Yazılı Yüz, Aynadaki Narkissos gibi edebi çalışmaların yazarı ve Annemarie Schimmel’den Mircae Eliade’ye dek birçok yazarın editörlüÄŸünü yapmış olan Ergun Kocabıyık, uzun yıllardır çalıştığı tasavvuf alanında, Tasavvuf SözlüÄŸü adıyla İngilizce-Türkçe karşılıklı bir sözlük hazırladı. Kitap Anahtar Kitaplar tarafından, 2008 yılı başında yayımlandı. Tasavvuf alanındaki çeviri ve telif eserlerdeki terim karışıklığına belli bir düzen getirmeye yönelik bu çalışma, çevirmenler için vazgeçilmez bir kaynak olma özelliÄŸini taşıyor. AÅŸağıda Kocabıyık’ın türünün ilk örneÄŸi olan bu sözlük için yazdığı önsöz yer alıyor.

ÖNSÖZ

Dil aslandır, yatar eşikte

Kutadgu Bilig

Annemarie Schimmel’in Mystical Dimensions of Islam isim­li eserini Türkçeye çevi­rir­ken (İslamın Mistik Boyutları, Ka­bal­cı, 2001, 2004) İngilizce ve Türkçe tasavvuf te­rimle­rini içe­ren bir sözlüÄŸün eksikliÄŸini fazlasıyla hissetmiÅŸ, bu ko­nu­da daha önce bir ça­lışmanın ya­pılmamış olması beni bir hay­li ÅŸaşırtmıştı. Sonraki yıllarda da ta­savvuf konulu pek çok çe­viri metnin editörlüÄŸünü yaptım. Bunların ço­ğunda tasav­vuf ter­minolojisinin ve kelime da­ğarının yete­rince bi­linmemesinden kaynaklanan eksiklik­lere tanık ol­dum, hâ­lâ da olmaya devam ediyorum. Tasavvuf müdevvenâtını bilmeden yapılan çevirilerin, met­nin tasavvufi kelime örgü­sünü, terimsel ya­pısını or­ta­dan kaldırdığına dolayısıyla met­nin Türkçede yeni­den doğ­ru bir ÅŸekilde kurulmasına imkân vermediÄŸine ÅŸahit oldum. En ba­sit ör­nek­le an­lat­mak ge­rekirse, Batılı bir kaynaktan ya­pıl­­mış pek çok çeviride konu tasav­vuf­ken, “tasavvuf” veya “mu­ta­savvıf” ke­li­mesine neredeyse hiç rastlayamazsınız, onla­rın yerini “sûfizm” ve “mistik” veya “sûfi” almıştır. Trust in God‘ı “Al­lah’a güven” diye çevi­ren çe­vir­menlerin metin­leri “tevek­kül” kelimesinden mahrum­dur. Bir baÅŸka örnekte gereksiz bir Türkçeleş­tirme gayretiyle “vahdet-i vücûd”un “varoluÅŸsal birlik” diye çev­rildiÄŸini görüyoruz. Ör­nekler çoÄŸaltılabilir.

Tasavvuf SözlüÄŸü, T baÅŸlığından bir örnek, s. 123
Tasavvuf SözlüÄŸü, T baÅŸlığından bir örnek, s. 123

Bu mütevazı sözlüÄŸü hazırlamamın temel nedeni yuka­rıda ifade etmeye çalıştı­ğım tür­den eksikliklerin giderilme­sine bir kat­­kıda bulunmak. Sözlük temelde, İngi­lizce ola­rak ya­yım­lan­mış tasavvufla ilgili bazı klasik eserlerin taran­ma­sıyla oluş­tu­rulmuş­tur. Hedefim öncelikle çevir­menlerin, redak­tör­lerin, editörlerin ve uzman okurların kullanabi­leceÄŸi bir baş­vuru kay­nağı oluÅŸturmak­tır. Bu yüz­den de bu sözlük sadece terimleri deÄŸil, tasavvuf ko­nulu metinlerde karşımıza çıkan kelime daÄŸarını da içeriyor. Elbette bu konuda sözlüÄŸün eksiksiz olduÄŸunu söyleyemem; ancak büyük ölçüde iÅŸe yarayacağını umuyo­rum.

Åžunu da belirtmek gerek, bu söz­lük dikkatli bir ÅŸekilde kullanılmalıdır, zira keli­meler amaç­ladıkları karşılıkları İngilizcede ne ölçüde karşılayıp karşıla­ma­dıkları tartışıl­madan sözlüÄŸe alın­mıştır. Bundaki amacım, İngilizcede tasavvuf te­rim­lerine ne çeÅŸit­lilikte karşılık üretildiÄŸinin de görül­me­sini sağ­lamak.

Bazı maddeler alıntılanmış cümlelerle örneklenmiÅŸtir. Örnek cümleler çift tırnak içinde ve italiktir. Bu yüzden alıntılanmış cümlelerdeki ita­likler düz ka­rakterle ya­zılmıştır.

Söz­lü­ğün İngilizce-Türkçe bölümünde, kelimelerin kar­şı­lık­la­rı­nın yanında der­lendiÄŸi kaynağın kısaltması ve sayfa numarası belirtilmiÅŸtir. (/) iÅŸaretiyle birbirinden ay­rıl­mış çift rakamlı göndermelerde, örneÄŸin [K1/47]’de baş­taki harf veya harfler kaynak eserin kısaltma­sını, eÄŸik çizgiden önceki ra­kam eserin İngilizcesindeki sayfa numa­rasını, sonraki rakam eserin Türkçe baskı­sın­daki sayfa nu­mara­sını göstermektedir. Tek ra­kamlı refe­rans­lar sade­ce İngi­lizce metnin sayfa numara­sına gönder­me yapmak­tadır.

(â–º) iÅŸaretinden sonraki büyük-küçük harflerle dizilmiÅŸ keli­meler, ilgili maddenin ya eÅŸanlamlı ya da yakın anlamlı ol­du­ğu madde baÅŸlıklarına gönderme yap­maktadır.

Bu sözlüÄŸü ekmeÄŸi dil aslanının aÄŸzından kapmaya çalışan tüm çevirmenlere, redaktörlere ve edi­törlere ithaf ediyorum.

Ergun Kocabıyık

Nisan 2007