“Çeviri mi, O da Ne?-Madalyonun Öteki Yüzü.†4 Mayıs 2010 tarihinde BÜÇEK (Beykent Üniversitesi Çeviri Kulübü) tarafından düzenlenen ve Türkiye’de bulunduÄŸu dönemlerde Çeviribilim alanında pek çok lisans ve yüksek lisans öÄŸrencisinin yanı sıra pek çok öÄŸretim elemanının da hocası, dostu ve yol göstericisi olmuÅŸ olan, deÄŸerli Çeviribilim kuramcısı Prof. Hans J. Vermeer’e adanmanın onurunu taşıyan açılış etkinliÄŸinin adı buydu.
Etkinlik, “MesleÄŸin Onuru-Bilim Dalının İşlevi†baÅŸlıklı bir panel ile “Çeviribilim/Mütercim Tercümanlık ÖÄŸrencisi Olmak†baÅŸlıklı bir öÄŸrenci forumundan oluÅŸmaktaydı.
Tasarı, hazırlık, duyuru, etkinliÄŸin gerçekleÅŸtirilmesi ve ileriye dönük çaÄŸrılarla sonuçlanması olarak sıralanabilecek her aÅŸamasında aktif olarak öÄŸrencilerin hazır bulunduÄŸu, öÄŸrencilerin ürettiÄŸi ve üretime devam etme kararı aldığı bu etkinlik, bu anlamda bir ilk olarak son derece kayda deÄŸer ve umut verici bir etkinlik oldu.
Ülkemizde Mütercim-Tercümanlık/Çeviribilim alanında lisans düzeyinde eÄŸitimin geçmiÅŸi, çok deÄŸil, günümüzden 27 yıl öncesine uzanıyor. Bugün tüm Türkiye’ye dağılmış olan pek çok devlet ve vakıf üniversitesinde Mütercim-Tercümanlık ve Çeviribilim bölümünde akademik çeviri eÄŸitimi veriliyor. Var olanlara sürekli yenileri ekleniyor. Bu da gerek çeviri eÄŸitimine gerek çevirmenlik mesleÄŸine yönelik toplumsal talebin ve ilginin arttığının bir göstergesi. Ancak, yıllardır dile getirilen, üzerine akademik çalışmalar, tezler üretilen “görünürlük-görünmezlikâ€, “mesleÄŸin saygınlığıâ€, “çevirmenin ÅŸeffaflığı-varlığı-yokluÄŸu†gibi konular, toplumdaki algı ile çeviri gerçekliÄŸinin bir madalyonun iki yüzü olarak tanımlanabileceÄŸinin de bir göstergesi.
Toplumsal düzlemde özne konumunda “bile†görülmeyen “çevirmenâ€lik sıfatına ulaÅŸmak için eÄŸitim almak isteyenlerin sayısındaki artış, “çevirmen†olarak mezun olacak öÄŸrencilerin nasıl bir çeviri eÄŸitimi beklentisi içinde olduÄŸu, çeviri etkinliÄŸinin toplumdaki “yanlış†ya da “eksik†algısı ile gerçekliÄŸi arasındaki derin uçurum, mesleÄŸe hak ettiÄŸi saygınlığı ve görünürlüÄŸü, dolayısıyla maddi- manevi hareket alanını, iÅŸlerliÄŸini ve devamlılığını kazandırma isteÄŸi, bu etkinliÄŸin çıkış noktalarıydı. EtkinliÄŸin açılışını yapan Senem Öner, “Sesleniş†adını verdiÄŸi konuÅŸmasında akademi, iÅŸ ve yayın dünyasından örnekler vererek bu noktaların altını bir kez daha çizdi ve çeviri eÄŸitimi görenlerin artık “sesâ€lenmesi gerektiÄŸini vurguladı.
Prof. Dr. Veysel Kılıç yönetimindeki “MesleÄŸin Onuru-Bilim Dalının İşlevi†adlı panelin ilk turunda, Prof. Dr. Işın Bengi Öner, çevirmenliÄŸin bir meslek olarak toplumda ve iÅŸ dünyasında nasıl algılandığı sorusuna yanıt olarak yaptığı konuÅŸmada, sadece Türkiye’de deÄŸil, dünyada da çevirmenliÄŸin bir meslek olarak hak ettiÄŸi düzeyde algılanmadığını çeÅŸitli istatistik verilerle örnekledi. Ancak, bununla ters orantılı olarak hızla geliÅŸim gösteren yerelleÅŸtirme, dil teknolojileri, teknik yazarlık gibi alanların çevirmenlere var olan alanların yanısıra yeni iÅŸ olanakları sunduÄŸunu, çevirmenlerin çalışma alanlarının giderek geniÅŸlediÄŸini belirtti. Çeviri ve meslek standartlarının oluÅŸturulmasının ve mesleki akreditasyonun gerekliliÄŸini vurguladı. Bu anlamda çevirmen meslek örgütlerinin önemli iÅŸlevinden bahsetti. Ülker İnce, deneyimli bir edebiyat çevirmeni olarak, toplumda ve iÅŸ dünyasında çevirmen imgesinin yeniden yapılandırılması gerektiÄŸini düÅŸünüp düÅŸünmediÄŸi sorusuna yanıt olarak, mesleki saygınlığın kazanılmasının toplumsal deÄŸiÅŸkenlere baÄŸlı olduÄŸu kadar, bizlerin çevirmenler olarak, yaptığımız iÅŸi ne kadar sahiplenip, ne kadar iyi icra edip, bilinç ve kararlılıkla savunduÄŸumuzla da ilgili olduÄŸunu belirtti. Saygınlık kendiliÄŸinden oluÅŸmaz ya da hediye edilmez, bu mesleÄŸi icra eden bizler ne kadar bilinçli ve görünür isek o kadar saygın oluruz, dedi. ÖÄŸrencilerden, çok okumalarını, araÅŸtırmalarını ve yazmalarını istedi. Toplumsal hayat içindeki görünürlüÄŸümüz ile yaptığımız iÅŸteki görünürlüÄŸümüzün baÅŸat gideceÄŸini anlattı. Doç Dr. AyÅŸe Banu KaradaÄŸ, çevirmenlik mesleÄŸinin bilimsel ve yasal tanımlarının yapılandırılması ve bu konuda çeviri alanında çalışan akademisyenlere, öÄŸrencilere düÅŸen görevlerin neler olduÄŸu yönündeki soruyu, çeviri eÄŸitimi veren akademisyenlerin çeviri yapmalarının önemini vurgulayarak yanıtladı. ÖÄŸrencilerin yalnız “heveskâr†deÄŸil, “talepkâr†olmaları gerektiÄŸini, öÄŸretmenlerini zorlamaları, eÄŸitim programlarının günümüz gerçeklerine gore yenilenmesi için baskı unsuru olmaları gerektiÄŸini vurguladı. Ancak, “talepkâr†olmanın, çok çalışma, okuma, görev ve sorumluluklarını yerine getirme koÅŸullarını beraberinde getirdiÄŸini anlattı.
Panelin, “Bilim Dalının İşlevi†adlı ikinci oturumunda, Işın Bengi Öner, çeviri eÄŸitiminde kuram-uygulama iliÅŸkisinin nasıl kurulması gerektiÄŸi yönündeki soruya yanıt verirken, Hans J. Vermeer’den alıntıyla, çevirmenin kültür, dil ve araÅŸtırma yetisine sahip bir birey, çevirinin de erek dil ve kültür dizgesinin gereklerine uygun, iÅŸlevsel bir karar alma süreci olduÄŸunu belirtti. Vermeer’in çeviriyi bir süreç olarak tanımlamasının önemini vurguladı. EÄŸitim programlarının bu yetileri kazandırmayı amaçlayarak ve günün koÅŸullarına uygun olarak düzenlenmesi gerektiÄŸini belirtti. Günümüz koÅŸullarına göre, dil teknolojileri, uzmanlık alanları ve yerelleÅŸtirme derslerinin de bulunduÄŸu bir izlence örneÄŸi verdi. Ülker İnce, Hans J. Vermeer’in Skopos kuramının yaÅŸamın içinden süzülerek gelmiÅŸ bir kuram olduÄŸunu, bir çevirmen için kendi etkinliÄŸini, kendi deneyimini bilince çıkarma anlamında bir yol gösterici olduÄŸunu belirtti. Einstein’ın E=mc² denklemiyle Fizik alanında açmış olduÄŸu yolun, Vermeer’in Skopos Kuramı ile Çeviribilim alanı için açılmış olduÄŸunu vurguladı. AyÅŸe Banu KaradaÄŸ da, Vermeer’in kuramında görecelilik, görece öznellik kavramlarının bilimsel evrenselliÄŸinin önemini anlattı. Çevirmenin özgürlüÄŸü, sorumluluÄŸu ve meslek etiÄŸi arasındaki karşılıklı ve çoklu iliÅŸkileri vurguladı.
EtkinliÄŸin ikinci bölümünde, “Çeviribilim/Mütercim Tercümanlık ÖÄŸrencisi Olmak†baÅŸlıklı bir öÄŸrenci forumu düzenlendi. ÇeÅŸitli üniversitelerden söz almak isteyen öÄŸrenciler kürsüye geldiler. Bunun dışında salondaki katılımcılar da soru ve görüÅŸlerle katkıda bulundular. Forumda aktif katılımla tartışılan konular sırasıyla ÅŸöyleydi: “Çevirmen†tanımı: Çevirmeni nasıl tanımlıyoruz/tanımlıyorlar? Hepimiz çevirmen olmak istiyor muyuz? Neden? Mezun olduktan sonra çevirmen olarak kendimize nasıl misyonlar yüklüyoruz? Çevirmenlik mesleÄŸinin mevcut koÅŸullarından (baÅŸvuru ve iÅŸe alınma koÅŸulları, ücretler, sigorta, iÅŸ yükü, çalışma saatleri) haberdar mıyız? Staj konusunda ne düÅŸünüyoruz? Dil çeÅŸitliliÄŸi ve ikinci/üçüncü yabancı dil konusunda ne düÅŸünüyoruz? Alanımıza dair sorunlar/ulaşılması gereken standartlar/deÄŸiÅŸtirilmesi gereken koÅŸullar için, çeviri alanında eÄŸitim gören bizler, NE YAPMALIYIZ? Nasıl bir çeviri eÄŸitimi istiyoruz? Kuram-uygulama ve uzmanlık alanı derslerinin dağılımı konusunda önerilerimiz/beklentilerimiz nelerdir? Ders programını destekleyici aktiviteler neler olabilir? Kültürel/sanatsal ve mesleki anlamda ne gibi etkinlikler düzenlenebilir? Bu konuda öÄŸrenciler olarak beklentilerimiz nelerdir? Nasıl katkı saÄŸlayabiliriz?â€
Beykent, İstanbul, BoÄŸaziçi, Marmara, Yıldız-Teknik, Haliç Üniversitelerinin Mütercim-Tercümanlık ve Çeviribilim bölümlerinden 300’e yakın öÄŸrencinin ve öÄŸretim elemanının katıldığı, ancak sadece izleyici konumunda deÄŸil, görüÅŸlerini dile getirerek, sorun tespit edip, çözüm önerileri sunarak, soru sorarak, sorgulayarak, eleÅŸtirerek ve yapıcı kararlar alıp, sorunları çözmek ve standartları yükseltmek için birlikte hareket etme çaÄŸrısı yaparak katıldığı bu etkinlik, gerek bilim dalımızın, gerek çevirmenlik mesleÄŸinin bu ülkedeki geleceÄŸi konusunda, salonda bulunan hocalarım ve öteki meslektaÅŸlarım gibi benim de yüreÄŸimi umutla doldurdu.
EtkinliÄŸin sonunda bende uyanan izlenimi paylaÅŸmak isterim. ÖÄŸrencilerimiz, mezun olduklarında içine atılacakları meslek yaÅŸamının koÅŸullarını, olanaklarını, iÅŸlevini ve hareket alanını iyileÅŸtirmek, geniÅŸletmek ve standartları yükseltmek niyetindeler ve üzerlerine düÅŸen görev ve sorumlulukların farkındalar. Yaptıkları iÅŸin “özneâ€si olmak istiyorlar. Bunun için gerekli altyapı ve donanımı kazanmak istiyorlar. Bugün, okullarda, derslik ve laboratuarlarda kuram ve uygulama altyapısını oluÅŸturma sürecinde aktif katılımın, yarın birer çevirmen olarak meslek hayatına atıldıklarında yaptıkları iÅŸin standardından, çalıştıkları kurumların ve iÅŸverenin çeviri iÅŸine ve çevirmenin mesleki özlük haklarına yaklaşımına dek pek çok ÅŸeyi deÄŸiÅŸtireceÄŸinin bilincindeler. 
Bu noktada, Beykent Üniversitesi’nden mezun olmak üzere olan bir öÄŸrencinin, bir patent bürosunda çevirmenlik görevi için iÅŸ baÅŸvurusu sırasında yaÅŸadığı deneyimi aktarmak isterim. ÖÄŸrencimiz, forum sırasında kuram ve uygulama iliÅŸkisi tartışılırken söz alarak, deneyimini salondakilerle paylaÅŸtı. Kendisine verilen deneme çevirisini sözlük ve koÅŸut metin olmadan çeviremeyeceÄŸini belirtmiÅŸ. Çeviriyi “kimin için†yapacağını sormuÅŸ. Hedef kitlenin, koÅŸut metin kullanmanın, çeviride kaynaklara ulaÅŸmanın, ortaya çıkacak çevirinin niteliÄŸiyle doÄŸrudan ilgili olduÄŸu konusunda iÅŸvereni bilgilendirmiÅŸ. Sonuç olarak, kendisiyle birlikte baÅŸvuran üç aday içinden o seçilmiÅŸ, üstelik bu kadar bilinçli bir çevirmen olduÄŸu için, maaÅŸ olarak teklif edilen ilk ücretten daha fazla bir ücretle.
Sanırım, kuramın çevirmene ne kazandırdığı konusunda sorulan sorulara bundan daha iyi bir yanıt olamazdı. Kuram, bilinç kazandırır. Bilinç, özgüven ve farkındalık. Farkındalık da, özgürlük. Özgürlük ise, sorumluluk. Hepsi birlikte saygınlık. Maddi ve manevi.
Türkiye’de olduÄŸu süre içinde birlikte aynı kurumda çalışmaktan büyük gurur duyduÄŸum, konferanslarda, kolokyumlarda, atölye çalışmasında, sınıfta doÄŸrudan öÄŸrencisi olmak ÅŸansına eriÅŸtiÄŸim sevgili hocam ve büyüÄŸüm Hans J. Vermeer’e adanan bir etkinlikte, öÄŸrencilerin bu derece “farkında†duruÅŸları, aramızda olsa, tıpkı duvara yansıtılan resminde olduÄŸu gibi,  yüzünü o alçakgönüllü ve bilgece gülümsemesiyle aydınlatırdı.
Sevgili hocam, yaÅŸamın süzgecinden süzülüp gelmiÅŸ kuramınız, yaÅŸama, tek tek bireylerin yaÅŸamına kattığı artı deÄŸerde, üretimlerinde ve kazanımlarında yaşıyor. Işıklar içinde yatın…
***
(Ayrıca bkz. “Türkiye’deki Çeviri ÖÄŸrencileri Ortak Bir Platformda Bir Araya Gelme Kararı Aldı!“)
