Frankfurt Kitap Fuarı’da uluslararası bölümün Türkiye Ulusal Standı’na yakın olarak yerleÅŸen, orada onur konukluÄŸunun resmi davetlileri olarak deÄŸil, bağımsız olarak gelmiÅŸ yayınevlerinin mekanları arasında; Ulusal Stand’ın iki ayrı ucunda duran Kaynak Yayınları mekanı ve Adnan Oktar (Harun Yahya) mekanı en ilgi çekici mekanlar arasındaydı. Kaynak Yayınları, katalog ve broÅŸürlerin yanısıra, Foreign Policy dergisinin Fetullah Gülen’i yüzyılın entelektüelleri arasında ilk onda gösteren sayısının özel bir basımını ücretsiz olarak dağıtıyordu. Bu İngilizce dergilerin etkili bir tanıtım yolu olduÄŸunu kabul etmek gerekiyor.
DiÄŸer yandan, Harun Yahya’nın yayınları, buna kıyasla daha mütevazı bir mekan içinde, özellikle Yaratılış Atlası’nın altı yedi kadar dildeki çevirileriyle birlikte öne çıkarıldığı bir sunumla tanıtılıyordu. Fuarın bir vaktinde, mekanda duran delikanlıya gidip sordum: “Neden bu atlası bu kadar büyük yayımladınız? Yani bir masa büyüklüÄŸündeki bu atlası taşımak çok güç? Neden bunun bir normal kitap boyutunu olsun hazırlamadınız?”
“Resimlerin bütün özellikleriyle rahatça görülüp anlaşılabilmesi için,” diye yanıt verdi şık ve zarif delikanlı nazik bir ÅŸekilde. Kitabın dünyanın birçok üniversitesine gönderildiÄŸini, birçok kez yeniden talep edildiÄŸini anlattı. “Evet, ilginç bir kitap,” dedim. Gerçekten de masada açık olarak duran kitaptaki dev bir balık resmi çok etkileyici görünüyordu. (Richard Dawkins’in bu kitaptaki bazı resimlerin yanlış çekimler olduÄŸunu ortaya koyması, ÅŸimdilik bu kitabın etkileyici olduÄŸu gerçeÄŸini deÄŸiÅŸtirmiyor; sonuçta evrimcilerin yanlış kuramlar geliÅŸtirmeleri gibi örnekler, ya da Dawkins’in ‘gen bencildir’ sözünde özetlenen ağır neo-liberal sosyobiyolojik de tezi en az bu tür yanlış çekimler kadar sorunlu.)
“Buraya ayrı olarak gelmeniz de ilginç,” dedim, “üstelik küçük bir mekan olmuÅŸ burası.” “Bizim için yeterli,” dedi.” “Aslında bu mekanı İngiliz-Amerikan kısmına taşımak daha etkili olabilirdi, orada geniÅŸ bir dini yayınlar bölümü var, o bölümün tamamı yayın ve ilgi alanlarına göre düzenlenmiÅŸ.” “Evet,” dedi, “olabilirdi, ama burada onur konuÄŸu olan ülkemizin yakınında olmayı istedik.” Ulusal Stand’ın yeterince çekici ve kullanışlı olmamasından bahsettik bir süre. “Peki,” dedim, “buraya gelip Dawkins konusunu soran oluyor mu hiç, yani neden sitenin kapattırıldığını falan?” “Bu tür uygulamalar Adnan Bey’e yönelik kiÅŸisel hakaretler sözkonusu olduÄŸunda yaÅŸanıyor, hukuken böyle bir hak var, Adnan Bey de bunu kullanıyor.” “Evet, hukuki düzenlemede bir sorun var sanırım,” dedim, “internet hukuku tam oturmuÅŸ deÄŸil.” Biraz daha gevezelik ettik, sonra ayrı dünyalardan iki ayrı insan olarak, kibarca sohbeti sona erdirdik.
Bu sohbet bir iki konudaki izlenimlerimi güçlendirdi: öncelikle, Ulusal Stand’ın temel sorunu, tasarımının kullanışlı ve gözalıcı olmamasının da ötesinde, bir mekan düzenlemesi, bir yerleÅŸim sorunuydu. Komite bütün yayınevlerini ebruli bir ÅŸekilde, tesadüfiye yakın bir ÅŸekilde yerleÅŸtirmeyi yeÄŸlemiÅŸti. Bunun sonucunda farklı yayıncılık ve dünya görüÅŸlerine sahip yayınevlerinin yanyana, karşı karşıya gelmesi, Ulusal Stand’ı gezmeye gelen ziyaretçilerin labirentte bir de bu nedenle (akıllarını deÄŸilse de) yollarını kaybetmeleri sözkonusu oldu. Bu ÅŸekilde yayınevlerinin ortak daha güçlü çıkabilecek enerjisi boÄŸulmuÅŸ oldu.
İkincisi, bu mekan düzenlemesi ve yer saptama sorunu genel bir Türkiye sorunu. Son birkaç yıldır yaÅŸanan internet sitesi kapatmalarının, sonuçta yanlış bir ÅŸekilde Adnan Oktar/Harun Yahya merkezli olarak algılanması da öyle. Türkiye’den bakınca internet tek bir muhafazakar tarafından sansürleniyormuÅŸ gibi görünüyor, oysa Frankfurt Fuarı’ndaki manzara, muhafazakarlığın çok daha yaygın, hakim olduÄŸunu açıkça ortaya koyuyor. Ulusal Stand içindeki birçok yayınevi Adnan Oktar’ın mekanından çok daha muhafazakar nitelikli yayınlar sergiliyordu, muhafazakar yayınların alandaki toplam yeri ve etkisi tersi, liberal ya da özgürlükçü yayınlara göre çok daha fazlaydı. Bir uçta Milli Kütüphane’nin Kuran elyazmaları sergisinin video gösterisi, diÄŸer uçta Beyan Yayınları’nın Cahit ZarifoÄŸlu kitapları sergisi yayınları yer alıyordu. Ve bu sırada ortadaki TEDA mekanında, AyÅŸe Böhürler’in yapımcılığını yaptığı edebiyat belgeseli iki ekrandan sergileniyordu.
Dolayısıyla, tam, gerçek bir Türkiye manzarası vardı ve bu manzara, Türkiye’de internet sansürlerinin tek bir muhafazakarın adıyla anılmasının hem yanlış hem yanıltıcı olduÄŸunu gösteriyor. İnternet kapatmaları çok uzun bir zamandır sessizce yaÅŸanıyor. Büyük kısmı kullanıcıları ya da site sahipleri seslerini duyuramadıkları ve ilgili internet ÅŸirketleri Türkiye pazarını hedeflemedikleri için yaygın olarak duyulmuyor. ÖrneÄŸin Yahoo’nun Geocities sayfalarının kapatılması WordPress kapatılmasından daha eski, fakat Türkiye’den kullananlar azaldığı, ÅŸirketin Türkiye ÅŸubesi geç açıldığı için uzun süre fark edilmedi. Ancak Richard Dawkins’in kitaplarının Türkiye’de özel bir döneme, özel bir konuyla birlikte (aklımda özellikle “Tanrı Yanılgısı” var) denk gelmesi, ya da Türkiye’nin elit kesiminin de internet kullanımına eskisinden daha fazla katılmasıyla (Orhan Pamuk’un roman yazarken Youtube’dan yararlandığını açıklaması gibi uç bir örnek, ya da Facebook’un elit kullanımları var aklımda) birlikte sansür ya da kapatmaların etkisi ve sonuçları daha hızlı izlenir hale geldi.
Adnan Oktar’ın avukatlarının Bianet’e bir uyarı yazısı göndermesi, bu haber sitesinde yer alan bir yazının kaldırılmasını istemeleri ve kaldırılmaması durumunda mahkemeden sitenin kapatılmasını talep edeceklerini belirtmeleri bu olayların son örneklerinden biri. (Bianet bu tehdide kesinlikle karşı koyuyor.) Bu örnek, sorunun bir mekan çevresinde döndüÄŸünü gösteren önemli bir örnek olarak kullanılabilir. Avukatlar, Bianet yetkililerine gönderdikleri yazıda ÅŸöyle diyorlar:
“Servisiniz altında yayın yapmakta olan;
http://www.bianet.org/bianet/kategori/bilisim/110319/internete-karsi-adnan-hoca-tum-kapatmalar-hukuka-aykiri isimli sitede baÅŸta Sayın Adnan Oktar (Harun Yahya) olmak üzere birçok müvekkilim hakkında hukuka aykırı ÅŸekilde bir takım hakaretler ve iftiralar yer almaktadır.
Sitedeki, müvekkillerim ile ilgili söz konusu hukuka aykırı yayınların 24 saat içinde yayından çıkarılmasını talep ediyor, aksi halde bu yayınların kaldırılması amacıyla mahkemeye baÅŸvurmak zorunda kalacağımızı ihtaren bildiriyoruz.
Yapılan hukuki baÅŸvurular neticesinde bir internet sitesinin herhangi bir sayfasında hukuka aykırı bir yayın yapıldığı taktirde, teknik olarak sadece ilgili yayının yapıldığı sayfanın kaldırılması saÄŸlanamamakta ancak sitenin komple kapatılması yoluna gidilebilmektedir.” (Bianet’e gelen uyarı metni)
Bu oldukça açıklayıcı bir metin: öncelikle, avukatlar “İnternete Karşı Adnan Hoca” gibi internet sansürünü yanlış bir ÅŸekilde kiÅŸiselleÅŸtiren bir yazıya karşı, açık bir ÅŸekilde, bir deÄŸil birden fazla muhafazakarı temsil ettiklerini belirterek, sorunun kaynağının bir deÄŸil birden fazla muhafazakar olduÄŸunu vurguluyorlar.
İkincisi, “internet sitesi” ve “internet sayfası” arasındaki hukuki ayrımın en azından hukuki dilde görüldüÄŸü biçimiyle doÄŸru yapılmadığını ve sorunun bir kaynağının da bu olduÄŸunu iÅŸaret ediyorlar. Bu ifadeye göre, hukuki düzenlemede, bir haber sitesinin belli bir haber yazısına karşı hukuki prosedürün ne olacağı belirlenmiÅŸ deÄŸil. Bir gazetede yayınlanan, basılı yazı karşısında kazanılan davanın sonucunda tezkip yayınlatma olaÄŸan hukuki süreç olurken, internet sitesinde yayınlanan elektronik haber karşısında benimsenen yol, tam olarak onu yok etmek oluyor. Bu da, yabancı bir ülkede yayımlanan bir kitabın Türkçede yayımlanmasının yasak olması, ya da yayımlanması durumunda yakılması durumundan çok farklı deÄŸil. Ve Frankfurt’ta Adnan Oktar’ın mekanındaki delikanlıyla sohbet ederken anlaşıldığı gibi, hukuki düzenleme ve uygulamada bir sorun var. Ve hukuki düzen, bilindiÄŸi üzere, sonuçta, mülk yani emlak, yani sınırlı bir mekan, yani İngilizceden birebir aktarıldığı için kavramlaÅŸtırmakta güçlük çektiÄŸimiz adıyla, “site”nin tanım ve düzenini merkeze alır. Bu çerçevede, internet sitesi kapatmalarının sansürün yanısıra mülkiyet hakkına tecavüz olarak tanımlanması da gerekir.
Bu noktada, Adnan Oktar’a ve avukatlarına ÅŸunu hatırlatmakta yarar olabilir: Frankfurt Fuarı’nda çılgının biri çıkıp Fetullah Gülen ve Harun Yahya’nın mekanlarına “Ulusal Stand’daki muhafazakarlığımız, muhafazakar temsilimiz yeter, sizin Türkiye mekanının yakınında yer almanızı istemiyoruz, hatta fuara katılmanızı istemiyoruz; bakın Dawkins de geldi, o da ‘I don’t want your books here’ diyor..” gibi tuhaf ve kırıcı sözler söyleyebilir, hatta fuar yönetimine baÅŸvurup mekanların sözleÅŸmelerinin iptal edilmesini isteyebilirdi. Böyle bir ÅŸeyi düÅŸünmek ne kadar tuhaf ve yakışıksızsa, Türkiye’nin internet sitelerine bu ÅŸekilde müdahale etmek de öyle deÄŸil mi?
DiÄŸer yandan, internet kullanıcılarının da ÅŸunu hatırlamasında yarar var: wordpress, blogspot.. gibi ücretsiz servis alanlar, bu sitelerin sahiplerinden kendi mekanlarını alırken birer sözleÅŸme imzalıyorlar. Bu sözleÅŸmelerde bir dizi koÅŸulun yanısıra, site sahibinin istediÄŸi noktada hizmeti kesmesi, verdiÄŸi mekanı geri alması koÅŸulu da yer alıyor. Türkiye’den bu mekana eriÅŸimin yasaklanmasıyla, mantıken ve öncelikle, bu site sahiplerinin mücadele etmesi gerekiyor: çünkü mekanın tapusu onlara ait. Bunu yapmıyorlarsa, yapılan sözleÅŸmenin Türkiye kullanıcısı açısından yetersiz bir sözleÅŸme olması sözkonusu oluyor. Bu durumda, bu kullanıcıların merkezi ya da bir ÅŸubesi Türkiye’de olan, bu tür durumlarda mülklerini (sonuçta bir internet sayfasının idealde özgün, yazarına ait, telifli eser içermesi gerekir) savunabilecek bir ÅŸirketten hizmet almaları daha doÄŸru olur. Belki en azından sansürün yerli ÅŸirketleri zenginleÅŸtirmek gibi bir yararı olabilir.
Sonuçta, Türkiye’nin önümüzdeki yıllardaki en temel sorunu bu olacak: coÄŸrafyadan topluma dek bir çok alandaki mekan düzenlemesi – ve internet adlı siberuzay da bunlardan biri. Yüzeyde sansür olarak görünen tartışmanın arkasında asıl buna gözleri dikmek lazım: internet adlı mekan nasıl, kimler tarafından paylaşılıyor; bu mekanda kimler mülk ediniyor ve mülki haklarını nasıl koruyorlar. Bu arada gerçekten, Türkiye’nin Frankfurt Ulusal Standı da bir tür ulusal blog hizmeti sayılmaz mı: sonuçta Kültür Bakanlığı ve Frankfurt Komitesi de fuardan bir alan kiraladı, kiraladığı alanı 100 yayıncı seçip kullanımlarına sunmadı mı? Fuarın bir de bu modelle deÄŸerlendirilmesi ilginç olmaz mıydı? Kimbilir, belki de fuardaki muhafazakar ağırlık muhafazakarların interneti daha yoÄŸun ve etkili bir ÅŸekilde kullanmalarının bir yansımasıdır?
(Standart bir ÅŸekilde yapılmış bir Frankfurt deÄŸerlendirmesi için bkz. Bianet, Ebruli Frankfurt ve Türkiyeli Gargantua)

