2006 yılında Cargill Turkey konulu küçük bir metin yayınlamıştık. Cargill’in Ülker ve Monsanto’yla olan yakınlığından habersizdik. Åžimdilerde yaÅŸanan GDO tartışmalarında Cargill ve Monsanto adları geçiyor yine. Birgün gazetesinden Elçin Yıldıral GDO’nun Türkiye macerasını anlatırken, akademik ve siyasi ortamdan yetkililerin Monsanto-GDO’yla iliÅŸkisine de yer veriyor. Bunun ötesindeki soru ÅŸu: GDO’nun halkla iliÅŸkiler, tanıtım ve çeviri ağında kimler yer alıyor? GDO ürünlerinin tarladan markete dek uzanan etiket ve kullanım kılavuzu çevirilerini kimler yapıyor?
Tarım Bakanlığı’nın, 26 Ekim’de çıkardığı yönetmelikle gündeme gelen GenetiÄŸi DeÄŸiÅŸtirilmiÅŸ Organizmalara (GDO) iliÅŸkin tartışmalar büyüyor. Uzmanlar tarafından GDO’ların insan saÄŸlığına zararlı olduÄŸu, tarım toprağını öldürdüÄŸü, geri dönüÅŸümsüz çevre felaketlerine yol açtığı söylense de hükümet geri adım atmama konusunda ısrarlı. TÜRKİYE’YE GDO’LAR MONSANTO İLE GİRDİ GDO’lar aslında 1990’lı yıllarda Türkiye’ye girmeye baÅŸladı. İznik Gölü havzasına yerleÅŸen Cargill Åžirketi, 1998’de bazı bölgelerdeki tohum faaliyetlerini, iÅŸbirliÄŸi anlaÅŸması imzaladığı Monsanto ÅŸirketine bıraktı. Monsanto da o yıllarda tohumların çiftçiler tarafından yeniden kullanılmasını önleyecek bir çözüm bulur: GenetiÄŸi DeÄŸiÅŸtirilmiÅŸ Tohumlar. Bu tohumları kullanarak yetiÅŸtirilmiÅŸ ürünlerden ayrılan tohumlardan bir daha ürün alınamıyor ve böylelikle çiftçilerin her dönem çokuluslu ÅŸirketlerden tohum alması zorunlu hale geliyordu. Monsanto ürünlerini satan Cargill Åžirketi nedeniyle de Türkiye’de bu uygulamanın kapsamındaydı. 2005’te de Tarım Bakanlığı, ABD’den GD tohumlarının yanı sıra hibrit tohumlarını da ithal ederek, Adana’da ve Nazilli’de alan denemesine baÅŸlamıştı. Bu durum kamuoyundan gizli tutuldu. Türkiye’de GDO’lu tohumların ithali yasak da olsa Pioneer, Deltapi, Monsanto firmaları aracılığıyla tohumlar ithal edildi. Günümüzde ise Monsanto, GD tohumların satışında ve üretiminde tekel durumunda. 1901’de kurulan ve adı “şeytan ÅŸirketâ€e çıkan Monsanto, 3 binden fazla tohum türünün patentine sahip ve 150’den fazla ülkede faaliyet gösteren bir ÅŸirket. Tohumdan, tarım ilacına, veterinerlikten, eczacılığa kadar onlarca ÅŸirketi bünyesinde bulunduran Monsanto, dünyadaki GDO’lu mısır ve GDO’lu soya ekimin yüzde 90’ından, GDO’lu pamuk ekimin yüzde 60’ndan, GDO’lu Kanola ekiminin yüzde 50’sinden fazlasına sahip. 50 ülkede 22 bin çalışanı bulanan Monsanto’nun 2008 yılı karı 2.01 milyar dolar. Ayrıca elinde bulundurduÄŸu tohumların ve bitki türlerinin patentini de elinde bulunduran Monsanto, böylelikle ‘şirkete ait patent içeren tohumların üretilmesi’, ‘saklanması’ ve ‘yeniden ekilmesi’ gibi gerekçelerle çiftçilere dava açma hakkına da sahip. Ayrıca patent nedeniyle GDO’lu tohumlar ve ürünler üzerinde araÅŸtırma yapmak, inceleme hakkı da sadece Monsanto’ya ait. Yani, baÅŸka bir kurumun, kuruluÅŸun, bilim insanlarının, ziraatçıların, çiftçilerin bu tür tohum ve ürünler üzerinde araÅŸtırma yapması kesinlikle yasak. ARKASINDA DTÖ VAR Dünya tohum tekelini elinde bulunduran Monsanto’ya karşı ülkelerin direnmesi ise çok zor. ABD’li çokuluslu ÅŸirketleri destekleyen DTÖ, GDO’lu tohumları kullanılması konusunda ülkelere baskı yapıyor. Nitekim baskılara daha fazla dayanamayan AB ülkelerinden Almanya, Portekiz, Fransa 2005 yılında küçük alanlarda ticari ekime baÅŸladı. Ancak AB ülkeleri de GDO’lar konusunda uzlaÅŸmış deÄŸil. Türkiye’de ise durum AB ülkelerinden farklı deÄŸil. Monsanto Türkiye’de farklı isimlerle üniversitelerde araÅŸtırma çalışmalarına sponsor oluyor, ayrıca bazı asistanları ve profesör unvanlı araÅŸtırmacıları kurs vermek amacıyla ABD’ye getiriyor. Burada da Profesörler ve asistanlar ile bir ticaret anlaÅŸması yapılıyor. Böylelikle Türkiye’ye geri dönen bilim insanları GDO üretmeye baÅŸlıyorlar. GDO’ya destek veren üniversiteler arasında en öne çıkanlar ise; Ankara, Ege, Sabancı ve ODTÜ üniversiteleridir. Monsanto sadece bilim insanlarını deÄŸil siyasileri için de ABD gezisi organize ediyor. 2009 Nisan ayında ABD’ye giden ve tüm masrafları Monsanto tarafından karşılanan TBMM Tarım Komisyonu üyeleri AKP’li milletvekilleri Mehmet ErdoÄŸan, Özlem MüftüoÄŸlu, Ali Koyuncu, CHP Milletvekili Vahap Seçer ve MHP Milletvekili Abdülkadir Akcan’ın ziyaretinin ardından GDO’ların Türkiye’de serbest bırakılması konuÅŸulmaya baÅŸlandı. 26 Ekim’de de çıkarılan bir yönetmelikle Türkiye’de GDO’ların ticaretine izin verildi. DOÄžA OLAYINA BİLE DAVA AÇILIYOR! Ziraat Mühendisleri Odası İstanbul Åžubesi BaÅŸkanı Ahmet Atalık, Monsanto Åžirketi’nin vukuatlı bir ÅŸirket olduÄŸuna dikkat çekerek, ÅŸirketin Malezya ülkesine GDO’ları rüÅŸvet ile soktuÄŸunu kaydetti. Bu nedenle Monsanto hakkında tazminat davası açıldığını belirten Atalık, ÅŸirketin davayı kaybettiÄŸini söyledi. Ancak, Monsanto’nun patent davalarında çiftçilere karşı açtığı davaları kazandığını dile getiren Atalık, “Telif hakkı denilen bir yasal düzenleme ile ÅŸirket tohumlar üzerinde her türlü hakka sahip. ÖrneÄŸin ‘gen bulaÅŸması’ diye tabir edilen bir doÄŸa olayı söz konusu. TozlaÅŸma yoluyla GD tohumları diÄŸer tarlalara bulaÅŸabiliyor. Böylece o tarlalardaki bitkilerin de genetik yapısını deÄŸiÅŸtirebiliyor. Böylece o tarlalardaki ürünler de zarar görüyor. Çiftçinin tarlasını GD tohumlarından temizlemesi ise yıllar alabiliyor. DiÄŸer bir nokta ise Monsanto Åžirketi’nin müfettiÅŸleri, çiftçinin haberi bile olmadan tarlasından numune alarak GD tohumlarının olup olmadığını araÅŸtırabiliyor. Ve o tarlaya tozlaÅŸma yoluyla GD tohumları bulaÅŸmış bile olsa Monsanto çiftçi hakkında tazminat davası açabiliyor. Çiftçi, GD tohumlarını kullanmadığını söylese bile tarlasında bu tür tohumlar bulunduÄŸu için davayı kaybediyor. Bu tür davalar ile ÅŸirket yüklü paralar kazandı†diye konuÅŸtu. SözleÅŸme nedeniyle çiftçilerin GD tohumlarını sürekli almak zorunda kaldığına da deÄŸinen Atalık, kredi ile borçlanmış çiftçinin mahsul alamazsa da bir sonraki yıl tekrar borçlanıp yeniden tohum almak zorunda olduÄŸunu söyledi.
‘LOBİ FAALİYETLERİ GÜÇLÜ’
Åžirketin lobi faaliyetlerinin güçlü olduÄŸunun altını çizen Atalık, önceki ABD BaÅŸkanı Bush döneminde tarım bakanı olarak Monsanto ÅŸirketinin alt firması olan Cargene’nin elemanı olan Ann. M. Veneman olduÄŸuna dikkat çekerek, “Şimdiki ABD BaÅŸkanı Obama döneminde ise Venneman tarım ve tohumculuk alanında kritik noktalarda yetkili bir konumda†dedi.
***
Monsanto Gıda ve Tarım Ticaret Limited Åžirketi’nin Türkiye’de 5 büyük ÅŸehirde (İstanbul, Adana, Bursa, İzmir, Antalya) merkezleri bulunuyor.
MONSANTO’YA GÖRE DÜNYA / THE WORLD ACCORDING TO MONSANTO
Fransız gazeteci Marie-Monique Robin’in hazırladığı bir belgesel (2008),  Fransa’dan Paraguay’a dek her yerde GDO ve Monsanto tekelinin nasıl yayıldığını, etkilerini anlatıyor. Belgeselde anlatılan önemli noktalardan biri de, 1990’lardan bu yana çeÅŸitli ülkelerde süt vb. GIDA ETİKETLERİNDE GDO’LUDUR YAZILMASININ YÖNETMELİKLERLE YASAKLANMIÅž OLDUÄžU.
[googlevideo]http://video.google.com/videoplay?docid=6262083407501596844[/googlevideo]
