavvuf konulu pek çok çeÂviri metnin editörlüÄŸünü yaptım. Bunların çoÂÄŸunda tasavÂvuf terÂminolojisinin ve kelime daÂÄŸarının yeteÂrince biÂlinmemesinden kaynaklanan eksiklikÂlere tanık olÂdum, hâÂlâ da olmaya devam ediyorum. Tasavvuf müdevvenâtını bilmeden yapılan çevirilerin, metÂnin tasavvufi kelime örgüÂsünü, terimsel yaÂpısını orÂtaÂdan kaldırdığına dolayısıyla metÂnin Türkçede yeniÂden doÄŸÂru bir ÅŸekilde kurulmasına imkân vermediÄŸine ÅŸahit oldum. En baÂsit örÂnekÂle anÂlatÂmak geÂrekirse, Batılı bir kaynaktan yaÂpılÂÂmış pek çok çeviride konu tasavÂvufÂken, “tasavvuf” veya “muÂtaÂsavvıf” keÂliÂmesine neredeyse hiç rastlayamazsınız, onlaÂrın yerini “sûfizm” ve “mistik” veya “sûfi” almıştır. Trust in God‘ı “AlÂlah’a güven” diye çeviÂren çeÂvirÂmenlerin metinÂleri “tevekÂkül” kelimesinden mahrumÂdur. Bir baÅŸka örnekte gereksiz bir TürkçeleÅŸÂtirme gayretiyle “vahdet-i vücûd”un “varoluÅŸsal birlik” diye çevÂrildiÄŸini görüyoruz. ÖrÂnekler çoÄŸaltılabilir.

Bu mütevazı sözlüÄŸü hazırlamamın temel nedeni yukaÂrıda ifade etmeye çalıştıÂğım türÂden eksikliklerin giderilmeÂsine bir katÂÂkıda bulunmak. Sözlük temelde, İngiÂlizce olaÂrak yaÂyımÂlanÂmış tasavvufla ilgili bazı klasik eserlerin taranÂmaÂsıyla oluÅŸÂtuÂrulmuÅŸÂtur. Hedefim öncelikle çevirÂmenlerin, redakÂtörÂlerin, editörlerin ve uzman okurların kullanabiÂleceÄŸi bir baÅŸÂvuru kayÂnağı oluÅŸturmakÂtır. Bu yüzÂden de bu sözlük sadece terimleri deÄŸil, tasavvuf koÂnulu metinlerde karşımıza çıkan kelime daÄŸarını da içeriyor. Elbette bu konuda sözlüÄŸün eksiksiz olduÄŸunu söyleyemem; ancak büyük ölçüde iÅŸe yarayacağını umuyoÂrum.
Åžunu da belirtmek gerek, bu sözÂlük dikkatli bir ÅŸekilde kullanılmalıdır, zira keliÂmeler amaçÂladıkları karşılıkları İngilizcede ne ölçüde karşılayıp karşılaÂmaÂdıkları tartışılÂmadan sözlüÄŸe alınÂmıştır. Bundaki amacım, İngilizcede tasavvuf teÂrimÂlerine ne çeÅŸitÂlilikte karşılık üretildiÄŸinin de görülÂmeÂsini saÄŸÂlamak.
Bazı maddeler alıntılanmış cümlelerle örneklenmiÅŸtir. Örnek cümleler çift tırnak içinde ve italiktir. Bu yüzden alıntılanmış cümlelerdeki itaÂlikler düz kaÂrakterle yaÂzılmıştır.
SözÂlüÂÄŸün İngilizce-Türkçe bölümünde, kelimelerin karÂşıÂlıkÂlaÂrıÂnın yanında derÂlendiÄŸi kaynağın kısaltması ve sayfa numarası belirtilmiÅŸtir. (/) iÅŸaretiyle birbirinden ayÂrılÂmış çift rakamlı göndermelerde, örneÄŸin [K1/47]’de baÅŸÂtaki harf veya harfler kaynak eserin kısaltmaÂsını, eÄŸik çizgiden önceki raÂkam eserin İngilizcesindeki sayfa numaÂrasını, sonraki rakam eserin Türkçe baskıÂsınÂdaki sayfa nuÂmaraÂsını göstermektedir. Tek raÂkamlı refeÂransÂlar sadeÂce İngiÂlizce metnin sayfa numaraÂsına gönderÂme yapmakÂtadır.
(â–º) iÅŸaretinden sonraki büyük-küçük harflerle dizilmiÅŸ keliÂmeler, ilgili maddenin ya eÅŸanlamlı ya da yakın anlamlı olÂduÂÄŸu madde baÅŸlıklarına gönderme yapÂmaktadır.
Bu sözlüÄŸü ekmeÄŸi dil aslanının aÄŸzından kapmaya çalışan tüm çevirmenlere, redaktörlere ve ediÂtörlere ithaf ediyorum.
Ergun Kocabıyık
Nisan 2007
